Παρασκευή, 7 Αυγούστου, 2020
More
    Αρχική Συνεντεύξεις Συνέντευξη - Σωτήρης Σαμπάνης

    Συνέντευξη – Σωτήρης Σαμπάνης

    -

    Ο Σωτήρης Σαμπάνης γεννήθηκε στις Καμάρες Αιγιαλείας. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Δημόσιο Δίκαιο στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στον χώρο της λογοτεχνίας, το όνομά του συνδέεται με μυθιστορήματα και ποιητικές συλλογές, ενώ έχει έντονη παρουσία και στον θεατρικό χώρο.

    Αφορμή για την ακόλουθη συνέντευξη αποτέλεσε η κυκλοφορία του νέου του βιβλίου, Η αγάπη μεγαλώνει στο σκοτάδι, το οποίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα.

    Συνέντευξη

    Ρωτάει η Παναγιώτα Γκουτζουρέλα

    Έχουν περάσει κάποια χρόνια από το μυθιστόρημά σας Σκανταλόπετρα με ήρωα τον Μιχάλη Νέζη, τον οποίο όμως συναντάμε εκ νέου και στο τελευταίο σας βιβλίο Η αγάπη μεγαλώνει στο σκοτάδι. Ποια ανάγκη, επιθυμία σάς οδήγησε να συνεχίσετε τη μυθοπλασία με τον ίδιο χαρακτήρα; Επιβιώνουν στη σημερινή κοινωνία άνθρωποι με έμφυτη καλοσύνη και ακέραιο χαρακτήρα όπως ο Μιχάλης; Έχετε κοινά στοιχεία με τον ήρωά σας; Και αν ναι, ποια;

    Σ.Σ. Κατ’ αρχάς να πω ότι η παρουσία του ήρωα Μιχάλη Νέζη διατρέχει μια «άτυπη» τριλογία. Την ονομάζω «άτυπη» γιατί –κατά παρέκκλιση– δεν αφορά σε ένα λογοτεχνικό είδος. Περιλαμβάνει ένα θεατρικό μονόλογο «Το σώμα του χρόνου» και δύο μυθιστορήματα: «Σκανταλόπετρα» και «Η αγάπη μεγαλώνει στο σκοτάδι».

    Επί της ουσίας όμως, μετά την ολοκλήρωση της «Σκανταλόπετρας» δημιουργήθηκε μέσα μου ένα μεγάλο κενό. Αυτό συνέβη όταν αποφάσισα να τον κρατήσω στη ζωή, με αφορμή ένα γράμμα. Ε, λοιπόν, αυτό το γράμμα δεν μπορούσα να το αφήσω στον αέρα. Έπρεπε να απαντηθεί και να ψαχτεί η αλήθεια του. Αν είχα αποφασίσει να δώσω ένα στενάχωρο τέλος στο μυθιστόρημα Σκανταλόπετρα (να τον οδηγήσω δηλαδή στην αυτοκτονία), τότε όλα θα είχαν τελειώσει εκεί. Από την άλλη, ξέρετε, έχω μια τάση –όπως και άλλοι ομότεχνοι θαρρώ– να ταλαιπωρώ πολύ τους ήρωές μου, μέχρις βασάνου. Συνήθως δικαιώνομαι.

    Τώρα σχετικά με την υποερώτηση κατά πόσον επιβιώνουν σήμερα άνθρωποι με έμφυτη καλοσύνη και ακεραιότητα χαρακτήρα, απαντώ ευθαρσώς ότι ΠΡΕΠΕΙ να επιβιώνουν. Είναι και δικό μας χρέος να τους βοηθάμε να επιβιώνουν. Αποτελούν τη «μαγιά» για το «ζύμωμα» της ανθρωπιάς. Πιστεύω πως οι ευαίσθητοι και ευγενικοί άνθρωποι έχουν έναν εχθρό λιγότερο, τον εαυτό τους. Έχω δε την εντύπωση πως αν χρειαστεί αφήνουν την πόρτα τους ανοιχτή σε όλους.

    Κοινά στοιχεία με τον Μιχάλη Νέζη είχα από την πρώτη στιγμή που τον συνάντησα και μου αφηγήθηκε την αληθινή ιστορία που καταγράφεται στη «Σκανταλόπετρα». Ταυτίστηκα με τον χαρακτήρα του. Μοιράστηκα μαζί του ευαισθησίες, μελαγχολία, αδικίες. Κανάκεψα τα βάσανά του και τανάπαλιν. Τον πήρα από το χέρι και μου αποκάλυψε σπουδαίες πτυχές της ζωής. Αυτή η αποκάλυψη πήρε τεράστια αξία γιατί λειτούργησε σαν ένα ηχηρό χαστούκι στο εγώ μου. Έτσι απόκτησε σαφή και ουσιώδη σημασία η πεποίθηση πως πράγματι πήγα κάπου μαζί του. Βασάνισα τη σκέψη μου, σύρθηκα, έκλαψα, υπέστην έναν ιδιότυπο εξαγνισμό και επέστρεψα ψυχικά ελαφρύτερος και πιο σιωπηρός από πριν. Τελικά, υποκλίθηκα στην ευγένειά του.

    Δίνετε μεγάλη έμφαση στην ανάγκη του Μιχάλη να έρθει σε επαφή με τον γιο του. Πιστεύετε πως όλοι οι άνθρωποι θέλουν, έστω και ασυνείδητα, να γίνουν γονείς; Μπορούν όλοι οι άνθρωποι να γίνουν γονείς; Το ότι ο Μάικλ είναι παιδί με ιδιαιτερότητες που ζει σε ίδρυμα δίνει άφθονη τροφή για σκέψη στον αναγνώστη για τους γονείς που δεν αντέχουν τη συμβίωση με παιδιά που θέλουν την αμέριστη προσοχή τους και χρίζουν ειδικής μεταχείρισης. Προσεγγίσατε το θέμα με πολλή λεπτότητα χωρίς να μεμφθείτε κανέναν για τις επιλογές του. Όμως εσείς, ποια πιστεύετε πως είναι η σωστότερη μέριμνα για παιδιά σαν τον Μάικ;

    Η αγάπη μεγαλώνει στο σκοτάδιΣ.Σ. Ίσως να μη δίνω ιδιαίτερη έμφαση. Μην ξεχνάτε ότι ο Μιχάλης αμφιταλαντεύτηκε πολύ μέχρι να αποφασίσει να επισκεφτεί τον Μάικλ. Δεν μπορώ να πω με σιγουριά αν όλοι οι άνθρωποι θέλουν να γίνουν γονείς, έστω και ασυνείδητα, αλλά γνωρίζω και ανθρώπους που δεν θέλουν. Εδώ ανακύπτει ένα μέγιστο ζήτημα υπευθυνότητας το οποίο μάλλον το προσπερνάμε χωρίς να το σκεφτούμε επισταμένα. Είναι πλέον σίγουρο πως δεν μπορούν να γίνουν γονείς όλοι οι άνθρωποι. Για να μην παρεξηγηθώ και εγείρω την μήνιν των αναγνωστών, σχετίζω αυτή τη δυνατότητα σήμερα με μια σειρά από παράγοντες: ψυχικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς κ.λπ. Εξάλλου, έχουμε, επισήμως, πάμπολλα τρανταχτά παραδείγματα ακραίας συμπεριφορικής ακαταλληλότητας γονιών. Θα ήταν πολύ φρόνιμο να υπήρχε μέριμνα ώστε οι μελλοντικοί γονείς να εκπαιδεύονταν γι’ αυτό, πριν προβούν σε τεκνοποίηση. Βέβαια το ζήτημα είναι τεράστιο και φυσικά δεν κλείνει εδώ έτσι απλά και ακροθιγώς. Πόσο μάλλον όταν το παιδί χρήζει ιδιαίτερης μεταχείρισης. Παιδιά σαν τον Μάικλ μας διδάσκουν συνεχώς. Λειαίνουν τα ελαττώματά μας. Δείτε τι συμβαίνει στο μυθιστόρημα. Ο Μάικλ είναι ένα παιδί με εγκεφαλική παράλυση. Εντούτοις κινητοποιεί τις συνειδήσεις των γύρω του, παρόλο που είναι -εκ των πραγμάτων- κλειστός σαν στρείδι, απόμακρος και σιωπηρός. Μοιάζει να υπερασπίζεται μέχρι τέλους το εσωτερικό του άβατο. Είναι βέβαια παρών -ή ωσεί παρών-, καταλαμβάνει το χώρο του, διατρέχει την καθημερινότητα των ανθρώπων που τον πλαισιώνουν. Τους «κινεί» σαν να είναι μαριονέτες. Αντιλήφθηκα ότι κάποιες αποσπασματικές κινήσεις και συμπεριφορές του σηματοδοτούσαν μια αμυδρή αναλαμπή μέσα στο σκοτάδι του. Τι συνέβαινε λοιπόν στα βάθη αυτής της ψυχής; Αδύναμος και ανίκανος να ανασύρω κάτι βαθύτερο από τον άγνωστο κόσμο του, αποδέχτηκα το ελάχιστο: Τα συναισθήματα αγάπης αυτού του άνδρα -συνθλιμμένα ή όχι- υπάρχουν και μεγαλώνουν στον πιο σκοτεινό θάλαμο της ψυχής του.

    Με ρωτάτε ποια είναι η σωστότερη μέριμνα για παιδιά σαν τον Μάικ. Αναρωτιέμαι αν θα ήμουν σε θέση να έχω ποτέ αποκρυσταλλωμένη άποψη για ένα τόσο σύνθετο και χαώδες ζήτημα. Να όμως που κάτι με παρακινεί να απαντήσω αυθόρμητα πως η μόνη κινητήριος δύναμη πρέπει να είναι η άνευ όρων αγάπη. Η αγάπη ως αμοιβαία ανάγκη. Πάνω σ’ αυτό το θεμέλιο έχουμε τη δυνατότητα να «χτίσουμε» κάθε σχέση, όσο δύσκολη και πολύπλοκη κι αν φαντάζει. Εν προκειμένω, παιδιά σαν τον Μάικλ δεν ρωτάνε και δεν περιμένουν κάτι. Εμείς πρέπει να τα πάρουμε από το χέρι και να συνταξιδέψουμε. Η όποια ανταμοιβή μας βρίσκεται σ’ αυτό καθεαυτό το ταξίδι. Όχι στο να αντικρίσουμε οπωσδήποτε και παντί τρόπω την «Ιθάκη».

    Ο Μιχάλης αντιμετώπισε τις δύσκολες συνθήκες με στωικότητα και δυναμισμό. Δεν επέτρεψε στις συγκυρίες να αλλάξουν τη στάση του απέναντι στον συνάνθρωπο και ο προσωπικός κώδικας τιμής αλλά και η τιμιότητά του οδήγησαν τις πράξεις του. Το ίδιο και η φίλη του Ασημίνα. Σε αντίθεση με τους ”ξένους” που οι αποφάσεις και δράσεις τους οδηγήθηκαν από προσωπικά συμφέροντα και επίπλαστες ευτυχίες. Θεωρείτε πως οι Έλληνες έχουμε κάτι διαφορετικό σε σχέση με τους άλλους λαούς, αντιμετωπίζουμε με διαφορετικό τρόπο τη ζωή και τις προκλήσεις της;

    Σ.Σ. Η όποια στωικότητα και ο δυναμισμός του ήρωα γεννιέται από την ψυχή του. Ο ήρωας στο μυθιστόρημα έρχεται όχι για να μεμψιμοιρήσει, αλλά για να αναδείξει πρωτίστως αισθήματα μέσα από την υπέρβαση και τη μεγαλοψυχία. Είναι έτοιμος -και το κάνει- να «αποδεχτεί» τυχόν λάθη και παραλείψεις του, αν υπάρχουν, και όχι για να αποκρύψει περαιτέρω τα ίχνη του. Έρχεται για να αναλάβει τυχόν ευθύνες που του αναλογούν. Η μέγιστη υπέρβαση εκ μέρους του συνίσταται ακριβώς σ’ αυτή τη μεγαλοψυχία, την οποία και καταδείχνει ακόμη και όταν γνωρίζει ότι δεν υπάρχει κάποια ευθύνη που τον βαραίνει. Εν κατακλείδι αναλαμβάνει και τις ευθύνες των άλλων, των «ξένων» όπως εύστοχα επισημαίνετε. Όμως δεν είμαι σε θέση να πω -ως αξίωμα- ότι μια τέτοια ενέργεια αποδίδεται στην ελληνική του ταυτότητα και καταγωγή. Πιστεύω πως είναι αποκλειστικά ίδιο γνώρισμα του χαρακτήρα του και της προσωπικότητάς του. Σαφώς και υπάρχει ειδοποιός διαφορά κουλτούρας μεταξύ των εμπλεκόμενων στη μυθιστορία ηρώων. Άραγε πώς θα μπορούσε να αποτυπωθεί αυτό με σαφήνεια και πειθώ;

    Η Ντορίν Πρατ, της οποίας την πορεία της ζωής μαθαίνουμε σταδιακά, είναι μια γυναίκα που τα ταξίδια της, οι σχέσεις της αλλά και η προσωπική της ενδοσκόπηση δείχνουν πως βρίσκεται μονίμως σε αναζήτηση της ευτυχίας, χωρίς όμως να καταφέρει να την αγγίξει. Τελικά τι είναι ευτυχία; Και κατακτιέται ή είναι κάτι άπιαστο;

    Η Ντορίν Πρατ, αν και νεκρή πλέον, φέρνει τα πάνω κάτω στις ζωές όλων. Πρόκειται για την πρώην σύντροφο του Μιχάλη, παλιά τρίχρονη σχέση ενός μακρινού παρελθόντος -σχεδόν ξεχασμένου-, αφού ανάγεται σε μια περίοδο είκοσι επτά χρόνων πίσω. Η Ντορίν, Ελβετή κληρονόμος με μια ζωή γεμάτη πάθος, ταξίδια, ισχυρή θέληση, αλλά και προβλήματα αλκοολισμού, έχει πράγματι αποδυθεί στην αναζήτηση μιας προσωπικής ευτυχίας. Πρέπει όμως να μη μας διαφεύγει ότι διακρίνεται από βαθιά εντιμότητα και ηθική ακεραιότητα μέχρι τέλους. Άλλαξε τη ρότα της ζωής της γιατί η αξιοπρέπειά της δεν της επέτρεπε να επιβαρύνει κανέναν. Το πικρό ποτήρι της το ήπιε αγόγγυστα μέχρι σταγόνας.

    Από την άλλη, δεν υπάρχει αντικειμενική άποψη για το τι είναι ευτυχία. Είναι μια κατάσταση που την ορίζει ο καθένας μας ανάλογα με τις συναισθηματικές απαιτήσεις του, αλλά και τις υλικές. Όποιος κατορθώσει να ορίσει την ευτυχία του, θα έχει αμέσως αμέσως περιγράψει τη ραχοκοκαλιά της ευτυχίας του. Τι προέχει ως ευτυχία, πόσο διαρκεί, από ποια φίλτρα περνά, πώς προσλαμβάνεται είναι ένα θέμα απόλυτα προσωπικό, όπως και η ηθική.

    Διαβάστε την άποψή μας για το βιβλίο: Η αγάπη μεγαλώνει στο σκοτάδι

    Η πιο δύσκολη συμφιλίωση είναι αυτή με τον εαυτό μας. Πιστεύετε πως οι ήρωες του βιβλίου σας συμφιλιώθηκαν με τις επιλογές που έκαναν στην πορεία της ζωής τους;

    Σ.Σ. Η συμφιλίωση με τον εαυτό μας είναι καίριο ζητούμενο. Φέρνει αρμονία, ηρεμία, και ως επί το πλείστον δίκαιες και ώριμες αποφάσεις. Ορθώνει ζητήματα συνείδησης. Υπ’ αυτή την έννοια, κάποιοι από τους ήρωές μου ταλαντεύτηκαν αδυσώπητα για να αποδεχτούν την αλήθεια τους. Προτίμησαν να βυθιστούν στη σιωπή τους, να προτάξουν τη δειλία τους και να υποταχθούν στον γελοίο εγωισμό τους για να μη διαταράξουν το κοινωνικό τους προφίλ. Πιθανότατα η απάντηση δεν αποσαφηνίζεται επαρκώς με ένα Ναι ή ένα ΟΧΙ. Ευτυχώς όμως δεν θα μπορέσουν να ξεφύγουν από την κρίση του αναγνώστη και αυτό έχει τεράστια σημασία.

    Τι ήταν αυτό που εντέλει θέλατε να δώσετε στους αναγνώστες σας με το βιβλίο αυτό; Τι θέλατε να καταστήσετε ορατό; Ο στόχος επετεύχθη;

    Σ.Σ. Ας μου επιτραπεί να πω ότι μέσα από το μυθιστόρημα «Η ΑΓΑΠΗ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ ΣΤΟ ΣΚΟΤΑΔΙ», φιλοδοξώ να δώσω στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη ιστορία, η οποία δεν πάσχει από υπερβολή μήτε από τελειότητα ομορφιάς. Να ταυτιστεί με κάποιους από τους ήρωες και να σταχυολογήσει κάποια ερωτήματα που θα τον κάνουν να σκεφτεί. Βέβαια είναι σαφές ότι «έπαιξα» επικίνδυνα και αναμετρήθηκα και με τη δική μου αλήθεια. Φρονώ ότι στα περισσότερα ερωτήματα η απάντηση θα δοθεί από τον ίδιο τον αναγνώστη. Θέλω να πιστεύω ότι έχω συνθέσει και καταγράψει επαρκώς το πλαίσιο. Ότι δίνω χώρο στη σκέψη και στην κρίση. Προσωπικά θα χαρακτήριζα το αποτέλεσμα σαν μια διακριτή ανθρώπινη υπέρβαση σε επίπεδο συνειδητότητας, προσωπικής ευθύνης αλλά και θυσίας, στην οποία καλείται να προσχωρήσει όποιος αποδέχεται την ευθύνη. Ναι, μετά λόγου γνώσεως, ο δικός μου ταπεινός στόχος επετεύχθη.

    Ποια είναι τα μελλοντικά σας συγγραφικά σχέδια; Πού σας βρίσκει κανείς το διάστημα αυτό;

    Σ.Σ. Μελλοντικά σχέδια, συνήθως, αποφεύγω να καταστρώνω. Η όποια έμπνευσή μου καθοδηγεί και εποπτεύει την αντίστοιχη «δημιουργικότητα». Σύντομα όμως θα κυκλοφορήσει μια συλλογή διηγημάτων μου. Είναι το μοναδικό λογοτεχνικό είδος στο οποίο δεν έχω ακόμη δοκιμαστεί. Ωστόσο θα το τολμήσω. Βλέπετε, είναι μια πρόκληση για μένα, ιδιαίτερα όταν αδυνατώ να προσφέρω εύπεπτες και αβασάνιστες ιστορίες (με την καλή έννοια), ένεκα σεβασμού στον αναγνώστη.

    Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας. Καλή συνέχεια.

    Σ.Σ. Οι ευχαριστίες είναι δικές μου τόσο για τη φιλοξενία σας, όσο και για τις καλές σας προθέσεις και τον πολύτιμο χρόνο σας να ασχοληθείτε με τα δικά μου λογοτεχνικά τερτίπια.

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here