Δεν με κέρδισε η «Βαβέλ. Μια απόκρυφη ιστορία» της R.F. Kuang επειδή είναι «έξυπνη». Με κέρδισε επειδή θα σου δώσει έναν κόσμο χτισμένο πάνω σε λέξεις, υποσημειώσεις, ιστορικό πλαίσιο, γλωσσολογικές παρατηρήσεις και μια σχεδόν πεισματική ανάγκη να μη μείνει τίποτα ασχολίαστο.
Προσωπική άποψη: Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Μπορεί να είναι εργαλείο. Μπορεί να είναι σκάλα για λίγους και τείχος για τους πολλούς. Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη. Η μετάφραση είναι του Αντώνη Καλοκύρη.
Η ιστορία ξεκινά με έναν νεαρό από την Καντόνα, τον Ρόμπιν Σουίφτ, που σώζεται μέσα από μια συνθήκη σχεδόν αρπαγής, μεταφέρεται στην Αγγλία και εκπαιδεύεται μεθοδικά για έναν σκοπό που δεν έχει επιλέξει ο ίδιος. Μαθαίνει γλώσσες σαν να μαθαίνει να αναπνέει, λατινικά, αρχαία ελληνικά, κινεζικά, όχι από αγάπη, αλλά για προετοιμασία. Κι όταν φτάνει στη Βαβέλ, στο περίφημο Ινστιτούτο Μετάφρασης της Οξφόρδης, μπαίνει στο κέντρο μιας εξουσίας που δεν μοιάζει με εξουσία. Μοιάζει με γνώση. Με κύρος. Με κλειστά δωμάτια, πυργίσκους, διαλέξεις και τελετουργίες της ακαδημαϊκής ζωής.
Το πιο ευρηματικό κομμάτι του βιβλίου είναι η ίδια η μαγεία του. Η ιδέα ότι το «χαμένο νόημα» ανάμεσα σε δύο γλώσσες μπορεί να γίνει ενέργεια, εργαλείο, τεχνολογία. Ότι ένα ζεύγος λέξεων, σωστά σμιλεμένο πάνω σε ασήμι, μπορεί να κινήσει μηχανές, να ενισχύσει υλικά, να αλλάξει την καθημερινότητα, αλλά και να ενισχύσει την καταστολή. Εδώ η Kuang πετυχαίνει κάτι σπάνιο. Παίρνει ένα αφηρημένο πράγμα, τη μετάφραση, και το κάνει υλικό, πολιτικό και επικίνδυνο. Σε κάνει να νιώθεις πως κάθε «διευκόλυνση» έχει από πίσω της έναν λογαριασμό, και κάποιος πάντα τον πληρώνει.
Ο Ρόμπιν είναι ευάλωτος μα και αληθινός. Δεν είναι ήρωας φτιαγμένος για χειροκρότημα. Είναι παιδί που μεγαλώνει μέσα σε ένα σύστημα που τον θέλει χρήσιμο, όχι ελεύθερο. Η φιλία του με τους συμφοιτητές του, τον Ράμι, τη Βικτουάρ και τη Λέτι, τον βοηθά ως στήριγμα. Τι γίνεται όταν αρχίζουν να φαίνονται οι ρωγμές;
Στο δεύτερο μισό, η «όμορφη» ατμόσφαιρα της ακαδημαϊκής ζωής υποχωρεί και μένει η πολιτική πραγματικότητα. Ποιος ωφελείται από τη γνώση. Ποιος έχει δικαίωμα να την κρατά. Ποιος γίνεται καύσιμο για να λειτουργήσει η αυτοκρατορία…
Και εδώ μπαίνει το μεγάλο θέμα, αποικιοκρατία, ρατσισμός, προνόμιο, ταξική προστασία, πατριαρχία. Υπάρχουν στιγμές που η βία και ο ρατσισμός εμφανίζονται με τρόπο ωμό, για να σφραγιστεί αμέσως το μήνυμα. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως γροθιά, αλλά μειώνει την γκρίζα ζώνη που κάνει μια ιστορία να σε στοιχειώνει. Γιατί ο πραγματικός τρόμος της αποικιοκρατίας, πολλές φορές, δεν είναι ότι όλοι οι «κακοί» είναι τέρατα. Είναι ότι πολλοί είναι ευγενικοί, αξιοπρεπείς, μορφωμένοι, και παρ’ όλα αυτά υπηρετούν μια βαρβαρότητα σαν να είναι η φυσική τάξη πραγμάτων.
Οι υποσημειώσεις και τα σχόλια με κούρασαν πάρα πολύ. Αρκετές πληροφορίες θα έπρεπε να είναι απλώς μέρος της αφήγησης, όχι παράρτημα. Κι εδώ φαίνεται ο διχασμός του βιβλίου. Θέλει να είναι μυθιστόρημα, αλλά θέλει και να είναι επιχείρημα. Θέλει να σε συγκινήσει, αλλά θέλει και να σε «στριμώξει», ώστε να μη φύγεις με βολικά συμπεράσματα.
Το πιο δυνατό, για μένα, είναι το ερώτημα που μένει να πάλλεται κάτω από κάθε σελίδα. Μπορείς να αλλάξεις έναν θεσμό από μέσα, όταν το ίδιο του το θεμέλιο είναι η εκμετάλλευση; Υπάρχει όριο στην υπομονή, όριο στη διαπραγμάτευση, όριο στη «λογική» στάση, όταν απέναντί σου έχεις μια αυτοκρατορία που τρέφεται από την ευγένεια των άλλων; Και όταν έρθει η στιγμή της σύγκρουσης, ποιος πληρώνει το τίμημα, οι ηγεσίες ή τα σώματα που έμαθαν να σωπαίνουν;
Κλείνοντας τη «Βαβέλ. Μια απόκρυφη ιστορία», έμεινα με μια παράξενη αίσθηση. Είναι ένα βιβλίο πυκνογραμμένο, ευφυές και συχνά κουραστικό. Ωστόσο, σε αναγκάζει να σκεφτείς τι σημαίνει να μιλάς τη γλώσσα του άλλου, να κερδίζεις χώρο μέσα στον κόσμο του και ταυτόχρονα να χάνεις κάτι από τον δικό σου.
Εσείς, αν η γνώση που αγαπάτε ήταν δεμένη με μια αδικία που σας ωφελεί, θα είχατε τη δύναμη να την απορρίψετε ή θα βρίσκατε έναν τρόπο να τη δικαιολογήσετε;
Περίληψη: «Η πράξη της μετάφρασης είναι οπωσδήποτε μια πράξη προδοσίας».
Βικτωριανή Αγγλία, 1828. Ο Ρόμπιν Σουίφτ, ορφανό παιδί από την Καντόνα της Κίνας, φτάνει στο Λονδίνο μαζί με τον κηδεμόνα του, τον μυστηριώδη καθηγητή Λόβελ. Στα επόμενα έξι χρόνια θα σπουδάσει λατινικά, αρχαία ελληνικά και κινεζικά, προετοιμαζόμενος για τη μέρα που θα εγγραφεί στο περίφημο Βασιλικό Ινστιτούτο Μετάφρασης –γνωστό ως Βαβέλ– του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Ο πύργος της Βαβέλ αποτελεί το παγκόσμιο κέντρο μετάφρασης και, κυρίως, το παγκόσμιο κέντρο μαγείας. Η αργυροτεχνική –η τέχνη της απόδοσης του νοήματος που χάνεται στη μετάφραση με τη χρήση μαγικών ράβδων αργύρου– έχει φέρει ασύλληπτη ισχύ στη Βρετανία, καθώς αυτή η απόκρυφη τεχνική υπηρετεί την αποικιοκρατική αποστολή της αυτοκρατορίας.
Για τον Ρόμπιν, η Οξφόρδη είναι μια ουτοπία αφιερωμένη στην κατάκτηση της γνώσης. Όμως η γνώση υπακούει στην εξουσία και εκείνος, ως νεαρός Κινέζος μεγαλωμένος στη Βρετανία, συνειδητοποιεί ότι, υπηρετώντας τη Βαβέλ, προδίδει ουσιαστικά την πατρίδα του. Καθώς προχωράει στις σπουδές του, ο Ρόμπιν βρίσκεται παγιδευμένος μεταξύ της Βαβέλ και της μυστηριώδους Αδελφότητας Ερμής, οργάνωσης αποφασισμένης να σταματήσει την επέκταση της αυτοκρατορίας. Κι όταν η Βρετανία κηρύσσει αδικαιολόγητα τον πόλεμο στην Κίνα για το ασήμι και το όπιο, ο Ρόμπιν καλείται να αποφασίσει…
Μπορούν άραγε οι πανίσχυροι θεσμοί να αλλάξουν με εσωτερικές διαδικασίες ή η βία είναι απαραίτητη για κάθε επανάσταση;
Στοιχεία βιβλίου
Τίτλος: Βαβέλ. Μια απόκρυφη ιστορία
Συγγραφέας: R. F. Kuang
Μεταφραστής: Αντώνης Καλοκύρης
Εκδόσεις: Πατάκης
ISBN: 978-960-167-978-5
Σελίδες: 808
Έτος έκδοσης: 2025
Επιμέλεια: Ζωή Τσούρα
Δημιουργία κεντρικής εικόνας: Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
