Οι ταχυδακτυλουργοί της λογοτεχνίας

Γράφει ο Κυριάκος Χαλκόπουλος

Καμιά φορά συναντά κανείς στην λογοτεχνία την αίσθηση πως θα γινόταν με μια και μόνο λέξη να παρουσιαστεί κάποιο μεγάλο νόημα· για παράδειγμα, στην βιβλιοθήκη της Βαβέλ, του Μπόρχες, ο αφηγητής φαντάζεται ένα βιβλίο που θα περιείχε μια και μοναδική λέξη, ή σε ένα ποίημα του ο Καρυωτάκης μιλά για την “βασίλισσα λέξη”, κλπ. Ωστόσο, το λογικό είναι να υποθέσει κανείς πως, εάν κάποτε μια και μόνη λέξη αποκτούσε τόση σημασία για αυτόν που έγραφε, θα οφειλόταν σε υποκειμενικά στοιχεία του ψυχισμού του και δεν θα σήμαινε κάτι τόσο σπουδαίο για τους αναγνώστες.

Αντίθετα, μπορούμε σε έναν βαθμό να δεχτούμε ότι κάποια λεκτικά σχήματα, περιγραφές, λίγες παράγραφοι, γίνεται να κλείσουν μέσα τους κάτι λίγο σαφέστερο και σχετικά λιγότερο υποκειμενικό. Άλλωστε, ορισμένα διηγήματα είναι πολύ σύντομα, αλλά κάνουν και πάλι εντύπωση…

Καθώς οι λέξεις δεν είναι απαραίτητα συνδεδεμένες με αντικείμενα στον εξωτερικό κόσμο, ένα κείμενο αποκτά, υπό ορισμένες συνθήκες – όχι πάντοτε αποσαφηνισμένες… – κάτι σαν δική του ζωή. Βέβαια, πρόκειται για ζωή του ατόμου που το διαβάζει. Παρακολουθεί, κανείς, στον σκοτεινό ουρανό ένα πυροτέχνημα, ή βρίσκει αναπάντεχα στο σωρό από λέξεις ενός άλλου κάποιο εξάρτημα που του έλειπε για να ολοκληρώσει ένα επί μέρους δικού του σχέδιο.

Οι ταχυδακτυλουργοί της λογοτεχνίας

Η λογοτεχνία μπορεί να παίξει κάποιο ρόλο, δηλαδή να είναι κάτι άξιο λόγου, αν και με πιο αφηρημένο τρόπο – η πολυσημία των λέξεων και οι αναρίθμητοι τρόποι να αντιληφθεί κάτι κανείς καθιστούν αδύνατη την ομοιογένεια των εντυπώσεων για το ίδιο κείμενο.

Δυστυχώς, τα περισσότερα κείμενα δεν διαπνέονται από τέτοιου είδους έγνοιες, και το σίγουρο είναι πως δεν μπορεί κανείς να αξιώνει κάτι από ένα πεδίο, στο οποίο κυριολεκτικά η είσοδος είναι ελεύθερη· γράφει στην κυριολεξία όποιος απλώς θέλει να γράψει. Πάντως, κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και οπουδήποτε αλλού… Και όταν δεν υπάρχει καμία προϋπόθεση, και μονάχα γενικού τύπου απαιτήσεις από κάποιον που γράφει, είναι επόμενο να έχουμε μπροστά μας κάτι εφάμιλλο με τις εκδηλώσεις ταχυδακτυλουργίας, δηλαδή να εμφανίζεται γενική αμφισβήτηση και η υποψία – συνήθως ορθή, και γι αυτό ολοένα αυξανόμενη – πως πρόκειται για εξαπάτηση.

Από την γενικευμένη καχυποψία και εύλογη απόρριψη δεν θα γλιτώσει καθόλου και κάποιος που είχε την πρόθεση να παρουσιάσει κάτι διαφορετικό.

Από την άλλη, όμως, ούτε αυτό έχει σχέση με την ίδια την λογοτεχνία· και αν κανείς ετοίμαζε, στα παρασκήνια, κάποιο σύνθετο μαγικό κόλπο, αντί για τα τετριμμένα με τους λαγούς και τα καπέλα, καλύτερα να αποδεχτεί πως η σκηνή που τον φιλοξενεί ολόκληρη στήθηκε λόγω των άλλων θεαμάτων, οπότε το δικό του είναι το απρόοπτο, και ας ισχύει πως ο χώρος των θεαμάτων αντλεί κάποια αίγλη με βάση πολύ παλιούς ή και αρχαίους άλλους ασυνήθιστους ταχυδακτυλουργούς…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here