Η 22η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης ολοκληρώθηκε το βράδυ της Κυριακής 10 Μαΐου 2026 στη ΔΕΘ-HELEXPO, αφήνοντας πίσω της την εικόνα μιας διοργάνωσης που δεν περιορίστηκε απλώς στην παρουσίαση βιβλίων, αλλά λειτούργησε ως ζωντανός χώρος διαλόγου, ανταλλαγής ιδεών, πολιτιστικής εξωστρέφειας και αναγνωστικής αφύπνισης.
Γράφει η Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Για τέσσερις ημέρες, η Θεσσαλονίκη φόρεσε τον πιο αναγνωστικό της ρυθμό και υποδέχθηκε ανθρώπους του βιβλίου, αναγνώστες, συγγραφείς, εκδότες, μεταφραστές, επαγγελματίες του χώρου, μαθητές, οικογένειες και νέους που απέδειξαν με την παρουσία τους ότι το βιβλίο δεν ανήκει σε μια κλειστή, νοσταλγική κοινότητα, αλλά συνεχίζει να διεκδικεί χώρο μέσα στη σύγχρονη ζωή.
Οι γεμάτες αίθουσες, η μεγάλη προσέλευση του κοινού, η αισθητή παρουσία νεότερων ηλικιών και η ενεργή συμμετοχή επισκεπτών σε συζητήσεις, παρουσιάσεις, εργαστήρια και δράσεις έδωσαν στη διοργάνωση χαρακτήρα ουσιαστικής πολιτιστικής συνάντησης. Με περισσότερες από 500 εκδηλώσεις, 318 εκθέτες και δεκάδες ξένους συγγραφείς, η έκθεση επιβεβαίωσε τον ρόλο της ως ενός από τους σημαντικότερους θεσμούς για το βιβλίο στην Ελλάδα και στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Δεν ήταν, όμως, μόνο οι αριθμοί που έκαναν τη διαφορά. Ήταν κυρίως η αίσθηση ότι το βιβλίο, ακόμη και σε μια εποχή ταχύτητας, διάσπασης και ψηφιακής υπερπληροφόρησης, εξακολουθεί να συγκεντρώνει ανθρώπους γύρω από ερωτήματα που καίνε.
Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν παρουσία της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη και του Υφυπουργού Πολιτισμού της Βουλγαρίας Βίκτορ Στογιάνοφ, ενώ η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, μέσω της Περιφερειάρχη Αθηνάς Αθανασιάδου-Αηδονά, επιβεβαίωσε τη σταθερή στήριξή της στη διοργάνωση. Η φετινή έκθεση, ωστόσο, δεν στηρίχθηκε μόνο στο τελετουργικό των εγκαινίων. Το ουσιαστικό της βάρος φάνηκε στο περιεχόμενο, στις θεματικές, στις διεθνείς συνεργασίες, στη συμμετοχή των παιδιών και των εφήβων, αλλά και στην προσπάθεια να συνδεθεί πιο οργανικά με την ίδια την πόλη.
Κεντρική θεματική της 22ης ΔΕΒΘ ήταν η «Γενιά Αναγνωστών / Δημιουργοί Βιβλίων», σε σύνδεση με το Έτος Φιλαναγνωσίας 2026-2027 του Ελληνικού Ιδρύματος Βιβλίου και Πολιτισμού. Η επιλογή δεν ήταν τυχαία. Σε μια εποχή όπου η ανάγνωση καλείται να ανταγωνιστεί την ταχύτητα της εικόνας, τα σύντομα βίντεο, τους αλγόριθμους και την αδιάκοπη κατανάλωση περιεχομένου, το ερώτημα δεν είναι απλώς αν οι νέοι διαβάζουν. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς διαβάζουν, τι αναζητούν, με ποιους τρόπους ανακαλύπτουν τα βιβλία και ποιες νέες κοινότητες δημιουργούνται γύρω από αυτά.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι συζητήσεις για το BookTok, τα social media, τις ψηφιακές αναγνωστικές κοινότητες και την επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στον χώρο του βιβλίου. Η έκθεση δεν απέφυγε τις δύσκολες ερωτήσεις. Αντίθετα, τις έβαλε στο τραπέζι. Πώς αλλάζει η σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο όταν η πρώτη επαφή έρχεται μέσα από ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων; Πώς διαμορφώνεται η προώθηση ενός τίτλου όταν η σύσταση δεν έρχεται πια μόνο από τον κριτικό ή το βιβλιοπωλείο, αλλά και από έναν δημιουργό περιεχομένου; Και τελικά, μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να λειτουργήσει ως εργαλείο ή κινδυνεύει να αλλοιώσει τον πυρήνα της δημιουργικής γραφής;
Η διοργάνωση ανέδειξε με καθαρό τρόπο τον υβριδικό χαρακτήρα της ΔΕΒΘ. Από τη μία πλευρά, υπήρχε η εμπορική διάσταση, με εκδότες, βιβλιοπωλεία, αναγνώστες και νέες κυκλοφορίες. Από την άλλη, υπήρχε το επαγγελματικό σκέλος, που τα τελευταία χρόνια ενισχύεται συστηματικά και αποκτά μεγαλύτερη διεθνή βαρύτητα. Εκδότες, μεταφραστές, λογοτεχνικοί πράκτορες και επαγγελματίες από το εξωτερικό συμμετείχαν σε συναντήσεις και συζητήσεις γύρω από τα δικαιώματα, τις μεταφράσεις, τα χρηματοδοτικά εργαλεία, τις διεθνείς αγορές και τα νέα επιχειρηματικά μοντέλα της εκδοτικής βιομηχανίας.
Το πρόγραμμα fellowship αποτέλεσε έναν από τους πιο δυναμικούς άξονες της φετινής διοργάνωσης. Με περισσότερες από 200 αιτήσεις και επιλογή επαγγελματιών από σημαντικούς εκδοτικούς οργανισμούς του εξωτερικού, η ΔΕΒΘ έδειξε ότι δεν επιθυμεί να παραμείνει μια αποκλειστικά εσωτερική ελληνική υπόθεση. Η εξωστρέφεια δεν είναι πια διακοσμητική λέξη. Είναι αναγκαιότητα. Αν η ελληνική εκδοτική παραγωγή θέλει να σταθεί με αξιώσεις στο διεθνές περιβάλλον, χρειάζεται στρατηγική, συνέχεια, μεταφραστική πολιτική και δίκτυα που δεν θα λειτουργούν αποσπασματικά.
Σημαντική θέση στη φετινή έκθεση είχε και η τιμώμενη χώρα, η Βουλγαρία, με κεντρικό σύνθημα «Η Λογοτεχνία πέρα από τα Σύνορα». Η βουλγαρική παρουσία έδωσε την ευκαιρία στο ελληνικό κοινό να γνωρίσει καλύτερα μια λογοτεχνία γειτονική, αλλά όχι πάντα επαρκώς ορατή στην ελληνική αγορά. Μέσα από παρουσιάσεις, συζητήσεις, μεταφραστικές συναντήσεις και παρεμβάσεις συγγραφέων, αναδείχθηκε η σύγχρονη βουλγαρική δημιουργία, αλλά και το ευρύτερο ζήτημα των «μικρότερων γλωσσών» στη διεθνή αγορά του βιβλίου.
Η διεθνής αναγνώριση συγγραφέων όπως ο Georgi Gospodinov, καθώς και η παρουσία σημαντικών δημιουργών και επαγγελματιών από τη Βουλγαρία, λειτούργησαν ως υπενθύμιση ότι η λογοτεχνία δεν γνωρίζει πραγματικά σύνορα όταν βρίσκει τις σωστές γέφυρες. Και αυτές οι γέφυρες είναι συνήθως οι μεταφραστές, οι εκδότες, οι αναγνώστες που τολμούν να κοιτάξουν πέρα από το οικείο, αλλά και οι θεσμοί που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να ταξιδέψουν τα βιβλία.
Από τα πιο ζωντανά σημεία της διοργάνωσης ήταν η παιδική και εφηβική γωνιά. Περισσότεροι από 2.500 μαθητές από 65 σχολεία επισκέφθηκαν οργανωμένα την έκθεση, ενώ πραγματοποιήθηκαν 104 δράσεις για παιδιά και εφήβους από εκδοτικούς οίκους, εκπαιδευτικούς και πολιτιστικούς φορείς. Εργαστήρια, αφηγήσεις, παρουσιάσεις, θεατρικά και μουσικοκινητικά δρώμενα έδωσαν στα παιδιά την ευκαιρία να συναντήσουν το βιβλίο όχι ως σχολική υποχρέωση, αλλά ως εμπειρία. Και αυτό έχει σημασία. Γιατί η φιλαναγνωσία δεν γεννιέται με διαταγές. Χτίζεται με εικόνες, φωνές, συναντήσεις, περιέργεια και ελευθερία.
Η καμπάνια «ΔιαβάΖΟΥΜΕ» του ΕΛΙΒΙΠ, που ξεκίνησε μέσα από τη φετινή διοργάνωση, κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση. Στόχος δεν είναι απλώς να αυξηθεί ο αριθμός των αναγνωστών, αλλά να δημιουργηθεί μια πιο ουσιαστική σχέση με την ανάγνωση. Να συνδεθούν σχολεία, βιβλιοθήκες, συγγραφείς, φορείς και κοινότητες σε μια κοινή προσπάθεια που δεν θα εξαντλείται σε επετειακές δράσεις, αλλά θα έχει συνέχεια μέσα στη χρονιά. Διότι το πρόβλημα της φιλαναγνωσίας στην Ελλάδα δεν λύνεται με μία έκθεση, όσο επιτυχημένη κι αν είναι. Χρειάζεται σταθερή πολιτική, διάρκεια και σοβαρή επένδυση στη σχέση των παιδιών με το βιβλίο.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης ήταν η προσπάθεια να απλωθεί η έκθεση πέρα από τα περίπτερα της ΔΕΘ-HELEXPO και να συνδεθεί πιο έντονα με τη Θεσσαλονίκη. Συνεργασίες με φορείς όπως το MOMus, το ΚΘΒΕ, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ο Δήμος, η Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη και η ΕΡΤ έδωσαν στη διοργάνωση μεγαλύτερη πολιτιστική διάσταση. Η παρουσία της έκθεσης σε ταξί, στο αεροδρόμιο και σε στάσεις του ΟΑΣΘ ενίσχυσε την αίσθηση ότι το βιβλίο βγήκε στον δημόσιο χώρο και δεν περίμενε απλώς το κοινό να το αναζητήσει.
Ακόμη και οι μικρότερες δράσεις είχαν τη δική τους σημασία. Η Ανοιχτή Βιβλιοθήκη, με τη συγκέντρωση και δωρεά βιβλίων, υπενθύμισε ότι κάθε βιβλίο μπορεί να αποκτήσει δεύτερη ζωή. Ο τοίχος με τα πολύχρωμα σημειώματα για το τι σημαίνει «διαβάζω» δημιούργησε μια ανθρώπινη, σχεδόν συγκινητική τοιχογραφία αναγνωστικών εξομολογήσεων. Τα κοινωνικά δίκτυα της διοργάνωσης λειτούργησαν ως προέκταση του φυσικού χώρου, μεταφέροντας εικόνες, απόψεις, στιγμές και μικρές αφηγήσεις από την έκθεση σε ένα ευρύτερο κοινό.
Και φυσικά, όπως συχνά συμβαίνει στη Θεσσαλονίκη της ΔΕΒΘ, υπήρχε και η βροχή. Αυτή η σχεδόν τελετουργική σύμπτωση, που κάθε χρόνο συνοδεύει την έκθεση, έχει γίνει πια μέρος της μυθολογίας της. Ο ουρανός σκοτεινιάζει, τα σύννεφα χαμηλώνουν, οι ομπρέλες ανοίγουν και η πόλη μοιάζει να θυμίζει πως το βιβλίο αγαπά λίγο τη μελαγχολία, λίγο την υγρασία, λίγο εκείνη την ατμόσφαιρα όπου οι άνθρωποι μπαίνουν σε αίθουσες για να ακούσουν ιστορίες, επειδή έξω ο καιρός τους σπρώχνει προς τα μέσα. Δεν είναι επιστημονικό συμπέρασμα. Είναι όμως μια όμορφη, σχεδόν λογοτεχνική παρατήρηση.
Η ολοκλήρωση της φετινής διοργάνωσης άφησε, πάντως, και ένα πρακτικό ερώτημα για την επόμενη μέρα. Μπορεί η ΔΕΒΘ να εξελιχθεί σε έναν θεσμό με παρουσία όλο τον χρόνο και όχι μόνο σε ένα τετραήμερο πολιτιστικής πυκνότητας; Τα σχέδια του ΕΛΙΒΙΠ δείχνουν προς αυτή την κατεύθυνση. Η περαιτέρω διεθνοποίηση της έκθεσης, η ενίσχυση της ελληνικής παρουσίας σε μεγάλες διοργανώσεις του εξωτερικού, η αξιοποίηση της ψηφιακής πλατφόρμας της ΔΕΒΘ και η διατήρηση του TBF Connect ως εργαλείου επαγγελματικής δικτύωσης δείχνουν ότι υπάρχει πρόθεση για μεγαλύτερη συνέχεια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο σχεδιασμός για τη δημιουργία της πρώτης διεθνούς έκθεσης παιδικού και εφηβικού βιβλίου στην Πάτρα, με έμφαση στις νέες μορφές ανάγνωσης, στις ψηφιακές κοινότητες και στη σχέση των νέων με το βιβλίο. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που, αν οργανωθεί με σοβαρότητα, θα μπορούσε να καλύψει ένα σημαντικό κενό. Το παιδικό και εφηβικό βιβλίο δεν είναι δευτερεύουσα κατηγορία. Είναι το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται οι αναγνώστες του μέλλοντος.
Η 22η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης δεν ήταν μια διοργάνωση χωρίς προκλήσεις. Καμία μεγάλη πολιτιστική διοργάνωση δεν είναι. Η επιτυχία της δεν πρέπει να οδηγήσει σε αυτάρεσκη ανάγνωση. Οι γεμάτες αίθουσες είναι σημαντικές, αλλά δεν αρκούν από μόνες τους. Το ζητούμενο είναι τι μένει όταν σβήνουν τα φώτα των περιπτέρων. Αν οι επαγγελματικές συναντήσεις μετατραπούν σε πραγματικές συνεργασίες. Αν οι νέοι που πέρασαν από την έκθεση θα επιστρέψουν στο βιβλίο και μετά το τέλος της. Αν η φιλαναγνωσία θα πάψει να αντιμετωπίζεται ως σύνθημα και θα γίνει σταθερή πολιτιστική πολιτική.
Ωστόσο, η φετινή ΔΕΒΘ άφησε κάτι καθαρό. Έδειξε ότι το βιβλίο μπορεί ακόμη να δημιουργεί κοινότητα. Μπορεί να γεμίζει αίθουσες, να ανοίγει συζητήσεις, να φέρνει κοντά γλώσσες, γενιές και διαφορετικές εμπειρίες. Μπορεί να σταθεί απέναντι στην ταχύτητα της εποχής όχι με φόβο, αλλά με επιμονή. Και ίσως αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό αποτύπωμα της φετινής διοργάνωσης: ότι μέσα σε έναν κόσμο που διαρκώς επιταχύνει, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που σταματούν μπροστά σε ένα βιβλίο, το ανοίγουν και επιλέγουν να ακούσουν τι έχει να τους πει.
Γιατί τελικά, μια έκθεση βιβλίου δεν μετριέται μόνο σε εκδηλώσεις, εκθέτες και επισκέπτες. Μετριέται κυρίως στις συναντήσεις που γεννά. Στις ιδέες που ταξιδεύουν. Στα παιδιά που κρατούν ένα βιβλίο σαν μικρή ανακάλυψη. Στους αναγνώστες που φεύγουν με μια σακούλα γεμάτη τίτλους και μια σκέψη που δεν είχαν πριν. Και σε εκείνη τη σιωπηλή, επίμονη βεβαιότητα ότι όσο υπάρχουν άνθρωποι που διαβάζουν, θα υπάρχουν και κόσμοι που δεν έχουν ακόμη χαθεί.
Πηγή εικόνας: εδώ
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
