Πέντε ερευνητές, στην πιο απομονωμένη βάση στην Ανταρκτική, αιχμάλωτοι μίας μονότονης καθημερινότητας για την οποία δεν προβλέπεται κανένα τέλος. Τι θα μπορούσε να πάει στραβά; Τα πάντα, φυσικά.
Προσωπική άποψη: Ζωή Τσούρα
Διαδραματιζόμενο κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το «Ανταρκτική» του Γάλλου συγγραφέα Olivier Bleys μας μεταφέρει στην πιο παγωμένη και αφιλόξενη ήπειρο του πλανήτη. Πέντε Σοβιετικοί ερευνητές επανδρώνουν την απομακρυσμένη και απομονωμένη βάση του Νταλεκό. Ο Αγώνας του Διαστήματος μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ ήταν μόνο μία έκφανση του γενικότερου ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων στις επιστημονικές κατακτήσεις και τα επιτεύγματα, και η Ανταρκτική αποτελούσε άλλο ένα πεδίο εξερεύνησης, εκμετάλλευσης και γοήτρου. Οι πέντε ερευνητές όμως γίνονται βίαια τέσσερις, όταν ο Βαντίμ Κότοφ δολοφονεί τον Νικολάι Καλίνιν με αφορμή μία διαφωνία τους σε μια παρτίδα σκάκι. Και από εκεί, όλα παίρνουν την κάτω βόλτα.
Με τον καιρό το βλέμμα φθειρόταν όπως φθείρεται το ρούχο που τρίβεται διαρκώς στα ίδια σημεία. Μια αγωνία ταλάνιζε τους εποίκους: μήπως αυτό το σκηνικό, ιδωμένο χιλιάδες φορές, κατέληγε να εντυπωθεί κάτω από τα βλέφαρά τους, σβήνοντας μια για πάντα το είδωλο του κόσμου. Υπήρχαν μέρες που ο Αντόν θα δώριζε το ένα του νεφρό με αντάλλαγμα την έκπληξη ενός διαφορετικού χρώματος ή ενός καινούργιου αντικειμένου – λόγου χάρη, για μια ανθισμένη παπαρούνα, φυτρωμένη εκεί, καταμεσής της λευκής ερήμου.
«Πώς να αποδοθεί δικαιοσύνη στην αφιλόξενη πολική έρημο;» τίθεται το ερώτημα στο οπισθόφυλλο, και αυτός είναι ο κύριος άξονας γύρω από τον οποίο κινείται το βιβλίο. Νιώθω όμως ότι κάτω από αυτό, το κυριότερο ερώτημα πάνω στο οποίο το βιβλίο προβληματίζει τον αναγνώστη είναι το πώς να αποδοθεί δικαιοσύνη γενικότερα. Διαποτισμένο από μαύρο χιούμορ δεν θα το έλεγα, διαθέτει όμως δόσεις κυνισμού, σαρκασμού και αστείων καταστάσεων. Πολύ νωρίς αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης ότι δεν υπάρχει καλή λύση σε όλη αυτή τη δοκιμασία.
Δύο είναι τα στοιχεία που κάνουν το «Ανταρκτική» ενδιαφέρον. Το πρώτο είναι οι περιγραφές της Ανταρκτικής και της καθημερινότητας των ερευνητών σε αυτήν. Ο Bleys μάς μεταφέρει έξοχα το αίσθημα της απομόνωσης και της απόγνωσης, τα πολικά τοπία, τη μονοτονία και τις δυσκολίες της αποστολής, σε μια εποχή πριν τους σύγχρονους σταθμούς. Το δεύτερο είναι η ψυχολογία των χαρακτήρων και πώς αυτή αρχίζει να ξηλώνεται και σταδιακά να καταρρέει.
Με αφορμή τους στόχους για επανδρωμένη αποστολή στον πλανήτη Άρη, έχουν διεξαχθεί και εξακολουθούν να διεξάγονται μελέτες που αφορούν την ψυχολογία και τη συμπεριφορά των ατόμων σε δύσκολα περιβάλλοντα και συνθήκες απομόνωσης. Η τεχνολογία είναι ένας προβλέψιμος και υπολογίσιμος παράγοντας, όμως ο άνθρωπος είναι το επίμονο ερωτηματικό και ο μεγαλύτερος κίνδυνος για αυτές τις αποστολές. Διαβάζοντας την «Ανταρκτική», μπορεί εύκολα κανείς να καταλάβει γιατί, καθώς περιγράφονται πολύ γλαφυρά οι συνέπειες της απομόνωσης στους χαρακτήρες. Η εναρκτήρια στιγμή όπου όλα πήραν λάθος στροφή μπορεί να φαίνεται με μια πρώτη ματιά ότι είναι ο φόνος στις πρώτες σελίδες, όμως επί της ουσίας από τη στιγμή που πάτησαν το πόδι τους στην Ανταρκτική βρίσκονταν σε μία προδιαγεγραμμένη πορεία. Ο φόνος αποτελεί απλώς την αφορμή για να ξεκινήσει η τελευταία πράξη.
«Μας έχουν ξεγραμμένους, Ντιμίτρι. Είμαι σίγουρος ότι στο Μίρνι οι καινούργιοι ούτε που ξέρουν ότι υπάρχει ένας σταθμός εδώ, το πολύ να πιστεύουν ότι έχει εγκαταλειφθεί. Όσο για τους παλιούς, οι περισσότεροι θα πρέπει να νομίζουν ότι έχουμε πεθάνει. Δεν έχουν κι εντελώς άδικο εξάλλου. Όλοι μας θα πεθάνουμε! Είναι απλώς ζήτημα χρόνου! Μένουν ακόμη προμήθειες. Τι θα γίνει όμως όταν θα έχουμε κάψει και το τελευταίο κούτσουρο, όταν θα έχουμε αδειάσει και την τελευταία κονσέρβα; Όταν η πείνα θα μας κάνει να φάμε τα κορδόνια των παπουτσιών μας, όταν θα ξηλώσουμε τους σκελετούς των κρεβατιών μας για να ταΐσουμε τη σόμπα;»
Γρήγορα γίνεται φανερό ότι η βασική «σύγκρουση» είναι ανάμεσα στους δύο κύριους χαρακτήρες, τον Αντόν Λουμπάτσεφ και τον Βαντίμ Κότοφ – σύγκρουση δύο αξιακών συστημάτων και στάσεων ζωής. Ο Αντόν, ο αρχηγός της αποστολής, φανερώνεται εξαρχής ως υπεύθυνος, με πίστη στις διαδικασίες και τα πρωτόκολλα, εμμονικός με την αναφορά που θέλει να συντάξει. Ο κύριος Τάξη και Ηθική όμως τα βρίσκει σκούρα, μιας και ο δολοφόνος, ο Βαντίμ, παράγοντας του Χάους, αρνείται να χωρέσει και να κάτσει φρόνιμα στα τακτοποιημένα κουτάκια συμπεριφοράς του Αντόν. Και αυτό προβληματίζει γενικότερα: πώς μπορεί κανείς να αναμένει από αμετανόητους εγκληματίες να «παίξουν» σύμφωνα με τους κανόνες, όταν ποδοπατούν αυτούς τους κανόνες εξαρχής; Μέχρι πού φτάνει η ηθική και η δικαιοσύνη, ο πολιτισμός του ανθρώπου, σε συνθήκες ζούγκλας; Πώς ακριβώς μας προστατεύουν οι νόρμες της κοινωνίας μας από τους Βαντίμ αυτού του κόσμου;
Συμμετείχα συναισθηματικά πολύ σε αυτή τη σύγκρουση, θυμούμενη όλους τους Αντόν και τους Βαντίμ που έχω γνωρίσει στη ζωή μου (κοινώς, μουρμούριζα, συγχυζόμουν και ενίοτε στόλιζα τους χαρακτήρες με πολύχρωμα επίθετα). Αδυνατούσα να προβλέψω πού ακριβώς θα κατέληγε όλο αυτό, όμως τελικά ο κύριος Bleys έδωσε το καταλληλότερο τέλος στην ιστορία του.
Προτείνω το βιβλίο σε όσους θέλουν να ταξιδέψουν νοερά σε ένα πολύ ξεχωριστό μέρος και να προβληματιστούν πάνω σε φιλοσοφικά ζητήματα που αφορούν το έγκλημα και τη δικαιοσύνη – ζητήματα που εγείρονται όλο και συχνότερα στην παράξενη, ζοφερή μας κοινωνία.
Περίληψη: Ιανουάριος του 1961. Πέντε Ρώσοι ερευνητές διαμένουν στον σταθμό επιστημονικής έρευνας του Νταλεκό, στην περιοχή της Ανταρκτικής που οι γεωγράφοι αποκαλούν «πόλο απροσπελασιμότητας». Το Κόμμα τούς έχει αναθέσει την αποστολή να δηλώνουν με την παρουσία τους ότι οι Σοβιετικοί διαθέτουν προηγμένη τεχνολογία για τη διεξαγωγή επιστημονικών ερευνών στον Νότιο Πόλο. Μια μέρα ο αρχηγός της αποστολής, ο Αντόν Λουμπάτσεφ, μόλις ξυπνάει, ανακαλύπτει το πτώμα του συντρόφου τους Νικολάι Καλίνιν, μέσα σε λουτρό αίματος. Ο Βαντίμ Κότοφ, καθώς έπαιζαν σκάκι, τον τραυμάτισε θανάσιμα με τσεκούρι επειδή διαφώνησαν για μια κίνηση.
Ο αρχηγός της αποστολής αποφασίζει να συντάξει αναφορά για το συμβάν, παρ’ όλο που φαίνεται ότι δεν έχει καμία πρακτική σημασία, μια και το Νταλεκό είναι αποκομμένο από τον έξω κόσμο. Ο ασύρματος είναι χαλασμένος – πέρασαν εβδομάδες χωρίς να έχουν επικοινωνία με κάποιον. Η αγωνία των ερευνητών κορυφώνεται. Ώσπου ο δολοφόνος βρίσκει τον τρόπο να αποδράσει… Πώς να αποδοθεί δικαιοσύνη στην αφιλόξενη πολική έρημο;
Ένα μυθιστόρημα φιλοσοφικό και περιπετειώδες ταυτόχρονα, διαποτισμένο από μαύρο χιούμορ.
Στοιχεία βιβλίου
Τίτλος: Ανταρκτική
Συγγραφέας: Olivier Bleys
Εκδόσεις: Κέδρος
Ημερομηνία έκδοσης: Ιανουάριος 2023
Σελίδες: 208
ISBN: 978-960-04-5348-5
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
