Παρασκευή, 28 Φεβρουαρίου, 2020
More
    Αρχική Συνεντεύξεις Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    -

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Ρωτάει ο Δημήτρης Μπουζάρας

    Μια συνέντευξη αποκαλυπτική. Ο Μάνθος Σκαργιώτης εφ’ όλης της ύλης. Αφορμή, το βιβλίο του «Στο δρόμο των αρωμάτων».

    Συνέντευξη

    Θα σας γυρίσω στο παρελθόν. Θυμάστε τι ήταν το πρώτο που γράψατε και τι ανάγκες κάλυψε; Πώς γεννιέται ένας συγγραφέας;

    Μ.Σκ. Σας ευχαριστώ πολύ, κύριε Μπουζάρα, που μου δίνετε την ευκαιρία να συνομιλήσουμε. Τιμή μου… Μαθητής γυμνασίου ήμουν, όταν έγραψα ένα μακροσκελές ποίημα. Το πρώτο «ολοκληρωμένο έργο». Ήταν σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο και θύμιζε παραλογές και ποιήματα του Κώστα Κρυστάλλη. Κάλυπτε εφηβικές ανησυχίες. Πιστεύω πως η ψυχή του συγγραφέα γεννιέται από τις μικρές εκρήξεις που προκαλεί μέσα του η ομορφιά και η ασχήμια του κόσμου.

    Μάνθος ΣκαργιώτηςΠώς ξεκινάτε συνήθως τα βιβλία σας, βασισμένος σε κάποια ιδέα ή στους χαρακτήρες;

    Μ.Σκ. Συνήθως βασίζομαι σε κάποια ιδέα. Ύστερα έρχονται οι χαρακτήρες. Αυτοί θα χτίσουν με τα λόγια και τις πράξεις τους το οικοδόμημα, για να πάρει η ιδέα τη μορφή που φαντάστηκα αρχικά. Ίσως και τη μορφή που δεν είχα φανταστεί. Γιατί οι λογοτεχνικοί ήρωες δεν είναι πάντα του χεριού μας. Πολλές φορές, ανεξαρτητοποιούνται και μας δείχνουν αυτοί το δρόμο. Δεν αποκλείεται όμως ένα βιβλίο να το ξεκινήσει ο χαρακτήρας, ο οποίος και θα αναγκάζει τον συγγραφέα να τον ακολουθεί.

    Μια ιδέα είναι αρκετή για να στηθεί ένα μυθιστόρημα, ή χρειάζεται μια δεύτερη και ίσως μια τρίτη;

    Μ.Σκ. Το μυθιστόρημα, όπως είπαμε πιο πάνω, ξεκινάει κατά κανόνα με μια ιδέα. Καθ’ οδόν, κάποιος από τους χαρακτήρες ή κάποιο περιστατικό συνήθως οδηγεί σε δεύτερη ομόκεντρη ιδέα, σε τρίτη κ.ο.κ. Έτσι δημιουργούνται τα πολύπτυχα ή πολυεπίπεδα μυθιστορήματα. Φυσικά, η βασική ιδέα θα παραμένει η ραχοκοκαλιά του έργου.

    Τι σας ενδιαφέρει περισσότερο: Η πλοκή ή το ύφος; Έμπνευση ή συγκέντρωση, δουλειά ή ταλέντο;

    Μ.Σκ. Ως προς το πρώτο σκέλος της ερώτησης: Προσπαθώ να δείξω τον σεβασμό μου και στο ύφος και στην πλοκή. Επιμένω σ’ αυτά. Το οπωροφόρο δέντρο δεν είναι ένας όρθιος γυμνός κορμός! Έχει κλωνάρια που περιπλέκονται και απλώνονται όσο πρέπει, έχει αέρα, έχει πουλιά, έχει ίσκιο. Δίνει καρπό. Οπωροφόρο δέντρο είναι και το λογοτεχνικό έργο.

    Ως προς το δεύτερο σκέλος: Συνδυασμός όλων. Ναι, έχουμε την αρχική έμπνευση και, στη συνέχεια, στιγμές δευτερευουσών εμπνεύσεων. Αλλά, για να πάρει το έργο τη μορφή που θέλει ο δημιουργός, χρειάζεται μοναστική αφιέρωση, φυσικό χάρισμα, και βέβαια δουλειά, δουλειά, δουλειά.

    Έχετε γράψει επτά μυθιστορήματα. Θεωρείτε ότι η ζυγαριά έγειρε προς το μυθιστόρημα ή μήπως όχι;

    Μ.Σκ. Παλιά είχα εκδώσει δυο ποιητικές συλλογές· έχω επίσης έτοιμη μια συλλογή μικρών κειμένων που έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά· αλλά, ναι, η ζυγαριά έχει γείρει στο μυθιστόρημα. Πιστεύω ότι το μυθιστόρημα έχει πόρτες ανοιχτές για να μπουν μέσα και άλλα λογοτεχνικά είδη (όπως για παράδειγμα η ποίηση).

    Μπορεί ένας συγγραφέας να ζήσει για πάντα; Τι σημαίνει για εσάς συγγραφέας;

    Μ.Σκ. Ο συγγραφέας είναι το έργο του. Αν ζήσει το έργο του, θα ζήσει κι αυτός. Έχει πεθάνει ο Παπαδιαμάντης, ο Ντοστογιέφσκι, ο Σοφοκλής; Χώμα δεν θα βρεθεί να τους λιώσει. Αν επιχειρούσα να ορίσω τον συγγραφέα, θα έλεγα πως είναι ο αποστακτήρας των ατομικών και συλλογικών βιωμάτων. Πνευματικός αποστακτήρας που λειτουργεί με το φλόγιστρο του ονείρου.

    Πώς γράφετε ένα μυθιστόρημα; Πιστεύετε ότι διδάσκεται η συγγραφή μέσω της δημιουργικής γραφής;

    Μ.Σκ. Πώς χτιζόταν παλιά ένα πέτρινο γεφύρι, ένα σπίτι, μια εκκλησιά; Πέτρα πέτρα, με κοπίδι, με σφυρί, με ζύγι, με αλφάδι. Νταμαρτζήδες, κουβαλητές, πελεκάνοι, μαστόροι, μαστορόπουλα, ένα μεγάλο μπουλούκι ιδροκοπούσε υπό τις προσταγές του πρωτομάστορα. Ο συγγραφέας είναι όλα μαζί: και πρωτομάστορας και νταμαρτζής και κουβαλητής και πελεκάνος και τεχνίτης και μαστορόπουλο.  Και χτίζει λέξη λέξη.

    Αν διδάσκεται η συγγραφή; Σίγουρα βοηθούν τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής. Κυρίως, τους συγγραφείς που αποφεύγουν να διαβάζουν κλασική λογοτεχνία, και μάλιστα δημιουργικά, και όσους δεν έχουν κάνει φιλολογικές σπουδές. Βέβαια, όποιος παρακολουθήσει τέτοια σεμινάρια δεν σημαίνει ότι θα φύγει από την αίθουσα διδασκαλίας, σώνει και καλά, συγγραφέας! Πρέπει να υπάρχει η μαγιά μέσα του. Παρακολούθησε ο Μακρυγιάννης μαθήματα δημιουργικής γραφής; Πόσοι συγγραφείς μπορούν άραγε να φτάσουν το μεγαλείο του λόγου και της γλώσσας του;

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Η ενασχόλησή σας με τη διδασκαλία σάς έχει επηρεάσει ως συγγραφέα; Είναι πιθανό να βάλει φρένο στην ικανότητα του συγγραφέα-καθηγητή να αφουγκράζεται τη διαίσθησή  του;

    Μ.Σκ. Οι μαθητές, καθημερινά, παραδίδουν μαθήματα στους δασκάλους τους. Μέσα στην τάξη έμαθα πώς λειτουργεί ο δέκτης ενός κειμένου. Αυτό είναι μεγάλο προνόμιο για κάποιον που γράφει. Γιατί η συγγραφή έχει δύο «συμβαλλόμενους»: τον συγγραφέα και τον αναγνώστη. Ο πρώτος αναλαμβάνει και την προσωπική του ευθύνη και την ευθύνη του αναγνώστη. Αυτό είναι ένα –το σημαντικότερο ίσως– από τα θετικά της ενασχόλησής μου με τη διδασκαλία. Ένα που κλείνει μέσα του πολλά.

    Δεν αποκλείεται όμως η σχολική τάξη να παρεμποδίζει τη διαίσθηση του δημιουργού. Η «φρονιμάδα» και η πειθαρχία που επιβάλλονται από τα σχολικά προγράμματα, η ανάγκη κάλυψης της διδακτέας ύλης, το ύφος των σχολικών ερωτήσεων, αυτά ενδέχεται κάποιες φορές να λειτουργήσουν ανασταλτικά στην υποχρέωση του συγγραφέα να βγαίνει έξω από τις συμβάσεις και τους καθωσπρεπισμούς. Όταν γράφω, προσπαθώ να παραμερίζω αυτή τη «φρονιμάδα», αλλά αναρωτιέμαι αν το έχω καταφέρει όσο θα ήθελα.

    Από ποιους συγγραφείς έχετε επηρεασθεί; Είναι φυσικό οι παλαιότεροι να αντικαθίστανται από νεότερους; Ποιους από τους νέους συγγραφείς ξεχωρίζετε για το έργο τους;

    Μάνθος ΣκαργιώτηςΜ. Σκ. Όσα βιβλία έχω διαβάσει όλα είχαν κάτι να μου δώσουν. Ίσως έριξαν περισσότερο σπορικό μέσα μου ο Καζαντζάκης, ο Λουντέμης, ο Βενέζης, ο Βουτυράς, ο Ντοστογιέφσκι, ο Στάινμπεκ. Δεν θεωρώ ότι αντικαθίστανται οι παλαιότεροι. Απλώς οι νεότεροι παίρνουν την όποια δική τους θέση μέσα στην πολιτεία της Λογοτεχνίας. Όσο για τους νέους συγγραφείς, αν εννοείτε σύγχρονους, μου είναι δύσκολο να απαντήσω. Δεν είναι υπεκφυγή από φόβο μην ξεχάσω ή αδικήσω κάποιους –εξάλλου, πόσους ενδιαφέρει η γνώμη μου; – αλλά γιατί δεν έχω διαβάσει βιβλία όλων, για να μπορώ να κατατάξω ή να αξιολογήσω. Πάντως, είναι αρκετοί αυτοί που εκτιμώ και τους παρακολουθώ. Και απ’ τους οποίους μαθαίνω.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Ο θεσμός της οικογένειας, η τιμή, το φιλότιμο, το χρέος, κυρίαρχα στο βιβλίο σας. Θεωρείτε πως υπάρχει σύγκριση με τη σημερινή εποχή, ή μήπως οι αξίες της ζωής που μας άφησαν κληρονομιά οι παλαιότεροι βρίσκονται σε φάση ευτελισμού;

    Μ.Σκ. Το συναισθηματικό δέσιμο μέσα στην οικογένεια υπάρχει ανά τους αιώνες. Σίγουρα στην εποχή μας είναι περισσότερες οι οικογένειες στις οποίες, λόγω των οικονομικών και κοινωνικών παραμέτρων, παρατηρείται χαλάρωση των δεσμών μεταξύ των μελών τους, ακόμα και διάλυση. Όμως, η μητρική, η πατρική, η αδελφική αγάπη, όπου υπάρχει, έχει την ένταση, τον βαθμό που είχε πριν από τρεις ή εκατό χιλιάδες χρόνια.

    Είναι λάθος να λέμε πως όλα έχουν ευτελιστεί. Μπορεί το κακό να έχει απλωθεί περισσότερο, ενώ το καλό να έχει στενέψει, αλλά η ποιότητα και η δύναμή τους είναι η ίδια. Όσο αγαπούσαν οι παλιοί, αγαπούμε κι εμείς· όσο μισούσαν, μισούμε. Το ίδιο, πιστεύω, συμβαίνει με όλες τις αξίες.

    Το βιβλίο σας «Στο δρόμο των αρωμάτων» από τις εκδόσεις Διόπτρα είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Μαθαίνουμε από την ιστορία; Ακούμε πολύ συχνά, ιδίως μέσω των Μ.Μ.Ε., τη φράση: «η ιστορία επαναλαμβάνεται». Ισχύει κατά τη γνώμη σας;

    Μ.Σκ. Η ιστορία είναι μεγάλος δάσκαλος. Όποιος την κατέχει προφυλάγεται από τις κακοτοπιές. Είναι όμως ένας δάσκαλος πολύ ευαίσθητος. Τα ανθρώπινα πάθη τον παραμερίζουν εύκολα και του κλείνουν το στόμα. Και μετά τη φίμωση έρχεται το κακό. Τότε, συνήθως ακούγεται η φράση «η ιστορία επαναλαμβάνεται». Μια φράση που, κατά κανόνα, χρησιμοποιείται με αρνητική έννοια. Αν κάτι επαναλαμβάνεται, είναι μόνο οι κινητήριες δυνάμεις των αιτίων (αρχομανία, ρατσισμός, φανατισμός, απληστία κλπ.), καθώς και το συνακόλουθο των αποτελεσμάτων που είναι ο ανθρώπινος πόνος. Όλα τα άλλα είναι διαφορετικά, γιατί καθορίζονται από τις συνθήκες της κάθε εποχής. Υπ’ αυτό το πρίσμα, πιστεύω, πρέπει να διαβάσουμε και τη φράση του Αμερικανού συγγραφέα Σανταγιάνα: «Όποιος ξεχνάει το παρελθόν του αναγκάζεται να το ξαναζήσει».

    «Ολόφτυστοι ο τόπος μας. Τώρα, αν η πέτρα ανθρώπεψε ή εμείς πετρώσαμε δεν κατέχω». Πόσο προσαρμοστικός είμαστε ως λαός; Λειτούργησε και λειτουργεί θετικά ή αρνητικά αυτή η προσαρμοστικότητα;

    Μ.Σκ. Προσαρμοζόμαστε εύκολα. Ο τόπος μας έχει μεγάλη ποικιλία: βουνά, κάμπους, φαράγγια, ακρογιάλια, θάλασσες, ποτάμια, πλαγιές, γκρεμούς. Οι διαδρομές από το ένα μέρος στο άλλο είναι σύντομες. Πριν ακόμα σβήσει η εικόνα του βουνού ξανοίγεται μπροστά μας η θάλασσα. Σκαρφαλώνεις στον γκρεμό και, να, ο κάμπος. Αυτό είναι ευλογία. Και μας μαθαίνει από τη μικρή ηλικία να δεχόμαστε τις αλλαγές σαν κάτι φυσικό. Αυτή η προσαρμοστικότητα, πιστεύω, λειτούργησε θετικά. Γι’ αυτό σε όποια γωνιά του πλανήτη κι αν πάμε, θα βρούμε Έλληνα ο οποίος ζει σαν να φύτρωσε εκεί. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που η έλλειψη καχυποψίας μάς εκθέτει σε επικίνδυνους αιφνιδιασμούς, με συνέπεια αυτή την «αθωότητα» να την πληρώνουμε, και ως άτομα και ως λαός.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    «Αχ, εσείς οι Έλληνες! Ή τρέχετε για να φτάσετε τους άλλους ή καρτερείτε για να σας φτάσουν οι άλλοι, δεν είστε ποτέ στην ώρα σας. Και περβατείτε καλύτερα, όχι όντας έχετε γερά τα ποδάρια, πάρεξ άμα σας τα κόψουν…», «Κι όποτε γονατίζετε, δε  γονατίζετε από ταπεινοσύνη, αλλά για να ιδείτε από εκεί χαμηλά πόσο ψηλά φτάνει το μπόι σας. Είστε παράξενη φάρα, Κωσταντίνε». Τελικά τι είμαστε οι Έλληνες, όσο μικροί τόσο τρανοί;

    Μ.Σκ. Έχουμε μέσα μας και τον άγιο και τον διάβολο, και τον παράδεισο και την κόλαση. Σπρώχνουμε κάποιον στον γκρεμό κι αμέσως του δίνουμε το χέρι για να τον σώσουμε. Μας φτιάχνει ο τόπος μας και η ιστορία μας έτσι· και Λεωνίδα και Εφιάλτη. Πόσες φορές δεν συγκρούονται μέσα μας αυτοί οι δυο πρόγονοί μας! Δεν βολευόμαστε στον ίσιο δρόμο, στον ίσιο τόπο. Ευλογημένη ράτσα και καταραμένη μαζί.

    «Ο Μεχμέτης, κατά τα λεγόμενα της Αερινής, θα έβανε λυτούς και δεμένους να μας τζακώσει… Κι άμα λάχει, και στα καζάνια της Κόλασης είν’ έτοιμοι να πέσουν». Όλα αυτά για την αρπαγή μιας γυναίκας, πόσο μάλλον για την επιβολή του σεριάτ (ιερού νόμου του ισλάμ). Η Οθωμανική εξάπλωση βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στον φανατισμό. Ο φανατισμός έχει σχέση με το γεγονός ότι είμαστε απόλυτα πεπεισμένοι πως πρέπει και έχουμε υποχρέωση να αλλάξουμε τον άλλο. Φανατικός ίσον αλτρουϊστής, επιθυμία του να σε αλλάξει, ακόμη και αν δεν το θέλεις· και αν δεν τα καταφέρει, σε σκοτώνει για το δικό σου καλό. Θεωρείτε το φανατισμό ως βασικό πρόβλημα του 21ου αιώνα; Θα μπορούσαμε, πιστεύετε, κάποια στιγμή να αντικαταστήσουμε τον φανατισμό με τον συμβιβασμό; Θεωρείτε κάτι τέτοιο εφικτό;

    Μάνθος ΣκαργιώτηςΜ.Σκ. Ο 21ος αι. ανέτειλε μαζί με τον καινούριο φανατισμό. Στο δεύτερο μισό του περασμένου αιώνα ο φανατισμός ούτε κοιμόταν ούτε γρηγορούσε. Έμοιαζε με κουλουριασμένο φίδι που παραμόνευε να περάσει το θύμα. Τώρα ο φανατισμός είναι ξεκάθαρος, έχει προσανατολισμό. Το φίδι δεν κρύβεται, δεν παραμονεύει· αντίθετα, κυνηγά τα θηράματά του: τους μετανάστες, τους μαύρους, τους αδύναμους, τους διαφορετικούς, τους ευεπηρέαστους, τους ευάλωτους, τους αλλόθρησκους… Θα ήταν ευχής έργο να αντικατασταθεί ο φανατισμός από μετρημένο συμβιβασμό. Όμως η οικονομική ανισότητα και μεταξύ ατόμων και μεταξύ χωρών, η μεγάλη κοινωνική αδικία που κατατρύχει τον κόσμο, η φτώχεια, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο πολλών κοινωνικών ομάδων, καθώς και η τύφλωση που φέρνουν οι θρησκείες, εκμηδενίζουν, θα έλεγα, τις πιθανότητες. Φαίνεται πως έτσι θα συνεχίζει να πορεύεται η ανθρωπότητα. Βέβαια, δεν θα σταματήσει ποτέ να επωάζεται μες στο κακό το καλό, όπως και μες στο καλό το κακό. Αυτή είναι η μοίρα μας. Κι έχουμε υποχρέωση να της τραβάμε το χαλινάρι, ακόμα και στην περίπτωση που ξέρουμε ότι δεν θα τα καταφέρουμε.

    Μια αμφιβολία κυνηγά τον ήρωα του βιβλίου από την αρχή: «…Θα μπορέσει να εκπληρώσει το χρέος του, θα μπορέσει να παραμείνει ζωντανός ανάμεσα σε τόσους κινδύνους, άραγε η Ανθή θα τον έχει ακόμη στο νου της…», όπως χαρακτηριστικά γράφετε σε ένα σημείο. Είναι η αμφιβολία εποικοδομητική;

    Μ.Σκ. Η αμφιβολία είναι μάνα πολύτεκνη. Είναι η δύναμη που προωθεί και την ύλη και το πνεύμα. Γενικά, για τη ζωή είναι ό,τι η βουκέντρα του παλιού ζευγολάτη για τα καματερά. Όσο αφορά την τέχνη και ιδιαίτερα τη λογοτεχνία, η αμφιβολία βάζει τον συγγραφέα σε μονοπάτια που δεν τα είχε φανταστεί όταν ξεκινούσε το έργο του. Κι αν για τον δημιουργό αυτά τα μονοπάτια είναι μια φορά γοητευτικά, για τον αναγνώστη είναι δέκα. Οπότε βγαίνουν και οι δυο κερδισμένοι· και ο συγγραφέας και ο αναγνώστης. Και πάνω απ’ όλα κερδισμένη βγαίνει η τέχνη.

    Άλλη εποχή, άλλοι άνθρωποι· θεωρείτε ότι έχουμε κοινά με τους ανθρώπους της εποχής που περιγράφετε, θα αντιδρούσαμε παρόμοια σε παρόμοιες καταστάσεις, έχουμε τις ίδιες αντοχές; Ή μετεξελιχθήκαμε σε ένα εντελώς καινούργιο «είδος»;

    Μ.Σκ. Πιστεύω πως η ψυχή παραμένει η ίδια καθ’ όλη την ιστορία της ανθρωπότητας. Ο ηρωισμός του Θεμιστοκλή στη Σαλαμίνα είναι ίδιος με τον ηρωισμό του Κανάρη στο Αιγαίο. Και σήμερα, όταν μας καλέσει η κρίσιμη ώρα, θα περάσει μέσα μας και ο Κανάρης και ο Θεμιστοκλής. Στη συνηθισμένη καθημερινότητα ο αιώνιος άνθρωπος-φορέας αξιών, ο πραγματικός εαυτός μας δηλαδή, είναι κοιμισμένος μέσα μας. Στις μεγάλες στιγμές ξεπορτίζει και στέκεται γενναία στο ύψος των περιστάσεων. Από την άλλη, στις ίδιες πάλι μεγάλες στιγμές, θα φανερωθεί και ο τιποτένιος για να επιβεβαιώσει την τιποτενιοσύνη του.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Εκτός από τα ιστορικά στοιχεία που παραθέτετε στο μυθιστόρημα, υπάρχουν στο κείμενο στοιχεία που είναι βασισμένα σε αληθινά γεγονότα και ποια είναι αυτά;  Ή είναι όλα προϊόν μυθοπλασίας;

    Μ.Σκ. Είναι μια συνύφανση πραγματικότητας και μυθοπλασίας. Υπάρχει δηλαδή στο βιβλίο η συγκεκριμένη εποχή με τα χάνια της, την πειρατεία, το εμπόριο, τις κοινωνικές σχέσεις, τα καραβάνια, τη διπλωματία, τα σπίτια, τα φαγητά, τα καράβια, τους πολέμους των Οθωμανών, τις αντιστάσεις του Γένους μας, τις αρρώστιες, τους λιποτάχτες κλπ. Μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο, τον πραγματικό, κινούνται τα πρόσωπα του μυθιστορήματος. Η δράση τους είναι μυθοπλαστική.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Οι ιστορικές σκηνές που παρουσιάζονται στη λογοτεχνία ή στον κινηματογράφο αποδίδουν κάποια πραγματικά γεγονότα, ενώ αποσιωπούνται άλλα. Είναι δε εξαιρετικά εντυπωσιακές, πράγμα που τις καθιστά περισσότερο δημοφιλείς από τη «βαρετή» και «περίπλοκη» ιστορία των επιστημόνων ιστορικών. Πώς διασφαλίζεται ότι ο αναγνώστης θα λάβει την αντικειμενική ιστορική αλήθεια;

    Μ.Σκ. Η σκηνή, κάθε σκηνή, ως πράξη και ένταση μπορεί να μην έχει συμβεί στον συγκεκριμένο μυθιστορηματικό χωροχρόνο. Για παράδειγμα, το βασανιστήριο που περιγράφεται σε φυλακή της Τραπεζούντας μπορεί, στην πραγματικότητα, να είχε συμβεί πέντε χρόνια πριν στη Σμύρνη ή αλλού. Ο συγγραφέας το τοποθετεί όπου τον καλεί η εξέλιξη της υπόθεσης και η ανάγκη της πλοκής. Ο αναγνώστης (πρέπει να) γνωρίζει ότι οι σκηνές αυτές κάπου συνέβαιναν. Κι αν ακόμα δεν συνέβησαν με τον ίδιο τρόπο, θα μπορούσαν να είχαν συμβεί έτσι. Και να μην ξεχνάμε ότι η ζωή, πολλές φορές, ξεπερνά τη λογοτεχνία.

    Σημαντικός πυλώνας στην ανθρώπινη κοινωνία της εποχής που περιγράφετε είναι η θρησκεία. Στη μεταθρησκευτική εποχή μας, ο κόσμος αναζητά ιερείς. Ζητά συχνά από καλλιτέχνες και λογοτέχνες να γίνουν ιερείς στη θέση των ιερέων. Τους ζητά να του μιλήσουν για τα μυστήρια της ζωής, να του πουν πώς πρέπει να ζει. Αποτελεί αυτό υποχρέωση της λογοτεχνίας, είναι αυτή η θέση της, μπορεί ο συγγραφέας να σηκώσει αυτό το βάρος, μπορεί να γίνει προφήτης ή πρέπει να αντισταθεί σ’ αυτό; Ποια θεωρείτε πως θα είναι η τύχη της τέχνης και της λογοτεχνίας, αν γινόταν κάτι τέτοιο;

    Μ.Σκ. Ο συγγραφέας δεν θα πρέπει να εγκλωβιστεί μέσα σ’ αυτή τη λογική. Πώς κυλάει το νερό της βροχής στην πλαγιά του βουνού; Ελεύθερα. Συμμορφώνεται μόνο στο ανάγλυφο του τοπίου. Στη φύση δηλαδή. Σχηματίζει αυλάκια, μικρούς ή μεγάλους καταρράχτες, γούβες, στρογγυλεύει πέτρες· και κατηφορίζει να ποτίσει τον τόπο ή να συναντήσει το ποτάμι κι ύστερα τη θάλασσα. Αν το νερό της βροχής το μαζέψεις σε φτιαγμένα από τον άνθρωπο αυλάκια και σε δεξαμενές, τότε χάνει την ομορφιά του, υποτάσσεται. Έτσι συμβαίνει και με τον πραγματικό δημιουργό. Νερό της βροχής στην πλαγιά του βουνού είναι κι αυτός. Η λέξη υποχρέωση δεν συνάδει με έργο καλλιτεχνικό. Το ακρωτηριάζει. Ο λογοτέχνης (όπως και κάθε καλλιτέχνης) δεν είναι ούτε δάσκαλος, ούτε φροντιστής, ούτε παπάς, ούτε Καζαμίας. Δεν γράφει εγχειρίδια καλής συμπεριφοράς. Αν συνέβαινε αυτό, τότε θα ερχόταν ο μαρασμός της λογοτεχνίας, ο θάνατός της.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Η ατμόσφαιρα της Ανατολής, ο μυστικισμός, τα αρώματα που την περιβάλλουν, πάντα γοητεύουν το ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Ο λαός μας είναι άρρηκτα δεμένος με την Ανατολή. Είναι μια κατάσταση που, αν και έχει περάσει μέσα από τη φωτιά και το σίδερο, έχει δημιουργήσει σχέσεις μεταξύ των λαών, κοινωνικές και άλλες. Σχέσεις οι οποίες τους έφεραν πιο κοντά (χαρακτηριστικό ακόμα και των πιο διαφορετικών κοινωνιών να αναπτύσσουν σχέσεις, όταν ζουν και συμπεριφέρονται  πολύ κοντά). Μετά από τόσα πολλά θεωρείτε ότι μοιάζουμε, διαφέρουμε, μας χωρίζουν λιγότερα από αυτά που μας ενώνουν, θεωρείτε την ειρηνική συνύπαρξη εφικτή;

    Μ.Σκ. Οι Έλληνες ποτέ δεν βολευτήκαμε μέσα στους πρώτους ελλαδικούς τόπους. Από τα αρχαία χρόνια είχαμε σκορπίσει στη Δύση και στην Ανατολή. Ζυμωθήκαμε με τους ξένους λαούς. Εκείνο όμως που πέρασε περισσότερο μέσα στο αίμα μας, κάτι σαν αντιδάνειο, είναι η Ανατολή. Μπολιαστήκαμε με τις ομορφιές και τους καημούς της. Αυτό το δείχνει η Τέχνη. Κάθε έργο που έχει ανατολίτικα στοιχεία μέσα του είναι, όπως είπατε, πιο δημοφιλές, συγκινεί πιο πολύ. Ας πάρουμε για παράδειγμα το τραγούδι. Το ρεμπέτικο, οι αμανέδες, η λατρευτική μουσική παράδοση της Αραβίας, τα ινδικά ακούσματα, κάποιες εποχές κυριαρχούσαν στον ελληνικό μουσικό κόσμο. Φλέβες εκείνων βρίσκουμε και στο σύγχρονο ελληνικό τραγούδι. Μοιάζουμε, επομένως, με τους εξ Ανατολών γείτονές μας. Και σίγουρα είναι περισσότερα αυτά που μας ενώνουν. Όσο περισσότερα όμως κι αν είναι, υπάρχουν δυο πράγματα που τα υποσκελίζουν. Το ένα είναι η αδυναμία των χωρών μας σε συνδυασμό με τη γεωγραφική μας θέση· αυτό μας κάνει πιόνια στη σκακιέρα των ισχυρών της γης. Το άλλο είναι το ότι έχουμε διαφορετικούς θεούς. Κι αφού οι θεοί δεν τα βρίσκουν μεταξύ τους, δεν τα βρίσκουμε κι εμείς.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Το βιβλίο δεν ανήκει στον συγγραφέα αλλά στους αναγνώστες, αυτοί είναι οι τελικοί κριτές. Αν μπορούσα να σας βάλω στη θέση του αναγνώστη, πώς θα κρίνατε το βιβλίο σας;

    Μ.Σκ. Δύσκολη ερώτηση… Ως ένα έντιμο βιβλίο που χρειάστηκε πολλή δουλειά και πολλή ψυχή για να γραφτεί.

    Πόσος χρόνος απαιτήθηκε για να ολοκληρωθεί το συγκεκριμένο μυθιστόρημα και τι είδους έρευνα κάνατε; Πόσο εύκολη ή δύσκολη θεωρείτε τη συγγραφή ενός ιστορικού μυθιστορήματος και για ποιους λόγους;

    Μ.Σκ. Περίπου τέσσερα χρόνια. Ατέλειωτη βιβλιογραφία, έντυπη και ηλεκτρονική: Ιστορία, λαογραφία, θρησκειολογία, λογοτεχνία, χρονικά, γεωγραφία, βιογραφίες, οικονομία της εποχής… Το εύκολο στη συγγραφή ιστορικού μυθιστορήματος είναι ότι ξέρεις πού πατάς, ξέρεις πού να ερευνήσεις, έχεις κολαούζο. Το δύσκολο είναι να μην προδώσεις την Ιστορία, να καταφέρεις να δώσεις την ατμόσφαιρα της εποχής, να χρησιμοποιήσεις το κατάλληλο ύφος, να αναπλάσεις μια ξεχασμένη καθημερινότητα. Αν δεν «απελευθερωθείς» από τις σημερινές εικόνες και τα τρέχοντα εκφραστικά χρώματα, θα χάσει πολλά το μυθιστόρημα.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Πώς επιλέγετε ένα καλό βιβλίο; Ποιο από αυτά που διαβάσατε την τελευταία περίοδο θα προτείνατε;

    Μ.Σκ. Βλέπω το οπισθόφυλλο, διαβάζω μικρά αποσπάσματα ξεφυλλίζοντας. Αν δω ότι με αγγίζουν, θα το επιλέξω. Αυτές τις μέρες ξαναδιαβάζω το έργο του Καζαντζάκη «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται». Πέρα από την αισθητική απόλαυση, είναι ένα κορυφαίο μάθημα συγγραφής μυθιστορήματος. Θα πρότεινα στους αναγνώστες να διαβάζουν (και) κλασική λογοτεχνία, γενικώς. Πέραν των άλλων, θα μπορούν να αξιολογούν καλύτερα και τη σύγχρονη.

    Τι ετοιμάζετε για το μέλλον;

    Μ.Σκ. Τον ερχόμενο Φεβρουάριο θα κυκλοφορήσει από τη Διόπτρα το καινούριο μυθιστόρημά μου.

    Συνέντευξη Μάνθος Σκαργιώτης

    Επεξεργασία εικόνας: Αναστάσιος Τριανταφύλλου

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here