Ρωτάει ο Δημήτρης Μπουζάρας

Σήμερα στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, φιλοξενούμε την παιδαγωγό και  συγγραφέα Μαρία Κουτσανοπούλου.

Συνέντευξη

Γιατί στρέψατε τη γραφή σας στο παιδικό βιβλίο; Πόσο εύκολο θεωρείτε πως είναι να μιλήσει ένας συγγραφέας στα παιδιά μέσα από ένα βιβλίο του;

Μ.Κ. Ήταν κάτι που προέκυψε φυσικά και αβίαστα μέσα από την καθημερινή επαφή μου με τα παιδιά και την ιδιαίτερη αγάπη που τους έχω. Βλέπετε, έχω την τύχη να είμαι Νηπιαγωγός. Το παιδικό βιβλίο είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας και μπορώ να πω ότι τα παιδιά είναι πολύ καλοί αναγνώστες αλλά και αυστηροί κριτές.

Εκ του αποτελέσματος θεωρείτε πως πετύχατε τους αρχικούς σας στόχους;

Μ.Κ. Για να πω την αλήθεια, γράφοντας ένα παραμύθι δε βάζω στόχους. Γράφω γιατί έχω μια ιδέα που θέλω να τη μοιραστώ με άλλους.

Το βιβλίο σας «Το νου σου» το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βάρφη είναι ένα εξαιρετικά έξυπνο ως προς τη σύλληψη της ιδέας αλλά και ως προς την προσέγγιση βιβλίο. Μιλάτε για κάτι που πάντα διαφεύγει από το νου μας, μιλάτε για το νου. Πώς εμπνευστήκατε το θέμα, την εικονογράφηση, και πόσο σημαντική θεωρείτε τη συμβολή της υπόλοιπης συγγραφικής ομάδας του 1ου Νηπιαγωγείου Παλαιοκάστρου;

Μαρία ΚουτσανοπούλουΜ.Κ. Γενικά εμπνέομαι πολύ από σύμβολα, από απλές εικόνες και στίχους. Αφετηρία της ιστορίας στάθηκαν οι στίχοι του Θανάση Παπακωνσταντίνου “όσες κι αν χτίζουν φυλακές κι αν ο κλοιός στενεύει, ο νους μας είναι αληταριό που όλο θα δραπετεύει” από το «Αερικό», που είναι από τα αγαπημένα μου τραγούδια.

Στην εικονογράφηση έκανα το Νου να έχει το σχήμα σπείρας γιατί είναι το σύμβολο της Ζωτικής δύναμης και ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα του Ελληνικού κόσμου. Όσον αφορά στη συμβολή της υπόλοιπης συγγραφικής ομάδας, όταν κάνεις μια διαδρομή και έχεις για συνοδοιπόρους σου τα παιδιά, τότε σίγουρα την απολαμβάνεις περισσότερο.

Τα παιδιά έχουν την ικανότητα να πετούν σπίθες στο μυαλό σας, να ενεργοποιούν και να δημιουργούν την έμπνευση. Τα θεωρείτε πηγή έμπνευσης;

Μ.Κ. «Η φαντασία των παιδιών είναι… αφάνταστη» είναι κάτι που συνηθίζω να λέω. Το πιο ωραίο όμως είναι ότι τα παιδιά είναι πολύ γενναιόδωρα και τη μοιράζονται μαζί μου. Ε… αν έχεις φαντασία τότε έχεις και έμπνευση!

Μέσα σε λίγες γραμμές, και μέσα από επίσης λίγες εικόνες, παρουσιάζετε κάτι τόσο άπιαστο και μεγάλο, μια εκπληκτική ανθρώπινη ικανότητα, «το σύμπαν του ενάμισι  κιλού», το νου μας. Πόσο λοιπόν έχουμε στο «νου» το νου μας και πόσο τον προσέχουμε; Έχουμε πάντοτε την απαίτηση και την επιθυμία να λειτουργεί ρολόι, περιμένουμε πάντα αποτελέσματα και μάλιστα καλά, εμείς δίνουμε τις σωστές πρώτες ύλες για τη σωστή λειτουργία του; Γιατί συνεχίζουμε να τον τροφοδοτούμε με νόστιμα αλλά παχυντικά και χωρίς θρεπτικά συστατικά ανόητα, ανούσια και ανθυγιεινά σνακ; Τι δυναμώνει το νου των παιδιών μας;

Μ.Κ. Ένα βιβλίο, ένα έργο, ένα τραγούδι, μια εικόνα, όταν περιέχουν «θρεπτικά συστατικά» τότε είναι η καλύτερη τροφή και για τα παιδιά αλλά και για τους μεγάλους. Το κλειδί βρίσκεται στις επιλογές μας.

Για να αποκριθεί ο νους χρειάζεται ερεθίσματα, είναι αυτά τα κατάλληλα που δίνουμε σα γονείς και πολιτεία στο νου των παιδιών μας; Γίνονται σοβαρές προσπάθειες από όλους ώστε ο νους των παιδιών να γίνει εξελίξιμος, ερευνητικός, να ερευνά, να μαθαίνει, να μελετά, να αμφισβητεί;

Μ.Κ. Ο Αϊνστάιν έχει πει ότι «η φαντασία είναι πιο σημαντική από τη γνώση. Η γνώση είναι περιορισμένη. Η φαντασία περικυκλώνει τον κόσμο». Η φαντασία πιστεύω ότι αναπτύσσεται μέσα από δραστηριότητες που έχουν σχέση με την Τέχνη. Δυστυχώς όμως η Τέχνη στην κοινωνία μας και στα σχολεία μας, δεν έχει τη θέση που της αξίζει.

Παρομοιάσατε το νου πολύ πετυχημένα ως σπείρα. Η σπείρα στην αρχαία Ελλάδα συνδύαζε το σχήμα ενός κύκλου και την Δυναμική κίνησή του. Έχουμε καταλάβει τη δύναμή του; Έχουμε καταλάβει το εύρος των δυνατοτήτων, των ικανοτήτων, τον όγκο των πληροφοριών που μπορεί να φιλοξενήσει, την ικανότητά του να παραμένει ελεύθερος και πόσες άλλες ικανότητες; Θεωρείτε ότι τις εκμεταλλευόμαστε και αν όχι, γιατί κατά τη γνώμη σας;

Μ.Κ. Όχι πάντα και όχι όλοι με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι θέλουν αλλά δεν μπορούν, άλλοι μπορούν αλλά δε θέλουν, άλλους δεν τους αφήνουν και κάποιοι δεν αφήνουν τους άλλους. Το αισιόδοξο είναι ότι υπάρχουν αυτοί που θέλουν και μπορούν!

Όλοι γνωρίζουμε πως «νους υγιής εν σώματι υγιή» συνηθίζουμε όμως σα γονείς, όχι μόνο τα παιδιά μας, από μικρά να είναι κοντά στην τεχνολογία (εν μέρει σωστό) αλλά αντικαθιστούμε εαυτούς από την τεχνολογία, βάζουμε την τηλεόραση, το διαδίκτυο κτλ, πολλές φορές να «ξεκουράζουν», να «διαπαιδαγωγούν», να «διασκεδάζουν», να κάνουν «παρέα» στα παιδιά μας. Πόσο κακό κάνουμε χωρίς να το γνωρίζουμε στο νου τους;

Μ.Κ. Η τεχνολογία είναι ένα εργαλείο. Εργαλείο είναι και το μαχαίρι. Μπορεί να μας βοηθήσει αλλά μπορεί και να μας κάνει κακό αν δεν το χρησιμοποιήσουμε σωστά. Θα δίναμε ποτέ ένα μαχαίρι σ’ ένα μικρό παιδί; Νομίζω πως όχι.

Κατευθύνουμε θεωρείτε τα παιδιά προς το καλό και ποιοτικό βιβλίο, γνωρίζουμε ως γονείς τη διαφορά ενός ευπώλητου και ενός ποιοτικού; Διαβάζουν οι νέοι σήμερα όσο θα έπρεπε;

Μ.Κ. Τα παιδιά ακούνε με τα μάτια τους. Το να λέμε στα παιδιά να διαβάσουν, δεν αρκεί. Το παράδειγμα το δίνουμε εμείς. Αν εμείς είμαστε «καλοί» αναγνώστες, τότε θα γίνουν και τα παιδιά μας. Το ερώτημα είναι αν εμείς διαβάζουμε όσο θα έπρεπε.

Θεωρείτε πως η εικονογράφηση θέτει όρια στη φαντασία του παιδιού;

Μ.Κ. Η εικονογράφηση κάνει το βιβλίο πιο ελκυστικό για τα παιδιά και πιστεύω ότι δίνει ώθηση στη φαντασία τους.

Ποια είναι η σχέση της μουσικής και του νου κατά τη γνώμη σας;

Μ.Κ. Οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι η ιδανική παιδεία πρέπει να περιλαμβάνει μουσική για το νου και άσκηση για το σώμα. Θα έπρεπε να ακολουθήσουμε το παράδειγμά τους και να τοποθετήσουμε τη μουσική στον κορμό της παιδείας μας.

Με τη βοήθεια του νου έφτασε η ανθρωπότητα έως το σημείο που βρίσκεται σήμερα, με τη βοήθεια του νου πραγματοποιήθηκαν εφευρέσεις, το ανθρώπινο γένος πάτησε σε άλλον πλανήτη, με τη βοήθεια όμως του ίδιου νου ανθρώπινα δικαιώματα καταπατώνται καθημερινά, πόλεμοι γίνονται ακόμη και τη στιγμή που μιλάμε, παιδιά πεθαίνουν από έλλειψη ιατρικής φροντίδας και πείνας, και όπλα μαζικής καταστροφής δημιουργούνται. Αυτό λοιπόν το σύμπαν, θεωρείτε πως έχει ελαττώματα; Έχει ο νους διττή φύση; Έχει φτάσει σε επικίνδυνα σημεία ο ανθρώπινος νους;

Μ.Κ. Όταν ο νους είναι υγιής τότε μπορεί να πετάξει ψηλά! Όταν είναι άρρωστος, δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά. Δυστυχώς μια μεγάλη αρρώστια όλων των εποχών είναι το χρήμα.

Το μυαλό είναι σαν το αλεξίπτωτο, κάνει τη δουλειά του μόνο όταν είναι ανοιχτό, είπε ο James Dewar, Σκωτσέζος επιστήμονας. Γιατί επιμένουμε να κρατάμε τα μυαλά πολλών στη Γη κλειστά, βολεύει; Πιστεύετε πως μπορεί ποτέ να έρθει η ώρα που όλων τα μυαλά θα είναι ανοικτά ή το θεωρείτε εντελώς ουτοπικό;

Μ.Κ. Έχω φανταστεί το Νου μας σαν ένα σπίτι με πάρα πολλά παράθυρα. Κάποιοι καταφέρνουν και ανοίγουν τα παράθυρα αυτά και μπορούν και βλέπουν όλη την ομορφιά που υπάρχει στον κόσμο. Το μυαλό τους γεμίζει με φως. Σε άλλους τα παράθυρα αυτά είναι κλειστά, είτε γιατί δεν ξέρουν να τα ανοίξουν, είτε γιατί κάποιοι τα έχουν κλειδώσει από έξω. Θέλω να πιστεύω ότι όσοι καταφέρνουν και ανοίγουν τα δικά τους παράθυρα θα βοηθάνε και τους άλλους, και σιγά σιγά το φως θα καταφέρει να μπει παντού.

Το βιβλίο σας υπενθυμίζει, δίνει τροφή για περαιτέρω συζήτηση και προβληματισμό όσον αφορά αξίες όπως ελευθερία της έκφρασης, δημοκρατία κτλ. Πόσο έχουν κατά νου τα παιδιά μας αυτές τις αξίες, γνωρίζουν τη σημασία, τη σοβαρότητα, τη βαρύτητα που έχουν για τη ζωή τους, τη χρησιμότητά τους;

Μ.Κ. Όλες οι αφηρημένες έννοιες δεν γίνονται εύκολα αντιληπτές από τα μικρά παιδιά. Κι εδώ έρχονται τα παραμύθια, το θέατρο, το παιχνίδι, τα τραγούδια, που βοηθάνε τα παιδιά να προσεγγίσουν τις έννοιες αυτές μέσα από άλλα μονοπάτια.

Μαρία ΚουτσανοπούλουΣτο βιβλίο σας «Χαρτί τσαλακωμένο» το οποίο κυκλοφορεί επίσης από τις εκδό-σεις Βάρφη, διακρίνεται η αισιοδοξία. Είστε αισιόδοξη ως άνθρωπος; Από πού αντλείτε την αισιοδοξία σας; Τα παιδιά με τα οποία έρχεστε καθημερινά σε επαφή είναι αισιόδοξα για το μέλλον;

Μ.Κ. Είμαι αισιόδοξη από τη φύση μου και μου αρέσει να βλέπω το ποτήρι μισογεμάτο. Σ’ αυτό με βοηθάει πολύ και η καθημερινή επαφή μου με τα παιδιά, που είναι γεμάτα με θετική ενέργεια.

Έχετε τσαλακωθεί προφανώς πολλές φορές και άλλες τόσες βρήκατε τα δυνατά σας για να συνεχίσετε μιας και αυτό είναι ένα από τα μηνύματα του ίδιου βιβλίου. Πώς τα καταφέρατε και βρήκατε τον τρόπο; Είναι τελικά, θεωρείτε, τόσο δύσκολο;

Μ.Κ. Τα δύσκολα καταφέρνεις να τα κάνεις εύκολα όταν μπορείς να δεις τα δυσκολότερα που υπάρχουν γύρω σου.

Το κυνήγι του ονείρου είναι ένα ακόμη από τα μηνύματά σας. Πρέπει να είναι το κυνήγι του ονείρου στην κορυφή της λίστας μας; Γιατί πρέπει να προτρέπουμε τα παιδιά μας σε αυτό το κυνήγι; Πόση σημασία έχει η πραγματοποίηση ή έστω το κυνήγι του ονείρου ακόμη και χωρίς επιτυχία στην ψυχική τους ισορροπία; Εσείς κυνηγήσατε το όνειρό σας; Το κάνατε πραγματικότητα και ποιο ήταν αυτό; Συνεχίζετε να ονειρεύεστε;

Μ.Κ. Αν φανταστούμε τη ζωή μας σαν έναν καμβά, τότε τα όνειρά μας είναι πολύχρωμες πινελιές που τη χρωματίζουνε. Πιστεύω ότι αν θέλουμε κάτι πολύ και το ονειρευόμαστε, τότε με κάποιο τρόπο «μαγικό» αυτό γίνεται πραγματικότητα. Δεν ξέρω γιατί, αλλά δεν μου αρέσει η φράση «κυνηγώ το όνειρό μου». Μου αρέσει η λέξη «ονειρεύομαι» και το κάνω πολύ συχνά!

Επιλέξατε στο «Χαρτί τσαλακωμένο» ένα κομμάτι φύλλου χαρτιού -ως ήρωα- από τον Ερωτόκριτο του Βιτσέντζου Κορνάρου. Γιατί επιλέξατε το συγκεκριμένο έργο;

Μ.Κ. Μου αρέσει η ιστορία που αφηγείται, ο τρόπος που είναι γραμμένο, η μουσική με την οποία το έχουν μελοποιήσει και για κάποιο λόγο μου αρέσει πολύ ο πρώτος στίχος του ποιήματος «Του κύκλου τα γυρίσματα που ανεβοκατεβαίνουν…». Νομίζω ότι έχει μέσα του πολλή αισιοδοξία και ταιριάζει με την ιστορία του τσαλακωμένου χαρτιού.

Πρόκειται για ένα δημοφιλές και κλασικό έργο. Γνωρίζουν τα παιδιά μας τα κλασικά έργα, τους κλασικούς Έλληνες συγγραφείς; Αν όχι, γιατί κατά τη γνώμη σας, σίγουρα πρέπει αλλά πώς αυτό μπορεί να αλλάξει; Λέτε να καταφέρουμε ποτέ να εντάξουμε τους κλασικούς στη λίστα των ευπώλητων βιβλίων;

Μ.Κ. Τον «Ερωτόκριτο» τον παρουσιάζω κάθε χρόνο στην τάξη, στους μαθητές και τις μαθήτριές μου. Το έχουμε δουλέψει σαν πολιτιστικό πρόγραμμα, το παρουσιάσαμε σαν μουσικοχορευτική παράσταση, έχουμε κάνει έργα ζωγραφικής και τα «θλιβερά μαντάτα» είναι από τα αγαπημένα τραγούδια των παιδιών.

Αυτό που γνωρίζω από την εμπειρία μου, είναι ότι αν αγαπάει κάτι ο δάσκαλος, θα το αγαπήσουν και τα παιδιά, είτε αυτό είναι κλασικό είτε σύγχρονο.

Αξίες που αναφέρονται στον Ερωτόκριτο είναι η τιμή, η φιλία, η γενναιότητα, μια άλλη «δέσμη» μηνυμάτων μέσα από το βιβλίο σας προς όλες τις κατευθύνσεις. Θεωρείτε πως αξίες όπως οι παραπάνω φθίνουν στις μέρες μας;

Μ.Κ. Δε θέλω να πιστέψω με τίποτα ότι οι αξίες αυτές φθίνουν. Υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν, όσο υπάρχουν Άνθρωποι.

Το βιβλίο σας «Χαρτί τσαλακωμένο» βραβεύτηκε με το 1ο βραβείο Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δ. Θεσσαλονίκης 2014. Εκτός από την αναγνώριση του έργου σας, την ηθική ικανοποίηση, πώς αλλιώς μεταφράζεται για εσάς μια βράβευση;

Μ.Κ. Κινητήριος δύναμη για να συνεχίσω να γράφω και να επικοινωνώ τις σκέψεις και τις ιδέες μου.

Ποια η σχέση σας με την ποίηση;

Μ.Κ. Βρίσκω μαγικό το ότι με την ποίηση μπορείς να πεις πολλά πράγματα με λίγες λέξεις. Για να πω την αλήθεια, κι εγώ πολλές φορές σκαρώνω στίχους και μου αρέσει να εκφράζομαι με τον τρόπο αυτό.

Ως αναγνώστρια ποιες είναι οι επιλογές σας;

Μ.Κ. Προτιμώ την ελληνική λογοτεχνία. Μου αρέσει το ιστορικό μυθιστόρημα και η ποίηση. Αγαπώ τους κλασικούς και την παιδική λογοτεχνία.

Τι ετοιμάζετε για το μέλλον;

Μ.Κ. Σε ένα μήνα θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Τζιαμπίρης Πυραμίδα, το νέο μου παραμύθι «Ας πούμε αυτή τη λέξη» με μια εξαιρετική εικονογράφηση που την έκανε η Λία Φωτιάδου. Είναι ένα παραμύθι που μιλάει για τη θετική ενέργεια που έχουν κάποιες λέξεις και τη δύναμη να χρωματίζουν τη ζωή μας. Φτάνει να τις λέμε…

Επεξεργασία εικόνας: Νάγια Γ. Μητροπούλου

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here