Ρωτάει η Αγγελίνα Παπαθανασίου

Σήμερα, στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, έχουμε τη χαρά και τη τιμή να φιλοξενούμε τη συγγραφέα παιδικής και εφηβικής λογοτεχνίας, κυρία Λένα Μερίκα.

Συνέντευξη

Καλησπέρα σας κυρία Μερίκα. Σας ευχαριστούμε πολύ για τη συνέντευξη που παραχωρείτε στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών. Έχετε ασχοληθεί με όλα τα είδη της λογοτεχνίας και μάλιστα με πολλές διακρίσεις. Πώς προέκυψε η συγγραφή στη ζωή σας; Ήταν ένα όνειρο που έγινε πραγματικότητα;

Λένα ΜερίκαΛ.Μ.: «Αργία μήτηρ πάσης κακίας», δε λένε; Έχοντας βγει σε σχετικά πρόωρη σύνταξη -άλλη μια παθογένεια του ασφαλιστικού μας συστήματος, που την πληρώνουμε σήμερα ακριβά- ψαχνόμουν πού να διοχετεύσω την ενεργητικότητά μου, μέχρι που το μάτι μου έπεσε τυχαία σε μια προκήρυξη της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς για τη συγγραφή εφηβικού βιβλίου με θέμα: «Ένα παιδί διαφορετικό ανάμεσά μας». Είχα πρόσφατα βιώσει στη γειτονιά μας τη συγκινητική ιστορία ενός αγοριού, συμμαθητή ενός από τους γιούς μου, που, λόγω της εσωστρέφειάς του και της αυξημένης ευαισθησίας του, έπεφτε θύμα ενός ιδιότυπου bullying, όπως το λέμε τώρα, από κάποια γειτονόπουλα, τάχα μου μάγκες. Χωρίς να το πολυσκεφτώ κάθισα κι έγραψα το «Λάκης ο Ντριν», και το απέστειλα στη Γ.Λ.Σ. ως συμμετοχή μου στον ετήσιο διαγωνισμό. Προς μεγάλη μου χαρά και έκπληξη ο Λάκης απέσπασε τον έπαινο, ενώ μια άλλη συμμετοχή μου, το «Γάτος από σπίτι» στην κατηγορία «ποίηση για παιδιά», που το έγραψα στο πόδι μεν, με πολύ κέφι δε, προς τιμήν του αγαπημένου μου γατούλη Φρίξου, απέσπασε εύφημη μνεία. Έτσι, τα δυο μου πρώτα πονήματα βρήκαν το δρόμο τους. Λίγους μήνες μετά το ένα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος, το άλλο από τον Καστανιώτη.

Έχοντας διαβάσει πολλά από τα βιβλία σας, αυτό που με εντυπωσιάζει κάθε φορά που φτάνω στη τελευταία σελίδα, είναι ο δροσερός τρόπος γραφής, το έξυπνο χιούμορ και το πόσο καλά γνωρίζετε τον κόσμο των παιδιών και των εφήβων. Αισθάνομαι ότι ο συγγραφέας είναι έφηβος. Πώς το καταφέρνετε αυτό;

Λ.Μ.: Μα δε θέλει πολλή προσπάθεια. Αν δεν καταδιασκέδαζα την όλη διαδικασία εγώ η ίδια, δεν θα είχα ποτέ ασχοληθεί με το αντικείμενο. Αυτά όσον αφορά το χιούμορ, στο οποίο αναφερθήκατε. Με απωθεί γενικά η σοβαροφάνεια και ο διδακτισμός. Πιστεύω ότι μέσα από το χιούμορ μπορεί κανείς να επισημάνει τα σοβαρότερα θέματα και να δώσει τροφή για προβληματισμό. Τον κόσμο των παιδιών τον ζούσα μέσα από τα παιδιά μου και τις παρέες τους, μέχρι που μεγάλωσαν και ζουν μακριά μας. Ποτέ, μα ποτέ όμως δεν ξέχασα τη δική μου παιδική και εφηβική ηλικία. Αυτό ίσως κάπως με διευκολύνει να τρυπώνω, εν μέρει έστω, στον κόσμο των σημερινών παιδιών, τα οποία δεν χάνω καμία ευκαιρία να παρατηρώ και να προσεγγίζω.

Στο τελευταίο σας βιβλίο που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κέδρος, με τίτλο Respect Βρε! συναντάμε δυο γνώριμους μας ήρωες από προηγούμενα βιβλία σας, τη Θεοδώρα και το Μίλτο που μπλέκουν σε μια νέα περιπέτεια. Δένεστε με τους ήρωές σας; Σας είναι δύσκολο να τους αποχωριστείτε;

Λ.Μ.: Ναι, δένομαι πολύ, ειδικά με το ντετεκτιβικό δίδυμο που αναφέρατε, γι’ αυτό και τους έχω κάνει πρωταγωνιστές σε τόσα βιβλία μου. Τους αποχωρίζομαι όμως με μεγάλη χαρά, προσωρινά πάντα, κάθε που τελειώνει ένα βιβλίο. Είναι, ξέρετε, μια ανακούφιση το να διαπιστώνεις ότι μια ιστορία σου ολοκληρώθηκε, είναι κάτι σαν τη γέννα. Κοιλοπονάς όσο γράφεις, παρακολουθείς τους ήρωές σου που πολύ συχνά ζωντανεύουν και κάνουν ό, τι θέλουν εκείνοι, παρασύροντάς σε να δώσεις άλλη τροπή στα γεγονότα. Σε παρενοχλούν νυχθημερόν απαιτώντας την προσοχή σου. Ε, όταν η όλη διαδικασία ολοκληρωθεί -πράγμα διόλου εγγυημένο εκ των προτέρων, όταν αρχίζεις να γράφεις- λες ΟΚ, ως εδώ, και παραδίδεις τους ήρωές σου στα χέρια του εκδότη, με την ελπίδα να εγκρίνει την έκδοση του βιβλίου, διότι και αυτό βέβαια δεν είναι καθόλου αυτονόητο.

Στο βιβλίο σας θίγετε σοβαρά θέματα που αντιμετωπίζουν οι νέοι σήμερα. Μου άρεσε που αναφέρεστε και στην ομοφυλοφιλία. Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι για έναν συγγραφέα στη χώρα μας να αναφερθεί σε θέματα που από κάποιους θεωρούνται ταμπού;  Πρέπει να μιλάμε στα παιδιά για όλα;

Λ.Μ.: Νομίζω πως ναι, με τον κατάλληλο βέβαια τρόπο, ανάλογα με την ηλικία, γιατί έτσι κι αλλιώς τα παιδιά, ειδικά σήμερα, έχουν πρόσβαση σε κάθε θέμα δήθεν «ταμπού», συχνά με τρόπο στρεβλό έως και επικίνδυνο. Το να επιχειρούμε γονείς, εκπαιδευτικοί, συγγραφείς και όποιος άλλος βρίσκεται κοντά τους, να θίξουμε κάποια θέματα ταμπού, ενθαρρύνοντας συγχρόνως τα παιδιά να προβληματιστούν και να εκφρασθούν ελεύθερα, μόνο βοήθεια μπορεί να τους προσφέρει και να τα διευκολύνει να αναπτύξουν ωριμάζοντας τη δική τους προσωπική κρίση.

Τα παιδιά, οι έφηβοι, δυστυχώς δεν διαβάζουν πολύ, για διάφορους λόγους. Κατά τη γνώμη σας, αυτή η κατάσταση μπορεί να αλλάξει; Είστε αισιόδοξη για το μέλλον του παιδικού βιβλίου στην Ελλάδα;

Λ.Μ.: Θα ήμουν πολύ πιο αισιόδοξη, αν οι εμπλεκόμενοι φορείς φρόντιζαν για τον εκσυγχρονισμό και την ανανέωση της διακίνησης των βιβλίων. Η σύγχρονη τεχνολογία παρέχει πληθώρα λύσεων σε πρακτικά προβλήματα που δυσκολεύουν την προσβασιμότητα των νέων μας στα βιβλία, μεταξύ άλλων και για λόγους οικονομικούς. Το ηλεκτρονικό βιβλίο ελάχιστα είναι γνωστό, όπου δε προσφέρεται είναι πανάκριβο, σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Τι εμποδίζει έναν εκδότη να διαθέτει βιβλία ήδη εξαντλημένα, πάμφθηνα, σε μορφή e–book;  Όσο για τα audio books, τόσο διαδεδομένα εδώ και χρόνια στο εξωτερικό, καλύτερα να μην τα αναφέρουμε καν.

Πολλά από τα βιβλία σας, έχουν βραβευτεί (Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά), ενώ για το σύνολο του έργου σας βραβευτήκατε από το Ίδρυμα Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών. Εκτός από μεγάλη χαρά, τα βραβεία, σάς δημιουργούν και άγχος για κάθε νέο βιβλίο σας που κυκλοφορεί; (Να είναι εξίσου καλό με τα προηγούμενα).

Λένα ΜερίκαΛ.Μ.: Ναι, πράγματι, κάποιο άγχος το έχεις. Όμως, αρχίζοντας να γράφεις ένα καινούργιο βιβλίο, δεν είσαι καν σίγουρος ότι θα το ολοκληρώσεις, και στο κάτω κάτω, αν δεν σου βγει όσο καλό το θέλεις, το αφήνεις σε ένα συρτάρι με προοπτική ενδεχομένως να επανέλθεις εν ευθέτω χρόνω.  Ύστερα, υπάρχει και η αποδοχή ή μη του εκδότη και του επιμελητή, οι οποίοι θα σου κάνουν και αυτοί κάποιες παρατηρήσεις, που καλό θα ήταν να λάβεις υπ΄όψιν. Να ξέρετε όμως, ότι τόσο εμείς που γράφουμε βιβλία όσο και αυτοί που τα εγκρίνουν και τα εκδίδουν, πολύ συχνά πέφτουμε έξω στην εκτίμησή μας για την αναμενόμενη αποδοχή ενός έργου από το αναγνωστικό κοινό. Όπως έλεγε μια παλιά μου φίλη, εξαιρετική συγγραφέας: «Κάθε βιβλίο έχει τη μοίρα του». Παράξενο ακούγεται, αλλά φαίνεται να ισχύει. Αναλογιστείτε μόνο πόσα μπεστ σέλερς είχαν απορριφθεί πριν γίνουν επιτυχίες, από πόσους εκδότες!

Σήμερα εξαιτίας της αυτοέκδοσης, μπορεί εύκολα να εκδώσει κάποιος ένα βιβλίο και να γίνει συγγραφέας.  Πολλές φορές βέβαια σε αυτά τα βιβλία υπάρχει έλλειψη επιμέλειας. Σας ενοχλεί η ευκολία με την οποία κυκλοφορεί ένα βιβλίο σήμερα; Τι θα συμβουλεύατε έναν νέο συγγραφέα που ενδεχομένως έχει απογοητευτεί από τις αρνητικές απαντήσεις των εκδοτικών οίκων;

Λ.Μ.: Γιατί να με ενοχλεί; Ας αφήσουμε όλα τα λουλούδια να ανθίσουν! Βέβαια, η πληθώρα των εκδόσεων συχνά μας αποσυντονίζει -τί να πρωτοδιαβάσουμε; Όσον αφορά στις αρνητικές απαντήσεις των εκδοτικών οίκων, παραπέμπω σ’ αυτό που ανέφερα πάρα πάνω: πόσο συχνά έχουν απορρίψει βιβλία που εκ των υστέρων αποδείχθηκαν αριστουργήματα; Ιδιαίτερα σήμερα, με την κρίση, ένας εκδότης δικαίως διστάζει να χρηματοδοτήσει ένα project που δεν εγγυάται επιστροφή των χρημάτων που θα επενδύσει μαζί με κάποια κέρδος.

Η αυτοέκδοση είναι μια λύση, πριν από αυτό όμως ίσως θα έπρεπε ένας νέος συγγραφέας να προβληματιστεί αν αυτά που γράφει ενδιαφέρουν και κάποιους άλλους, να συμβουλευθεί επομένως επαρκείς αναγνώστες μεταξύ συγγενών και φίλων, την κρίση των οποίων εμπιστεύεται, και να δίνει βάση στις παρατηρήσεις τους, δίχως έπαρση ότι ο ίδιος αξίζει ν’ αναγνωριστεί αμέσως ως ο νέος Ντοστογιέφσκι. Ένας άλλος τρόπος, αυτός που έφερε εμένα στο team των συγγραφέων, ας πούμε, είναι η συμμετοχή σε κάποιον σοβαρό λογοτεχνικό διαγωνισμό, όπου αυτομάτως δέχεσαι την κριτική ανθρώπων εγνωσμένου κύρους, που δεν έχουν κανέναν λόγο είτε να σε κολακέψουν, είτε αδίκως να σε απορρίψουν.

Τι στοιχεία κατά τη γνώμη σας πρέπει να έχει ένα παιδικό βιβλίο για να αγαπηθεί από τα παιδιά;

Λ.Μ.: Να είναι πρωτότυπο, ίσως λίγο αστείο και σύντομο: να μην πλατειάζει υποτιμώντας τη νοημοσύνη του μικρού αναγνώστη. Να μην είναι σε καμία περίπτωση διδακτικό και, προς Θεού, όχι βαρετό! Να διαβάζεται σχετικά ευχάριστα και από έναν ενήλικο αναγνώστη.

Αυτή τη περίοδο υπάρχει κάποιος ήρωας ή ηρωίδα που σας βασανίζει γλυκά και περιμένει να πάρει σάρκα και οστά;

Λ.Μ.: Ναι, με βασανίζει μια δεκαεφτάχρονη Ζωή, που αντιμετωπίζει μια κρίση ταυτότητας λόγω της περιπεπλεγμένης και δύσκολης οικογενειακής της ιστορίας και ψάχνεται να βρει το δρόμο για την ενηλικίωσή της ως γυναίκα. Όταν ξαφνικά η κοπέλα εξαφανίζεται, αναλαμβάνουν οι αγαπημένοι μου ήρωες, Μίλτος και Θεοδώρα,  να ανακαλύψουν τα ίχνη της, σκάβοντας βάσει στοιχείων, που αποσπούν με κάθε ορθόδοξο ή μη τρόπο, βαθιά στο οικογενειακό παρελθόν της Ζωής, κάνοντας βέβαια πολλές γκάφες και ανταγωνιζόμενοι μεταξύ τους: το αρσενικό ή το θηλυκό μυαλό θα φτάσει πρώτο στη λύση του μυστηρίου;

Λίγο πριν ολοκληρώσουμε τη συνέντευξή μας, θα θέλατε να πείτε κάτι στους αναγνώστες του site μας;

Λ.Μ.: Καλό υπόλοιπο καλοκαίρι, συντροφιά με πολλά-πολλά υπέροχα βιβλία!

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για το χρόνο που μας διαθέσατε και σας εύχομαι καλή δημιουργική συνέχεια.

Επεξεργασία εικόνας: Παναγιώτα Γκουτζουρέλα

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here