Σάββατο, 10 Απριλίου, 2021
More
    Αρχική Άρθρα Συνεργατών Η μάχη της Ευρώπης

    Η μάχη της Ευρώπης

    -

    Η μάχη της Ευρώπης

    Σκανδιναβικό ή ελληνικό σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα 

    Κατ’ αρχάς, προτού μπούμε στον πυρήνα του θέματος και βγούμε απ’ αυτόν με κάποιο συμπέρασμα, θα ήθελα να αποπειραθούμε να προσδιορίσουμε το καλό βιβλίο. Επικίνδυνο, βέβαια, πράγμα οι [προσδι]ορισμοί.

    Γράφει ο Αλέξανδρος Δαμουλιάνος

    Εμπεριέχουν υποκειμενικότητα –λογικό, εφόσον οι άνθρωποι είμαστε γεμάτοι υποκειμενισμούς– και συχνά συγκρούονται μεταξύ τους. Αλλά επειδή πιστεύω περισσότερο στη σύνθεση παρά στη σύγκρουση, ίσως ένα παζλ από [προσδι]ορισμούς αποτελεί την πιο άρτια και αντικειμενική εικόνα, αλλά και ουσία, για το καθετί. Ως εκ τούτου, λοιπόν, το καλό βιβλίο έχει δύο προϋποθέσεις: να συγκινεί με κάθε τρόπο και κάθε είδος σκηνής που θα περιγράφει. Αυτό από την πλευρά του αναγνώστη. Τώρα ο έτερος πόλος –ο συγγραφέας– πρέπει απλώς να ανοίγει τις φλέβες του και να γράφει με το αίμα του μέχρι αυτό να στερέψει – εννοείται μεταφορικά. Πράγμα σχεδόν αυτονόητο. Μία ιστορία, αν δεν έχει γραφτεί με «αίμα», στερείται συναισθηματικής εμπειρίας και οι χαρακτήρες της είναι μαραμένα και πεσμένα στον δρόμο φύλλα φθινοπωρινού δέντρου· άψυχοι, άνευροι και χωρίς στιβαρή παρουσία στο κείμενο. Πάνε, δηλαδή, όχι εκεί που θέλει ο συγγραφέας και η πλοκή, αλλά ως το σημείο που μπορούν και αντέχουν. Άρα, «αίμα» από τον συγγραφέα και συγκίνηση από τον αναγνώστη αναμειγνύονται στον κοινό τους ψυχισμό –στο βιβλίο– και δίνουν ένα λογοτεχνικό αποτέλεσμα που σίγουρα είναι μια ζωντανή και ακριβής ακτινογραφία της κοινωνίας μας.

    Πάμε τώρα στο κέντρο του ζητήματος, και πιστεύω πως όλα όσα προαναφέρθηκαν θα μας φανούν χρήσιμα παρακάτω. Ήταν θέμα χρόνου να αναλάβει η σκανδιναβική σύγχρονη αστυνομική λογοτεχνία τα ηνία της Ευρώπης –τουλάχιστον– στο συγκεκριμένο είδος. Μετά την καθίζηση, ή και πτώση, του γαλλικού neo-polar αστυνομικού μυθιστορήματος και των όσων πρέσβευε –διαφθορά της αστυνομίας και κοινωνικές αιτίες που οδηγούν έναν άνθρωπο να εναντιωθεί στη φύση του, δηλαδή στο να εγκληματήσει– και καθώς η Δύση παρέμενε ακέφαλη στο λογοτεχνικό αυτό κομμάτι και επιβαλλόταν πλέον το μαχαίρι να μπει πιο βαθιά στο κόκαλο. Οι Σκανδιναβοί συγγραφείς αστυνομικού πήραν τις βασικές αρχές των Γάλλων «προκατόχων» τους –διότι στη λογοτεχνία απαιτείται μια στοιχειώδης συνέχεια– και δημιούργησαν τη φρεσκότερη και πιο φιλοσοφημένη εκδοχή του εν λόγω είδους ως τώρα.

    Ποια είναι τα πλεονεκτήματά τους; Μα, φυσικά, τα τοπία τους, που, και να μην έχεις ροπή προς τον φόνο, σου την προκαλούν. Η σκανδιναβική γοητευτική σκοτεινή φύση –που μπορεί κανείς, αν θέλει, να την αισθανθεί και να τη δει και στο άστυ– είναι ένας τέλειος καμβάς τον οποίον οι συγγραφείς χρησιμοποιούν για να ζωγραφίσουν μικρές –ίσως και κάποιες φορές σουρεαλιστικές– εικόνες. Που όμως μαζί συνθέτουν κάθε λογική, στα πλαίσια της ψυχικής διαταραχής, συμπεριφορά του ανθρώπου υπό οποιοδήποτε ψυχολογικό καθεστώς. Επομένως, φύση και δολοφόνος είναι ένα. Η μεν πρώτη γίνεται το αρτιότερο σκηνικό μιας δολοφονίας –νύχτα με πανσέληνο, χειμώνας άγριος με χιονιά, άνεμοι να λυσσομανούν– και ο δε δεύτερος διαπράττει τον φόνο με απόλυτη φυσικότητα. Υπάρχει τόσο έντονο το στοιχείο της φύσης σε κάποιες σκηνές δολοφονίας, που εγώ προσωπικά τη θεωρώ εξίσου ένοχη με τον φονιά. Έχουν καταφέρει να εκμεταλλευτούν τόσο φυσικά τα γεωγραφικά τους στοιχεία, που κάθε βιβλίο τους θα μπορούσαμε να πούμε πως λειτουργεί και ως τουριστική διαφήμιση.

    Η μάχη της Ευρώπης Σκανδιναβικό ή ελληνικό σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα 
    Η μάχη της Ευρώπης
    Σκανδιναβικό ή ελληνικό σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα

    Τα μυθιστορήματά τους είναι μια εξαιρετική ανθρωπογεωγραφία και κοινωνιογραφία. Σκανδιναβικά αστυνομικά βιβλία είναι συνάμα και εγχειρίδια ψυχιατρικής, με πιο λογοτεχνική ματιά και γραφή. Θα αγαπήσουμε τον δολοφόνο ενδεχομένως και θα αδιαφορήσουμε –στην καλύτερη περίπτωση– για τον χαμό κάποιων θυμάτων του. Κι όλα αυτά γιατί, αφού έχουν ενσωματώσει μέσα τους τη μελέτη που έχουν κάνει σε φύση, άνθρωπο, κοινωνία, λογική, τρέλα και, κυρίως, στο πώς να χορεύουν με το μυαλό του αναγνώστη ένα λογοτεχνικό τανγκό αδρεναλίνης και παραπλάνησης, απλώς ανοίγουν μια φλέβα τους και γράφουν με το αίμα τους.

    Υπάρχει όμως στην άλλη άκρη της Ευρώπης ένας γίγαντας εν υπνώσει· το σύγχρονο ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα. Αυτό το είδος της εγχώριας λογοτεχνίας έχει διανύσει τα τελευταία χρόνια έναν μαραθώνιο προς τον εκσυγχρονισμό του. Θα λέγαμε ότι κάποιες φορές είναι και μακράν μπροστά από την εποχή μας.

    Έχει απορροφήσει το κοινωνικό μυθιστόρημα και, συνενώνοντας τα περισσότερα, αν όχι όλα, τα λογοτεχνικά είδη, τείνει να έχει ηγετικές αξιώσεις στην ελληνική συγγραφική πραγματικότητα. Και δικαίως. Εφόσον στον πυρήνα του πλέον μπορεί να ενσωματώσει το κοινωνικό σχόλιο, τους κοινωνικούς προβληματισμούς, τις ιστορικές αναφορές ή συνθήκες, στοιχεία θρίλερ, διατηρώντας και εξελίσσοντας την αίσθηση του νουάρ. Μιλάμε, δηλαδή, στην ουσία για ένα νέο υπερ-είδος της λογοτεχνίας.

    Οι χαρακτήρες γίνονται πιο προσιτοί και πιο οικείοι στους αναγνώστες. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα δικά μας πάθη, τις δικές μας αδυναμίες και τους δικούς μας φόβους σ’ αυτούς. Δολοφόνος και διώκτης  ενδεχομένως να έχουν παρόμοιες πληγές και, γιατί όχι, οι ρόλοι θα μπορούσαν να είναι και αντίστροφοι.

    Η ελληνική ύπαιθρος, είτε σε πιο καλοκαιρινά είτε σε πιο χειμωνιάτικα τοπία, μπορεί με την κατάλληλη λογοτεχνική χρήση να αποδειχτεί εξαιρετικά εύκαμπτη και εύπλαστη και τελικά να γίνει ο τέλειος «συνένοχος» ή «ηθικός αυτουργός» σε μια συγγραφική δολοφονία. Υπάρχουν όμως και περιοχές των μεγάλων πόλεων με αυξημένο δείκτη μυστηρίου.

    Με λίγα λόγια, «χτυπάμε» ευθέως το σκανδιναβικό αστυνομικό μυθιστόρημα. Στις παρακάτω προτάσεις για τον τρόπο διεκδίκησης της πρωτοκαθεδρίας της Ελλάδας σε αυτό το είδος στην Ευρώπη φαίνονται και οι αιτίες της ηττοπαθούς μας διάθεσης προς αυτόν τον στόχο.

    Να αποσύρουν οι συγγραφείς τα λεκτικά «κουμπούρια» στα διαδικτυακά καφενεία. Η βελτίωση της εθνικής μας επίδοσης στο είδος αυτό δεν επιτυγχάνεται με τον ανταγωνισμό μεταξύ μας αλλά με τον εαυτό μας. Εμείς, οι συνάδελφοί μας και οι αναγνώστες μας είμαστε ένα.

    Να ακούμε τις βοηθητικές προς εμάς κριτικές του κοινού και να αφουγκραζόμαστε τον παλμό της εποχής, ώστε να προσαρμοζόμαστε σ’ αυτήν.

    Διοργάνωση Πανευρωπαϊκών λογοτεχνικών debates μεταξύ Ελλήνων και Σκανδιναβών συγγραφέων, ώστε να αναδειχθεί η υπεροχή των πρώτων.

    Σύμπραξη των Υπουργείων Πολιτισμού και Τουρισμού με την Ελληνική Λέσχη Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας για τη δημιουργία διαφημιστικών σποτ με περιοχές από αστυνομικά βιβλία και με μεταφρασμένα στα αγγλικά αποσπάσματα αυτών, ώστε να προβάλλονται στην Ευρώπη. Έτσι, προωθούμε και τον τουρισμό μας μέσα από τη λογοτεχνία μας.

    Σκηνοθέτες και συγγραφείς σε στενή συνεργασία. Ώστε να καταφέρουμε μακροπρόθεσμα να δημιουργηθεί ο ελληνικός κινηματογράφος ή ελληνικές σειρές πανευρωπαϊκής εμβέλειας που θα στηρίζονται σε αστυνομικά βιβλία. Αυτό μπορεί να γίνει εν μέρει και με κρατική χρηματοδότηση ή με στήριξη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες.

    Μπορούμε όμως να ξεπεράσουμε τη λογοτεχνική εσωστρέφεια και τον συγγραφικό εμφύλιο;

    Η μάχη της Ευρώπης

    Επιμέλεια: Ντίνα Καβουκίδου

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here