Με τη γραφή της Ελευθερίας Μεταξά έχω συναντηθεί πολλές φορές και ξέρω καλά πως σπάνια μένεις συναισθηματικά «απ’ έξω». Μ’ αυτό στο μυαλό άνοιξα το «Καιρός του θερίζειν», περιμένοντας ένα ακόμη δυνατό αστυνομικό μυθιστόρημα από τη σειρά με τον Βαρσάμη και τη Γληνού, βρέθηκα όμως μπροστά σε μια ιστορία που δεν παίζει μόνο με το μυστήριο, αλλά με τη μνήμη, την ενοχή και όσα κουβαλάμε ως χώρα και ως άνθρωποι.
Προσωπική άποψη: Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Εδώ δεν πρόκειται απλώς για ένα ποιος έκανε τι, αλλά ποιος συγχώρεσε, ποιος ξέχασε, ποιος πλήρωσε. Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μίνωας. Μας φέρνει ξανά κοντά μας τον Μάνο Βαρσάμη και την Έλσα Γληνού, ένα δίδυμο που πλέον έχει αποκτήσει δικό του κοινό στη σύγχρονη ελληνική αστυνομική λογοτεχνία, με αναγνώστες που τους ακολουθούν βιβλίο προς βιβλίο και περιμένουν να δουν πώς θα εξελιχθούν όχι μόνο οι υποθέσεις τους, αλλά και οι ίδιοι ως χαρακτήρες.
Η συγγραφέας στο «Καιρός του θερίζειν» τους τοποθετεί σε μια υπόθεση με έντονο προσωπικό αποτύπωμα, εκεί όπου η έρευνα δεν είναι απλώς δουλειά που τελειώνει με ένα κλείσιμο δικογραφίας, αλλά ζήτημα δικαίωσης, μνήμης και επιβίωσης ενός ανθρώπου που κουβαλά το βάρος μιας ολόκληρης παιδικής ηλικίας.
Η αφετηρία είναι σχεδόν αθώα, σχεδόν τυχαία. Σε έναν φάκελο με κλοπιμαία κοσμήματα που περνά από τα χέρια των αστυνόμων σαν άλλη μια ρουτίνα, ο αστυνόμος Οδυσσέας Γιαβρόγλου αναγνωρίζει ένα μενταγιόν που για τους άλλους είναι απλώς ένα κόσμημα με ορισμένη αξία, αλλά για εκείνον είναι το πιο σκληρό κομμάτι της παιδικής του ηλικίας, ένα αντικείμενο που κουβαλά το τραύμα μιας ζωής. Το φορούσε η μητέρα του τη μέρα που τη δολοφόνησαν μπροστά του, όταν εκείνος ήταν ακόμη παιδί, αδύναμος να αντιδράσει, αδύναμος να καταλάβει.
Από εκείνη τη στιγμή και μετά, στο «Καιρός του θερίζειν» η υπόθεση παύει να είναι «άλλη μια δικογραφία» και γίνεται εμμονή, γίνεται το ένα πράγμα που ο Γιαβρόγλου περίμενε χρόνια ολόκληρα: η ευκαιρία να βρει απαντήσεις. Όταν τα ίχνη οδηγούν σε έναν προβεβλημένο πολιτικό, σύμβολο αντιδικτατορικού αγώνα, με εικόνα καθαρή και ιστορία που τον τοποθετεί στους «καλούς» της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, και ακολουθεί νέα δολοφονία που φαίνεται να έχει τα ίδια δαχτυλικά αποτυπώματα, ο Οδυσσέας βρίσκεται ξαφνικά από την πλευρά του κατηγορούμενου, αντιμέτωπος με ένα σύστημα που δεν θέλει να ανοίξει παλιές πληγές. Ο Βαρσάμης και η Γληνού αποφασίζουν να μπουν στη φωτιά, ξέροντας πως αυτή τη φορά παίζουν κόντρα σε συστήματα, μύθους και μακροχρόνια χτισμένες εικόνες που η κοινωνία προτιμά να κρατά αμόλυντες.
Παράλληλα, στο «Καιρός του θερίζειν», σε ένα δεύτερο, εξίσου δυνατό επίπεδο διήγησης που λειτουργεί σχεδόν σαν αντίβαρο στην κεντρική υπόθεση, ξεδιπλώνονται οι επιστολές μιας γυναίκας εξόριστης στη Γυάρο, στα χρόνια της δικτατορίας. Μέσα από τη φωνή της -μια φωνή που ξεκινά δυνατή και σιγά σιγά λυγίζει κάτω από το βάρος της καθημερινής ταπείνωσης-, παρακολουθούμε τη φθορά του σώματος, τον φόβο που γίνεται σύντροφος, την πείνα που δεν φεύγει ποτέ, τους μικρούς καθημερινούς εξευτελισμούς που σπάνε την ψυχή πιο πολύ από κάθε σωματική βία, αλλά και την προσπάθεια να κρατηθεί όρθια για το παιδί που κουβαλά, για τη ζωή που μπορεί ακόμη να έχει νόημα αν επιβιώσει.
Δεν είναι απλώς «ιστορικό πλαίσιο» ή διακοσμητικό στοιχείο για να δώσει βάθος εποχής. Είναι μια προσωπική μαρτυρία που μπαίνει σιγά σιγά μέσα στα γεγονότα της κεντρικής υπόθεσης, σαν κομμάτι παζλ που δεν καταλαβαίνεις αμέσως πού ταιριάζει, αλλά όταν το δεις στη θέση του, όλη η εικόνα αλλάζει και φωτίζει τις ρίζες της βίας που βλέπουμε στο σήμερα. Εκεί η κυρία Μεταξά αγγίζει ίσως τις πιο δυνατές σελίδες του βιβλίου της, εκεί το προσωπικό γίνεται πολιτικό και το πολιτικό προσωπικό, χωρίς κηρύγματα, μόνο με την ακατέργαστη αλήθεια μιας γυναίκας που προσπαθεί να επιβιώσει.
Η δομή στο «Καιρός του θερίζειν» βασίζεται σε συνεχείς εναλλαγές χρόνου, τόπου και οπτικής, χωρίς να χάνεται ο έλεγχος – κάτι που δεν είναι εύκολο όταν χειρίζεσαι πολλαπλές χρονικές γραμμές και πολλαπλούς αφηγητές. Η ένταση χτίζεται κομμάτι κομμάτι, όχι με εύκολα τρικ, αλλά με αποκαλύψεις που έρχονται τη σωστή στιγμή. Κάθε φορά που νομίζεις ότι έχεις καταλάβει «ποιος φταίει», μια λεπτομέρεια που έμεινε κρυμμένη σε κάποια προηγούμενη σελίδα ανατρέπει τη βεβαιότητα.
Οι διάλογοι Βαρσάμη-Γληνού λειτουργούν σαν καθρέφτης της σκέψης, βάζουν στο τραπέζι όλα τα ενδεχόμενα, αμφισβητούν ό,τι φαίνεται προφανές, ζυγίζουν ξανά τα δεδομένα με φρέσκια ματιά. Δεν έχουμε υπερήρωες που τα ξέρουν όλα από την αρχή ούτε ντετέκτιβ με υπερφυσικές ικανότητες παρατήρησης, αλλά επαγγελματίες που σκοντάφτουν, αμφιβάλλουν για τις κινήσεις τους, κάνουν λάθος, επιμένουν παρά τις πιέσεις. Και αυτό τους κάνει πιο αληθινούς, πιο κοντά μας.
Εκεί που το «Καιρός του θερίζειν» κερδίζει πόντους και διαφοροποιείται από πολλά άλλα αστυνομικά της ελληνικής αγοράς είναι στον τρόπο που δένει το αστυνομικό μυστήριο με την πολιτική και ιστορική μνήμη χωρίς να γίνεται κατηχητικό. Ο «υποδειγματικός» βουλευτής με το καθαρό παρελθόν, τα χρόνια της χούντας που ακόμη ρίχνουν σκιές στο σήμερα, η Γυάρος που παραμένει σύμβολο κρατικής βίας και ταπείνωσης, οι σιωπές που επιλέχθηκαν για να μη μιλήσουν άσχημα, οι αλήθειες που κρύφτηκαν για να σωθούν καριέρες και πρόσωπα. Όλα συνθέτουν μια μεγάλη εικόνα για το πώς η συλλογική μας ιστορία περνά μέσα από οικογενειακά τραύματα, πώς το προσωπικό δράμα είναι πάντα δεμένο με μεγαλύτερες ιστορικές δομές. Δεν υπάρχει μόνο το ερώτημα «ποιος σκότωσε ποιον», αλλά και «ποιος ωφελήθηκε, ποιος σιώπησε όταν έπρεπε να μιλήσει, ποιος διάλεξε να γυρίσει την πλάτη για να προστατέψει τη δική του ηρεμία».
Κλείνοντας το «Καιρός του θερίζειν» έμεινα με την αίσθηση πως τίποτα δεν πάει χαμένο, ούτε το καλό ούτε το κακό· απλώς περιμένει τη δική του στιγμή να επιστρέψει, να ζητήσει τα δικά του. Κι αυτό ίσως είναι το πιο δυνατό ερώτημα που αφήνει πίσω του το βιβλίο, το πόσο έτοιμοι είμαστε να αντικρίσουμε τον δικό μας θερισμό, όταν όσα σπείραμε στο σκοτάδι -εμείς ή οι πρόγονοί μας- ζητούν επιτέλους να βγουν στο φως;
Περίληψη: «Αυτό το μενταγιόν ανήκε στη μητέρα μου. Το φορούσε πάντα στον λαιμό της, μέχρι που της το πήρε ο δολοφόνος της…» Αυτά τα λόγια ψέλλισε ο Οδυσσέας Γιαβρόγλου αντικρίζοντας, ανάμεσα στα υπόλοιπα κλοπιμαία που κατέληξαν στη ΓΑΔΑ μετά τη σύλληψη ενός κακοποιού, το κόσμημα που ήταν δεμένο άρρηκτα με τις παιδικές του αναμνήσεις. Η ομολογία του συλληφθέντα στρέφει τις υποψίες στον γνωστό για την αντιδικτατορική του δράση βουλευτή Αντίνοο Σαρακηνιώτη, τον οποίον ο Οδυσσέας κατηγορεί ως δολοφόνο της μητέρας του. Όταν όμως ο Σαρακηνιώτης βρίσκεται δολοφονημένος, όλα τα στοιχεία καταδεικνύουν εκείνον ως ένοχο οδηγώντας στη σύλληψή του. Ένας φόνος που παραμένει ανεξιχνίαστος· μια γυναίκα που, αφού βίωσε τις απάνθρωπες συνθήκες ζωής ως εξόριστη στη Γυάρο, κατέληξε έγκλειστη στο ψυχιατρείο· ένας ήρωας της αντίστασης κατά των Συνταγματαρχών, το άψυχο σώμα του οποίου πετάχτηκε συμβολικά έξω από το κτίριο όπου άλλοτε στεγαζόταν η Ασφάλεια… Ο Μάνος Βαρσάμης και η Έλσα Γληνού αναλαμβάνουν να ανακαλύψουν την αλήθεια και να απαλλάξουν τον φίλο τους από την κατηγορία του φόνου. Για να τα καταφέρουν, πρέπει να σκάψουν βαθιά στα σκοτεινά χρόνια της Επταετίας και να ρίξουν φως σε μια περίπλοκη υπόθεση, που θα στοιχίσει τη ζωή πολλών ανθρώπων.
Στοιχεία βιβλίου
Τίτλος: Καιρός του θερίζειν
Συγγραφέας: Ελευθερία Μεταξά
Εκδόσεις: Μίνωας
ISBN: 978-618-02-5984-1
Σελίδες: 488
Έτος έκδοσης: 2025
Επιμέλεια: Ζωή Τσούρα
Δημιουργία κεντρικής εικόνας: Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
