Κυριακή, Δεκέμβριος 8, 2019
More
    Αρχική Άρθρα Συνεργατών Ο Σαιξπηρικός Μιμητισμός Και Η Ζηλοτυπία

    Ο Σαιξπηρικός Μιμητισμός Και Η Ζηλοτυπία

    -

    Ο Σαιξπηρικός Μιμητισμός και η  Ζηλοτυπία

    Γράφει η Εμμανουέλα Αλεξάνδρου 

    Ο Philip Sidney λέει στην απολογία του για την ποίηση (An Apology for Poetry):  … η υψηλή κι έξοχη τραγωδία που ανοίγει τα μεγαλύτερα τραύματα και δείχνει τις μεγαλύτερες πληγές σκεπασμένες με υφάδια, που κάνει τους βασιλιάδες να φοβούνται και τους τυράννους να εκδηλώνουν τις τυραννικές τους διαθέσεις, που διεγείροντας το θαυμασμό και τη συμπόνια μας, μας διδάσκει την αβεβαιότητα του κόσμου αυτού, καθώς και πόσο σαθρά είναι τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίζονται οι χρυσωμένες στέγες.

    Ο Σαιξπηρικός Μιμητισμός Και Η Ζηλοτυπία

    Αν και «Το όνειρο καλοκαιρινής νύχτας» εντάσσεται στις σαιξπηρικές κωμωδίες, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ούτε την ερωτική απόγνωση που βιώνουν οι ήρωες του έργου, προκαλώντας συναισθηματική σύγχυση στον θεατή, ούτε και την υποβεβλημένη επιθυμία που χαρακτηρίζει τις πράξεις τους.

    Στο σημείο αυτό, βέβαια, ίσως να ήταν ορθότερο να χρησιμοποιήσουμε την φράση «μιμητική επιθυμία» έναντι της υποβεβλημένης, η οποία προσδίδει μία παθητικότητα στους, ουσιαστικά, δρώντες του έργου. Είναι αρκετό να σκεφτούμε ότι κανείς δεν μπορεί να ξεσηκώσει από έναν άλλο κάποια έτοιμη επιθυμία. Κανείς δεν μπορεί να γεννήσει την επιθυμία σε κάποιον χωρίς να υπάρχει σύμπραξη.

    Στο παρόν άρθρο θα γίνει μία προσπάθεια σύνδεσης δύο ουσιωδών λέξεων για τον Σαίξπηρ: «ζήλια» με την οποία κατονομάζει την μιμητική επιθυμία και «σκανδαλισμός» ως το αποτέλεσμα αυτής της επιθυμίας. Ίσως, λοιπόν, καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι ακόμα και κάποιο, κατά γενική ομολογία, κωμικώς αποδοσμένο έργο υποκρύπτει μία τραγικότητα βασισμένη στη μίμηση και ενδεχομένως στην κάθαρση.  

    Η νεαρή Ερμία αμφισβητεί τον πατέρα της, ο οποίος την προστάζει να παντρευτεί τον Δημήτρη, αποφασισμένη να το σκάσει μαζί με τον Λύσανδρο. Αφού, λοιπόν, απολαμβάνει ένα μικρό ιντερμέδιο λυρικής ποίησης μαζί με τον πλέον εραστή της, Λύσανδρο, εξομολογείται τα σχέδια της στην φίλη της, Ελένη.
    Η Ελένη θα μεταφέρει την πληροφορία στον Δημήτρη τον οποίο αγαπά και ελπίζει ότι, εξαιτίας της προδοσίας της Ερμίας, θα ενδιαφερθεί για την ίδια.

    Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι ο αληθινός έρωτας (true love) είναι η επίσημα εκφρασμένη προοπτική του συγγραφέα. Όταν αργότερα ο Λύσανδρος αποστρέφεται την Ερμία και μάλιστα την εγκαταλείπει στον ύπνο της, δηλώνοντας ερωτευμένος με την Ελένη, αυτομάτως διαγράφεται από όσους θα χαρακτηρίζαμε πιστούς αυτού του έρωτα.
    Ο Δημήτρης, ως ένας «τέλειος παπαγάλος», μία γελοιογραφική, θα μπορούσαμε να πούμε, εκδοχή του Πρωτέου (Οι δύο άρχοντες της Βερόνας, 1594) χρησιμοποιεί τον Λύσανδρο ως πρότυπο και τον μιμείται, δηλώνοντας το ίδιο.

    Ο έρωτας που περιγράφεται και αναπτύσσεται ετούτη την θερινή βραδιά, δημιουργεί την ιδέα ενός καλειδοσκόπιου στο οποίο βλέπουμε να παράγονται αμοιβαία συνδυασμοί με επιταχυνόμενο ρυθμό. Αν και στη λογοτεχνία παρατηρούμε ότι η απιστία μιας γυναίκας σκανδαλίζει περισσότερο από την απιστία ενός άνδρα, η Ερμία δεν είναι πιο άπιστη στον Δημήτρη από ό,τι ο τελευταίος και ο Λύσανδρος μαζί της. Κάθε χαρακτήρας λειτουργεί ως καθρέφτης των υπόλοιπων τριών.

    Ο Σαιξπηρικός Μιμητισμός Και Η Ζηλοτυπία

    Το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει ομοιότητες με τους Δυο άρχοντες της Βερόνας, με τη διαφορά ότι στους άρχοντες, το οποίο προηγείται χρονολογικά, οι γυναίκες περιγράφονται ως παθητικοί δέκτες των εξελίξεων, πιστές σε αυτό που τους παρουσιάζεται ως «αληθινός έρωτας» και σε ρόλο αντικειμένων αντιζηλίας μεταξύ Πρωτέου και Βαλεντίνου.

    Στο Όνειρο θερινής νύχτας, τα νεαρά κορίτσια είναι εξίσου μιμητικά και αντίζηλα, άρα πρόκειται εντέλει για τέσσερις πρωταγωνιστές και όχι δύο.
    Η Ερμία, συγκεκριμένα, όταν αποφασίζει να το σκάσει με τον Λύσανδρο, δεν φαίνεται να προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στα λόγια του πατέρα της, ο οποίος την έχει ενημερώσει για τις αρνητικές επιπτώσεις αν δεν παντρευτεί αυτόν που της προστάζει, τον Δημήτριο.

    Τολμώντας, λοιπόν, να συγκρίνουμε τους δύο άρχοντες με τους τέσσερις πρωταγωνιστές «του ονείρου», παρατηρούμε ότι το πρώτο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ημι-συμβατικό, ίσως και ημι-σαιξπηρικό, μία νόθα κωμωδία στην οποία αφενός προσβάλλονται συνηθισμένες αρχές, όπως το «μονοπώλιο» του πατέρα ο οποίος αποφασίζει και εύκολα διατάζει τη ροή των γεγονότων, αφετέρου δεν καταρρίπτονται.
    Εν αντιθέσει, στο Όνειρο ο ρόλος του πατέρα έχει φιγούρα χάρτινου εκφοβιστή, σχεδόν ασήμαντη και αδιάφορα σκηνοθετημένη. Η Ελένη πασχίζει να εμποδίσει την Ερμία και τον Λύσανδρο να διαφύγουν, απευθυνόμενη άμεσα στην αντίζηλό της και διεκδικώντας το πρόσωπο που καθρεφτίζει τον έρωτα της.

    Η ερώτηση που ενδεχομένως δημιουργείται είναι, γιατί ο συγγραφέας δεν καταρρίπτει τελείως τις παραδοσιακές αρχές ενώ σκορπίζει επαναστατικές πινελιές κατά τη διάρκεια του έργου;

    Η απάντηση δεν θα μπορούσε να είναι σχετική με κάποια συγγραφική ανασφάλεια του συγγραφέα σε σχέση με το περιεχόμενο του έργου του, αλλά με το κοινό στο οποίο απευθύνεται.

    Αν υποθέσουμε ότι το παρόν έργο είχε παρουσιαστεί σε κάποια εκδήλωση υπό την παρουσία της Βασίλισσας και λοιπόν συντηρητικών της εποχής, η απάντηση φαίνεται περισσότερο σαφής.

    Ο Σαιξπηρικός Μιμητισμός Και Η Ζηλοτυπία

    Παρ’ όλα αυτά, ο Σαίξπηρ δεν δείχνει να ξεχνάει και ένα μέρος νουνεχούς κοινού το οποίο θα παρευρεθεί στη παράσταση του έργου του. Όλα τα ανατρεπτικά, σκανδαλιστικά της εποχής γεγονότα, η λεπτεπίλεπτα σκιαγραφημένη κριτική με την οποία έχει αποδώσει τις ιδέες του θέτοντας στο ρηξικέλευθο στόχαστρό του τους υποδουλωμένους στις παραδοσιακές αρχές ακροατές του, καταλήγουν απαλές αποχρώσεις μίας κωμωδίας ενός ερωτικού μπερδέματος που φαινομενικά προκαλεί γέλιο.

    Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση της μιμητικής ενόρμησης, η οποία, υψωμένη σε ένα τέτοιο ανώτερο βαθμό που δίνει την ιδέα του κωμικού και δικαιολογεί την ένταξη του έργου σε αυτό το λογοτεχνικό είδος, καταλήγει σε μια ασυνείδητη αυτοκαταστροφή των ηρώων. Το ερώτημα το οποίο θα διστάσω να απαντήσω είναι: Ποιος μπορεί να πει τι είναι αυτό που διακρίνει έναν «αληθινό, μεταβαλλόμενο έρωτα» από έναν «ψεύτικο έρωτα» που καταλήγει αληθινός; 

    Επιμέλεια κειμένου: Ζωή Τσούρα

    Επεξεργασία κεντρικής εικόνας: Νεκταρία Πουλτσίδη

    Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών
    Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που αγαπάμε τις λέξεις σε όποια τους μορφή κι αν τυπώνονται: άρθρα, ειδήσεις, λογοτεχνία, ποίηση και δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο. Σας ενημερώνουμε για δραστηριότητες παλιές και καινούριες. Ελάτε μαζί μας να παίξουμε με τα λόγια που γράφονται!

    Απάντηση