Τετάρτη, 25 Αυγούστου, 2021
More
    ΑρχικήΕλληνική ΛογοτεχνίαΤρικυμίες παθών - Αργυρώ Μαντόγλου

    Τρικυμίες παθών – Αργυρώ Μαντόγλου

    -

    Τις “Τρικυμίες παθών” στην καρδιά του νεαρού Αδαμάντιου Κοραή αναλαμβάνει να αφηγηθεί η Αργυρώ Μαντόγλου, με τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο, στο νέο της πόνημα, εστιάζοντας στην άγνωστη περίοδο του βίου του διάσημου λόγιου στο Άμστερνταμ κατά τα έτη 1772-1774.

    Προσωπική άποψη: Λεύκη Σαραντινού

    Όπως και η ίδια μας εξηγεί στον επίλογο του βιβλίου της, όλοι μας έχουμε συνηθίσει να σκεφτόμαστε τον Κοραή ως έναν σοφό λόγιο με άσπρα μαλλιά, εξ ολοκλήρου ταγμένο στο πνεύμα του Διαφωτισμού στο Παρίσι και στην αποστολή του να βοηθήσει το υπόδουλο Γένος δημοσιεύοντας τα έργα του, τέτοια όπως την περίφημη “Αδελφική Διδασκαλία”.

    Κι όμως, ο τρανός αυτός λόγιος υπήρξε κάποτε ένας μποέμ νέος με μία πολύπλευρη και ιδιαίτερη προσωπικότητα, που φλέρταρε επίμονα τόσο με τον έρωτα στο πρόσωπο γοητευτικών νεαρών κοριτσιών, όσο και με την ίδια την ιδέα της ελευθερίας.

    Αυτήν ακριβώς την παραμελημένη πτυχή της προσωπικότητάς του θέλει να αναδείξει μέσα από το συγκεκριμένο βιβλίο η συγγραφέας. Γι’ αυτό και εξάλλου η “μυθιστορηματική βιογραφία” της, όπως την αποκαλεί, δεν αφορά ολόκληρο τον βίο του Κοραή, αλλά μονάχα τα τρία αυτά έτη της ζωής του κατά τα οποία παρέμενε στο Άμστερνταμ.

    Δεν επιχειρεί όμως μονάχα να ρίξει φως σε αυτή την άγνωστη περίοδο της ζωής του Κοραή, αλλά και να φωτίσει και να κατανοήσει τον ψυχισμό του, να αναλύσει τις σκέψεις του και να περιγράψει διεξοδικά τα συναισθήματά του.

    Ο εικοσιτριάχρονος Κοραής ένιωθε να ασφυκτιά στην υπό τουρκική κατοχή Σμύρνη. Η μετοικεσία του στην ολλανδική πρωτεύουσα, όπου και προτίθεται να αναλάβει τη διεύθυνση ενός εμπορικού συνεταιρισμού στην επιχείρηση του πατέρα του, γίνεται δεκτή με μεγάλο ενθουσιασμό, αφού ο Κοραής, ως μέγας θιασώτης των βιβλίων, της ευρωπαϊκής σκέψης και του πνεύματος του Διαφωτισμού, λαχταρά να εντρυφήσει στα γράμματα στο πλευρό του καλβινιστή λόγιου Αδριανού Βύρτου, παράλληλα με τις εμπορικές υποχρεώσεις που του ανατίθενται.

    Τότε βέβαια, δεν μπορούσε να προβλέψει πως οι δύο αυτοί αντιφατικοί στόχοι θα αποδεικνύονταν τελικά ασυμβίβαστοι και ότι το “λόγιο” πνεύμα του θα επικρατούσε εντέλει πανηγυρικά έναντι του “εμπορικού”.

    Έτερη τροχοπέδη στη ζωή του εκεί θα αποδειχτεί η παρουσία του υποτακτικού του, Σταμάτη Πέτρου, ενός «αγύρτη και σαρδανάπαλου», σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς του ίδιου του λόγιου, βοηθού, ο οποίος με τη μικροαστική και ρουσφετολογική νοοτροπία του, θα δημιουργεί διαρκώς προβλήματα στον κύρη του αντί να τον βοηθήσει.

    H Θωμαΐς δεν ξεχνούσε τις φορές που είχε ξεσπάσει οργισμένος με την ανεξήγητη δειλία του γιου τους, ετούτος δεν ήταν φτιαγμένος από τη δική του στόφα, ούτε των άλλων αρσενικών της οικογένειας. Μόνο στα γράμματα είχε τον νου του, στα γράμματα και τις γλώσσες -γαλλικά, αραβικά, ακόμα και εβραϊκά ζήτησε να μάθει και μελετούσε νυχθημερόν-, «Ας πάει να ψηθεί στην αγορά», της φώναξε, όταν μιαν άλλη εσπέρα είχε αποτολμήσει κάτι να του πει για να τον μεταπείσει, αλλά δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει, εκείνος είχε βγει αλαφιασμένος από την κάμαρα, κλείνοντας πίσω του με βρόντο την πόρτα.

    Η διαρκής αυτή κόντρα μεταξύ του Αδαμάντιου και του Σταμάτη θέλει να υποδηλώσει τις δύο εκ διαμέτρου αντίθετες νοοτροπίες των Ελλήνων, δύο νοοτροπίες οι οποίες θα φανούν σε όλη τους την έκταση ολοκάθαρα προσεχώς στην Ιστορία, τόσο κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, όσο και κατά την πρώτη περίοδο ζωής του νεοελληνικού κράτους. Από τη μια, επομένως, είναι η Ελλάδα του ρουσφετιού και των ιδιοτελών συμφερόντων, η οποία εκπροσωπείται με τον Σταμάτη, και από την άλλη η κοσμοπολίτικη νοοτροπία του Διαφωτισμού και της Ευρώπης, την οποία αντιπροσωπεύει ο Κοραής.

    Η Αργυρώ Μαντόγλου αξιοποίησε, πάντως, τις πολυάριθμες επιστολές που ο δυσαρεστημένος Σταμάτης απηύθυνε στον πατέρα του Κοραή από την ολλανδική πρωτεύουσα, όσο και τις επιστολές και τα γραπτά του ίδιου του Κοραή, σε συνδυασμό με δευτερογενείς πηγές που έχουν γραφτεί για τον Δάσκαλο του Γένους και την εποχή του.

    Η τριτοπρόσωπη γραφή της Αργυρούς Μαντόγλου είναι μεστή και ζεστή. Συχνά δε, διακατέχεται από περιγραφική και ποιητική διάθεση. Ενίοτε διακόπτεται από πρωτοπρόσωπες διαφωτιστικές εξομολογήσεις του ίδιου του Κοραή, οι οποίες αποκαλύπτουν πολλά για τον ψυχισμό του, όπως τον αναπλάθει η συγγραφέας ισορροπώντας στο πάντοτε επικίνδυνα τεντωμένο σκοινί μεταξύ Λογοτεχνίας και Ιστορίας.

    Ο “Διαμαντής” παρουσιάζεται ως ένας ευαίσθητος και ονειροπόλος νέος που θέλει να βοηθήσει τους συνανθρώπους του, αλλά και να κατακτήσει τον κόσμο της γνώσης και της λογιοσύνης. Εύκολα ενθουσιάζεται, αλλά και απογοητεύεται. Η ήρεμη ιδιοσυγκρασία του και ο πόθος του για σπουδές δεν θα αποκλείσουν την παρουσία του έρωτα στη ζωή του, που θα τον βρει στο πρόσωπο της Μαρί. Ό,τι αρχίζει όμορφα, όμως, συνήθως τελειώνει με πόνο και τίποτε δεν διαρκεί για πάντα.

    Το βιβλίο, λοιπόν, τελειώνει με τον θάνατο του “νέου μποέμ Κοραή” και το τέλος της παραμονής του στη «Βενετία του Βορρά», καθώς και με την ανάδυση του σοφού λόγιου στον οποίο πρόκειται να μεταμορφωθεί λίαν συντόμως ο Κοραής.

    Πλάι σε όλα αυτά, φωτίζεται και το Άμστερνταμ των τελών του 18ου αιώνα στο βιβλίο της Αργυρούς Μαντόγλου. Πρόκειται για μία εν πολλοίς παραμελημένη περίοδο της κοσμοπολίτισσας πόλης, η οποία είχε γνωρίσει τη μέγιστη ακμή της κατά τον 17ο αιώνα. Η όπερα, το Χρηματιστήριο, τα βρόμικα κανάλια του, οι πονηροί έμποροι, οι παρηκμασμένοι ευγενείς και οι φιλόδοξοι αστοί, οι λόγιοι, οι ζωγράφοι, όλα τα παραπάνω συνθέτουν το πολύχρωμο πορτρέτο στις “Τρικυμίες παθών”, ενός βιβλίου το οποίο δικαίως αξίζει να συγκαταλεγεί ανάμεσα στις καλύτερες αναγνωστικές επιλογές του έτους μας, τόσο εξαιτίας του πρωτότυπου θέματός του, όσο και εξαιτίας της άρτιας λογοτεχνικής γραφής της Αργυρούς Μαντόγλου.

    Περίληψη: Τα νεανικά χρόνια του Κοραή στο Άμστερνταμ.
    Τον Ιούνιο του 1771 ένας νεαρός έµπορος αποπλέει µε τον βοηθό του από το λιµάνι της Σµύρνης µε προορισµό το κοσµοπολίτικο Άµστερνταµ, όπου θα αναλάβει τη διεύθυνση ενός εµπορικού συνεταιρισµού. Είναι ο εικοσιτριάχρονος ∆ιαµαντής Κοραής, που πέρα από τις εµπορικές δραστηριότητες θέλει απελπισµένα να ξεφύγει από τον ζυγό των Τούρκων, να αναπνεύσει τον αέρα της ελευθερίας και να καλλιεργήσει το πνεύµα του στη «φωτισµένη» Ευρώπη.
    Ο ίδιος αργότερα θα πει: «Η νεότης µου εσαλεύετο από τρικυµίας παθών». Αυτά τα πάθη περιγράφονται σε τούτη τη µυθιστορηµατική βιογραφία -µια εν πολλοίς άγνωστη αλλά σηµαντική πτυχή της ζωής του Αδαµάντιου Κοραή-, η µεταµόρφωσή του από συνεσταλµένο Ανατολίτη σε γοητευτικό µποέµ κοσµοπολίτη, η έκθεσή του στις ριζοσπαστικές ιδέες λίγο πριν από το ξέσπασµα της Γαλλικής Επανάστασης, η επαφή του µε σπουδαίους διανοούµενους, το πάθος του για µάθηση και η µύησή του στην τέχνη, στον έρωτα και στις απολαύσεις, αλλά και ο σκοτεινός εαυτός του, που θα αποκαλυφθεί όταν φτάσει στα έγκατα της θλίψης και στα όρια των αντοχών του.
    Οι Τρικυµίες παθών είναι ταυτόχρονα το άγνωστο πορτρέτο του νεαρού Κοραή, αυτό µιας πολύπλευρης προσωπικότητας, που βιώνει τη σύγκρουση ανάµεσα σε ό,τι του δίνεται και ό, τι φιλοδοξεί να γίνει. Mε τους δισταγµούς, την τόλµη, την ευαισθησία, αλλά και το σπινθηροβόλο πνεύµα -ιδιότητες που έµελλε να συµβάλουν στην κατοπινή εξέλιξη του µεγάλου ∆ασκάλου του Γένους.

    Είναι το ίδιο σπίτι, παρά τις αλλαγές στην πρόσοψή του, τον άπλετο φωτισµό, τα δένδρα, την πεζοδρόµηση του χωµάτινου δρόµου, παρά την αποµάκρυνση των στάβλων, το αναγνωρίζει, είναι το ίδιο σπίτι. Μέσα από εκείνο το παράθυρο παραµόνευε κάποτε τον κόσµο, και να που σε µια χρονική αναδίπλωση βρέθηκε εδώ ξανά και βλέπει πάλι τον εσωτερικό διάκοσµο αλλά και το εξωτερικό τοπίο. Ένας τρυφερός χειµωνιάτικος ήλιος πέφτει στο κανάλι.
    Μια πλακέτα, δίπλα στην πράσινη πόρτα της εισόδου, γράφει το όνοµά του, γράφει τα χρόνια που έζησε εκεί, τη χρονολογία της γέννησής του και µιαν άλλη χρονολογία, του επόµενου αιώνα, να είναι άραγε αυτή η χρονολογία του θανάτου του;

    Τρικυμίες παθώνΣτοιχεία βιβλίου

    Τίτλος: Τρικυμίες Παθών

    Συγγραφέας: Αργυρώ Μαντόγλου

    Εκδόσεις: Κλειδάριθμος

    ISBN: 978-960-645-121-8

    Σελίδες: 264

    Ημερομηνία έκδοσης: 17/2/2021

    Επιμέλεια κειμένου: Ζωή Τσούρα

    Προηγούμενο άρθροΣυνέντευξη – Κατερίνα Καρβούνη
    Επόμενο άρθροTeatro Οlimpico

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here