Σάββατο, Σεπτέμβριος 21, 2019
More
    Αρχική Ελληνική Λογοτεχνία Αθρυμμάτιστοι κόσμοι - Φιλλιπάκης Γιάννης

    Αθρυμμάτιστοι κόσμοι – Φιλλιπάκης Γιάννης

    -

    Αθρυμμάτιστοι κόσμοι

    Προσωπική άποψη: Χρύσα Νικολάκη

    Η τρίτη συλλογή του Γιάννη Φιλιππάκη σε κατακτά ήδη από το εξώφυλλο, με τον τίτλο και τον πίνακα που κοσμεί την έκδοση. Ο τίτλος Αθρυμμάτιστοι κόσμοι αναφέρεται στους ενωμένους αδιάσπαστους κόσμους, που φυλάσσει ο καθένας μας μέσα του. Στην δύναμη που εξασκούν στη ζωή μας, στην καθαρότητα που αποπνέουν στην ψυχή μας. Σε όλες εκείνες τις ιδιότητες που μας καθιστούν μοναδικούς.

    Αθρυμμάτιστοι κόσμοιΟ πίνακας (προσφορά της ζωγράφου και ποιήτριας Αγγελικής Κάλφα) από την άλλη, παρουσιάζει ένα σύμπαν όπου ο πυρήνας του είναι διαυγής, ενώ πληθώρα χρωμάτων γύρω του σηματοδοτούν την έκρηξη που έχει ήδη υποστεί. Ο συνδυασμός τίτλου και σχεδίου στο εξώφυλλο εξάπτει την περιέργεια του αναγνώστη, αλλά καιρός να περιηγηθούμε στα ενδότερα, να γνωρίσουμε τους «αθρυμμάτιστους κόσμους» που παρελαύνουν στις σελίδες της συλλογής.

    Υπό το πρίσμα της τιτλολογίας, αν κατηγοριοποιήσουμε τα ποιήματα θα διαπιστώσουμε ότι οι περισσότεροι τίτλοι είναι θεματικοί, δηλαδή αποδίδουν επί το πλείστον το θέμα του ποιήματος. Μεταξύ τους υπάρχει συνοχή και συνεκτικότητα, η οποία και διατρέχει το όλο σύνολο της ποιητικής. Ο λυρισμός και η φιλοσοφικοκεντρική του θεώρηση είναι το σήμα κατατεθέν, προοικονομώντας τη ροπή του ποιητή προς μια μεγαλειώδη ποιητική κοσμοθεωρία. Ουτοπική θα τη λέγαμε, με την έννοια της ιδανικής πολιτείας. Ωστόσο, δεν εκλείπει το ρεαλιστικό στοιχείο, που μαστιγώνεται μέσω του λόγου, προσδοκώντας να φτάσει στην τελείωσή του. Θα λέγαμε ότι ο Γιάννης Φιλιππάκης είναι ένας ποιητής οδηγός καθώς προσδοκά την αφύπνιση και την κοινωνική μας εγρήγορση.

    Ένα από τα κυρίαρχα θέματα του βιβλίου είναι ο ανθρώπινος πόνος. Ο ποιητής, μέσα στη θλίψη της θαμμένης πολιτείας, επικαλείται εκείνον τον αθρυμμάτιστο κόσμο. Μέσα στου κόσμου τον θρήνο για τις απώλειες της ζωής, προσκαλεί με υπερρεαλισμό τους Κηπουρούς της αγάπης, να σπείρουν στη γη «ελπιδόχορτα» και «αρτόδεντρα» ώστε όλοι να έχουν δικαίωμα στην αγάπη. Το θεοκεντρικό στοιχείο απογειώνει το ποίημα, προσδίδοντάς του αναστάσιμο χαρακτήρα. Ξεκαρφώστε γράφει της καρδιάς σας τους ήλους… να μπει ιεροψάλτη γαλάζιου το «ουκ έστιν ώδε», παραπέμποντάς μας στην επιγραφή της σύνθεσης της Αναστάσεως, όπου ο Άγγελος μεταφέρει το μήνυμα στις μυροφόρες. Η σύλληψη και η ερωτική προσομοίωση στο ποίημα είναι εντυπωσιακή, ο ποιητής επιδιώκει να αφυπνίσει τις μαυροφορεμένες συνειδήσεις να ενδυθούν το γαλάζιο φως του ιεροψάλτη που μεταφέρει το μήνυμα «ουκ έστιν ώδε». Προμήνυμα αγάπης, ερωτικό κελάηδισμα ελπίδας έναντι του θρήνου της απώλειας και της προσκύνησης της θνητότητας.

    «Εσείς , που στο μαύρο του πένθους ντυμένοι

    του μαρμάρου τη λευκότητα προσκυνάτε,

    ξεκαρφώστε της καρδιάς σας τους ήλους

    απ’ τα σημάδια να μπει ιεροψάλτη γαλάζιου

    το ουκ έστιν ώδε».

    Στοιχεία που δεσπόζουν σαν μοτίβα στην ποίησή του είναι η σχέση ανάμεσα στο χρόνο και στη μνήμη. Η γυναικεία φιγούρα είναι καταιγιστική και μοιραία, θελκτική και πολυδιάστατη. Η γυναίκα είναι αγάπη ειρηνοφόρα που φέρνει την Άνοιξη, μάγισσα των ωρών που σταματά τον χρόνο, κορίτσι-νερό, που «ξεδιψούν οι άγγελοι». Στο «Έρωτα γράψε» η γυναίκα γίνεται παραδεισένιου κύκνου αντιγραφή, ιερός μύθος σαν την Ωραία Ελένη, «ανάσα γιασεμιού και τριαντάφυλλου αφή».

    Το όνειρο ασίγαστος φρουρός της αγάπης κάνει την εμφάνισή του στο ποίημα Κύματι Θαλάσσης. Η αίσθηση του ποιήματος γαληνεύει την ψυχή. Το ποίημα είναι εμπνευσμένο από τον κανόνα του Επιτάφιου Θρήνου, που είναι ένα έπος ηρωικό και διδακτικὸ συγχρόνως «Κύματι θαλάσσης…», και το οποίο όχι μόνο διαλαλεί τον «ὄλβιο τάφο» του Χριστού, αλλά τον θησαυρό των ευλογιών που εκπηγάζουν από τον «ἀνεωγμένο» αυτόν τάφο. Το σχήμα είναι οξύμωρο: «ὄλβιος τάφος». Σε αυτό τον τάφο δεν τελειώνει η ζωή, αλλά αντιθέτως αρχίζει η αιώνιος ζωή.

    Η αισιοδοξία αυτή αποπνέεται στο ποίημα του Φιλιππάκη καθώς βλέπουμε την αντίθετη όψη γεγονότων που έχουν στην προκειμένη μια ευτυχή κατάληξη. Ο Τιτανικός αρχίζει ένα δεύτερο αμέλτεμο ταξίδι. Το ποίημα μυρώνεται από το δάκρυ των Αγίων και την ευχή της μάνας. Η θάλασσα είναι το κεντρικό μοτίβο. Εδώ, επικαλείται την γαλήνη της για να κατευνάσει της καταιγίδας το σουέλ, την αντάρα του βυθού και να επιστρέψει εκείνη στην Ιθάκη. Οι Ομηρικές αναφορές δεσπόζουν. Η κατάδυση στην ψυχή προσδοκά την κάθαρση, την ανάδυση προς το Θεό της αγάπης που εκπορεύει την ελπίδα. Η θάλασσα εδώ δεν συνταυτίζεται με το ναυάγιο του έρωτα, αλλά αντίθετα είναι η προσωποποίηση της γυναικείας ψυχής, όπου επιθυμεί μέσα της να εγκολπωθεί ξανά ο έρωτας. Αναντικατάστατος ο έρωτας, αφοσιωμένος στο δικό της πρόσωπο, επιθυμεί τη λύτρωση.

    Ο έρωτας προσομοιάζεται με την αγάπη, αδιαχώριστος κρατά το χέρι της. Όταν όμως μένει μόνο ο ένας, σιγεί ο αντίλαλος «στου σ’ αγαπώ τη φωνή». Ο χρόνος σταματά, γίνεται σταλακτίτης, το άστρο μένει μισό. Όμως η ελπίδα παραμένει σα σπασμένος καθρέπτης που με τη δύναμη της αγάπης ξαναενώνεται.

    Η απόλυτη ερήμωση που αφήνει πίσω του ο ανεκπλήρωτος έρωτας αποτυπώνεται στο ποίημά του Αρκτική. «Κρύο παντού απ’ της ψυχής τις γεννήτριες» γράφει. Όμως το πιο δυνατό του στοιχείο είναι η διασύνδεση του βιωματικού στοιχείου με τον παραλληλισμό από Ομηρικές παραπομπές:

    «Μόνο της νύχτας το πελώριο μάτι να κοιτά την καρδιά κατάματα και να ψαχουλεύει των αμνών την αθωότητα σαν Πολύφημος του Οδυσσέα.»

    Το φεγγάρι, πιστός νυχτοσύντροφος, γίνεται μαντατοφόρος της ελπίδας, παρηγορητής της αγάπης. Η νύχτα συνυφασμένη με την μελαγχολία του αδικοχαμένου Έρωτα γίνεται καταπέλτης της χαράς «μανιασμένα του νου τα κύματα χτυπούν την σιωπή της ακίνητης νύχτας»… «Αστέρια φρουροί της φεγγαρόχρωμης μελαγχολίας… η πανσέληνος φυλαχτό στο λαιμό της νύχτας να ξορκίζει».

    Άλλος κεντρικός πυλώνας της ποίησής του είναι η Άνοιξη. Γράφει :

    «Ω ποιητή, την Άνοιξη να διαρκέσει στις λέξεις διάταξε,

     να ζωντανέψει των ρόδων το άλικο

    και μόνιμο της μέντας το πράσινο»

    Το νερό κινητήριος δύναμη και πηγή ζωής επιβάλλεται με την παρουσία του:

    «Νερένιοι οι ποιητές

    κυλούν τις ώρες σε κοίτες ερειπίων

    και φραγμάτων τείχη υψώνουν

    σχεδιασμένα στης Βαβέλ το αύριο.»

    Ο άνεμος εμφανίζεται ως κοσμολογικός άξονας μαζί με τον ήλιο, τη θάλασσα και το φως. Στους Ανεμοδείκτες τα όνειρα σκορπίζονται στον άνεμο. Κάθε νυχτιά το σπαθί του Αιόλου τα ξηλώνει. Ο ήλιος στο ποίημα «Ανηφόρα του ήλιου» μας ταξιδεύει στη ρωμιοσύνη του Ρίτσου (Αυτά τα πρόσωπα δεν βολεύονται παρά μόνο στον ήλιο), ενώ ο Ψηλορείτικος Ήλιος του ποιητή ανορθώνει το αίσθημα της περηφάνιας για την πατρώα γη.

    «Ολόστροφη ανηφόρα του ήλιου,

    γαλαζοπράσινης δικαιοσύνης πλεύση

    και σεντούκια καταδίκες αθώου.»

    Εδώ μας δίνει ανάγλυφα τη μορφή της Ελλάδας και των ανθρώπων της στον αγώνα για δικαιοσύνη, ανθρωπιά και αλληλεγγύη. Η κοινωνική του ευαισθησία φανερώνεται σε πλήθος ποιημάτων του, με κορωνίδα το ποίημά του Χαρταετός:

    «Αχ, να μπορούσα αγάπης έμβρυα να φυτεύω στης αδικίας τη μήτρα… Αχ, από την θρυμματισμένη αρμονία να ξεκαρφώσω τα βέλη».

    Η ελπίδα γίνεται σύμμαχος πολεμιστής στο ξύπνημα των ανθρώπων από το λήθαργο, πρωτοστατεί μαζί με την επίκληση της ειρήνης.

    «Άχ, ειρηνόπτερα περιστέρια μου βοηθήστε στον ήλιο να φτάσω», παραπέμποντάς μας στους στίχους του Ελύτη, από το ποίημα Διόνυσος:

    «Μόχθος περιστεριών οι πλάτες της μέρας γέρνουν στην ευωδιά του ήλιου τους.»

    Αυτό το κάλεσμα της Ειρήνης το ξανασυναντάμε στο ποίημα με τον πρωτότυπο τίτλο Δροσονυχτιά, όπου καλεί τους χτιστάδες του κόσμου να ενωθούν προκειμένου όπως γράφει «να χτίσουν τα γεφύρια για των ανθρώπων την Ένωση». Στο ποίημα, το φως με το σκοτάδι εναλλάσσονται δημιουργώντας πληθώρα συναισθημάτων στον αναγνώστη που, αποδεχόμενος τη σκληρή πραγματικότητα(τσίτσιδη η αλήθεια/έτοιμη για τις ράχες του ονείρου/ολόλευκη ανεμίζει τη χαίτη), μεταβαίνει από τη μελαγχολία των ημερών στην πίστη που δημιουργείται για την ελπίδα που ορθώνεται ως ακόλουθος της αγάπης. Τη στιγμή της χαραυγής ένας άγγελος βάφει τον τρούλο για τη λειτουργία της Επανάστασης κάτω από τον ήχο των αμονιών που σφυρηλατούν της αγάπης τα όνειρα». Η αγάπη προάγγελος της ειρήνης συνυφαίνεται σε πολλούς στίχους του, όπως στο ποίημα «Ανεμοδείκτες»….

    «Απ’ τον πόλεμο ξύπνα ειρήνη,

    απ’ τον λήθαργο ξύπνα αγάπη.

    Ανθίστε ηλιοστάσια!!!

    Στο άπλετο φως καίγονται οι θρήνοι…»

    Όπου με προστακτική διάθεση καλεί τον αναγνώστη στην μάχη κατά του πολέμου, στον εναγκαλισμό της ζωής.

    Αθρυμμάτιστοι κόσμοιΣτο ευρύτερο πλαίσιο της ειρήνης και της αδελφοσύνης των λαών, ακουμπά με ευαισθησία τον θάνατο στα μάτια της μάνας που αποχαιρετά το παιδί «σαν μπουμπούκι πριν προλάβει να δοξάσει τον ήλιο». Η μάνα, Παναγιά ζωντανή, βρίσκεται εγγύτερα στον ξέσκεπο ουρανό όταν τον κοιτάζει κατάματα γνωρίζοντας την άπειρη αγκαλιά του Θεού. Το ποίημα Στο χρώμα του αίματος βαθιά ανθρώπινο και οικουμενικό, ορθόδοξο και ρεαλιστικό, ακουμπά με δέος την αγάπη του Θεού και τη συγχώρεση των ανθρώπων.

    Η ευαισθησία αυτή ξεδιπλώνεται και επαναπαύεται με ασφάλεια στους ποιητές, οι οποίοι ως κηπουροί της αγάπης φυτεύουν σε παρτέρια μυστικά την Άνοιξη. Οι Ομηρικές διδαχές μπολιάζουν σχεδόν όλα του τα ποιήματα καθώς ο μύθος γίνεται το μυστικό μονοπάτι στο αδιέξοδο της αδικίας και της φαυλότητας. Γράφει: «Μην καις τα φτερά της Δικαιοσύνης, φτάνει ένα Ικάριο.»

    Στο ποίημα Πατρίδα μου (που απέσπασε το 1ο βραβείο στον Παγκόσμιο Ποιητικό Διαγωνισμό Αμφικτυονίας) θα έλεγε κανείς ότι υπάρχει μια αρμονική χωροχρονική συμμετρία στο πρόσωπο της Ελλάδας. Όλα τα σημαντικά ιστορικά πρόσωπα της Αρχαίας Ελλάδας πρωτοστατούν περνώντας από μπροστά μας, κατορθώνοντας να εξεγείρουν τις συνειδήσεις μας, προκαλώντας μας δέος. Δεν υπάρχουν αλαλαγμοί αλλά μια ήρεμη εσωτερική δύναμη που κυριεύει ως το τέλος του το ποίημα. Ο ποιητής, σαν άλλος Ηνίοχος των Δελφών, κρατά τα ηνία της Ελλάδας και με ήρεμη αυτοπεποίθηση κάνει μια ιστορική περιήγηση στα χρόνια της αρχαιότητας, μεταλαμπαδεύοντάς μας το φως που μεταγγίζει η πατρίδα του ανά τους αιώνες. Γράφει:

    «Καθώς η σπορά του φωτός ανθίζει

    μαθαίνουν πώς χαμογελά της Δήλου η θάλασσα.

    Απόδημοι, σαν άλλοι Δωριείς

    μεταφέρετε τον όρκο των πόλεων

    στων εθνών το μέλαθρο

    και την αρχαία ψυχή μας να μην επιτρέψουμε

    να ελγινιτεύουν οι κάπηλοι.»

    Με ευφυή τρόπο στο ποίημα του Τωόντι παρουσιάζει τον συσχετισμό του χρόνου με το βαθύ οντολογικό πρόβλημα του ανθρώπου να φτάσει στην αναζήτηση της ουσίας του, κάτι που αρκετοί σοφιστές προσπάθησαν να αναζητήσουν με πρόμαχο τον Αριστοτέλη. Σύμφωνα με εκείνον, το πρόβλημα του όντος μετατράπηκε στην αναζήτηση της ουσίας του.

    «Όσο το φυτίλι ανάβει του ήλιου, ελπίζει στον Άνθρωπο, που πριν διδαχθεί την αφαίρεση, να γνωρίζει τη λέξη «τω όντι»…»

    Στους ποιητές των καιρών, ποίημα αφιερωμένο στον ποιητή Ζώη Μπερνάρδο, σμιλεύεται με ευαισθησία ο ορισμός του ποιητή. Γράφει: «Δαμαστές των θαλασσών του Ομήρου επωάζουν αυγά άνοιξης, φυτεύοντας αχαρτογράφητους φάρους για της αγάπης τη ρότα. Γεννήθηκαν αιώνες πριν ανακαλυφθεί το χαρτί και το μελάνι, προσδοκώντας ν’ αρχίσει η επανάσταση». Με αυτούς τους στίχους ο ποιητής αναλίσκει τον ιερό ρόλο των ποιητών στο βάθρο της δικαιοσύνης, ως «ζωοδότες που είναι του φωτός των λέξεων». Ως «διοργανωτές του ανθρώπινου συναισθήματος», όπως έλεγε ο Ρίτσος.

    Στο ποίημα του Αχ καιροί διακηρύσσει με πίστη την ελπίδα για τους αθρυμμάτιστους κόσμους:

    Γράφει:

    «Αχ καιροί, στων ποιητών τα ημερολόγια

    όλες οι μέρες σας Κυριακές Ευχαριστιών

    για της ζωής το αγαθό και την αγάπη».

    Αθρυμμάτιστοι κόσμοι Η θρησκευτικότητα έμπλεη σ’ αυτό του το ποίημα φανερώνεται στις λέξεις:

    «Σταυρούς, σινδόνη της αποτύπωσης, σχοινοβάτες Άγγελοι».  Αυτή η  ορθόδοξη πίστη του φανερώνεται σε πολλά του ποιήματα. Ένα από αυτά είναι και η Αγία Κυριακή, που αφιερώνει στον συνοδοιπόρο φίλο του ποιητή Κώστα Βασιλάκο. Γράφει :

    «Ένα κομμάτι μας εκεί σκήνωσε, στης κορυφής το ξωκκλήσι και στης Αγίας Κυριακής την απλότητα». Το ποίημα έμπλεο από λυρισμό προς τη φύση είναι ένα ύμνος στους Ποιητές που με την απλότητά τους αγγίζουν την αγαθότητα του Θεού.  Η αγάπη και η συγχώρεση πυροδοτούν τη γραφίδα τους με μελάνι καρδιάς, ακουμπώντας το Θείο. «Πόση αγάπη χωράς στο μικρό ιερό σου ζωή!» Αθρυμμάτιστοι κόσμοι

    Αθρυμμάτιστοι κόσμοι Η  γλώσσα στον Γιάννη Φιλιππάκη γίνεται ακόμα πιο ανεπιτήδευτη, πιο άμεση, με τις δικές τις υφολογικές χροιές δημιουργώντας τη δική του νεογλώσσα (όπως για παράδειγμα η δημιουργία ρημάτων από ουσιαστικά: η αγάπη φλοισβοτραγουδά) προκειμένου να εξυπηρετήσει τα θέματα που πραγματεύεται επιτρέποντας στον αναγνώστη να τα προσλάβει ευκολότερα και να τα κατανοήσει χωρίς ωστόσο να χάσει τον λυρισμό της. Απεναντίας, μέσω της εικονοποιείας, του πλέξιμου των μύθων αλλά και της φαντασίας, απογειώνει τον στίχο.

    Ο ποιητής  στην τρίτη του αυτή συλλογή, με εντιμότητα και καθαρή φωνή, κατορθώνει να φτιάξει ένα σύμπαν από αθρυμμάτιστους κόσμους καταργώντας τα στεγανά του χώρου και του χρόνου, δημιουργώντας  μια γλώσσα πανανθρώπινη που ερωτεύεται, θλίβεται, αγωνιά και ονειρεύεται μια νέα επανάσταση. Διαβάζοντας τη συλλογή του όλοι μας σίγουρα αναγνωρίζουμε «σπασμένα, θρυμματισμένα κομμάτια» του εαυτού μας. Όμως πίσω από το σπασμένο γυαλί, πίσω από τα θραύσματα, υπάρχουν οι αθρυμμάτιστοι κόσμοι μας, που όπως προείπε ο ποιητής αν τα γυαλίσουμε, κατορθώνουμε να δούμε καθαρά στο βάθος της ψυχής μας. Με «ελπιδόχορτα και αρτόδεντρα» όλοι μπορούμε να έχουμε στη σοδειά της αγάπης δικαίωμα. Αρκεί να «διαλύσουμε όλες τις σκιές που γράφουν κύκλους, αρκεί να ξεκαρφώσουμε της καρδιάς μας τους ήλους απ’ τα σημάδια, να μπει ιεροψάλτη γαλάζιου το «ουκ έστιν ώδε». Αθρυμμάτιστοι κόσμοι

    Αθρυμμάτιστοι κόσμοιΣτοιχεία Βιβλίου

    Τίτλος: Αθρυμμάτιστοι Κόσμοι

    Συγγραφέας: Φιλλιπάκης Γιάννης

    Εκδόσεις: Δρόμων 

    Σελίδες: 52

    ISBN: 9789606943645

    Ημ. Έκδοσης: 10/2018

    Επεξεργασία εικόνας: Νάγια Γ. Μητροπούλου

    Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών
    Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που αγαπάμε τις λέξεις σε όποια τους μορφή κι αν τυπώνονται: άρθρα, ειδήσεις, λογοτεχνία, ποίηση και δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο. Σας ενημερώνουμε για δραστηριότητες παλιές και καινούριες. Ελάτε μαζί μας να παίξουμε με τα λόγια που γράφονται!

    Απάντηση