Δευτέρα, Δεκέμβριος 9, 2019
More
    Αρχική Λόγω Τεχνών Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι - Περικλής Πανταζής

    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι – Περικλής Πανταζής

    -

    Περικλής Πανταζής -Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι 

    Ένας από τους πρωτοπόρους Έλληνες ιμπρεσιονιστές ζωγράφους

    Γράφει η Μαρία Σάντα

    Ο Περικλής Πανταζής, γνωστός και ως Périclès Pantazis (1849 – 1884), ήταν ένας από τους πρώτους Έλληνες ιμπρεσιονιστές ζωγράφους και ένας από τους πρωτοπόρους του είδους στο Βέλγιο, όπου πέρασε το μεγαλύτερο διάστημα της καλλιτεχνικής του δημιουργίας. Το έργο του τοποθετείται στο μεταίχμιο ανάμεσα στο ρεαλισμό, τον υπαιθρισμό και τον ιμπρεσιονισμό.

    Περικλής Πανταζής
    Αυτοπροσωπογραφία

    Ο Πανταζής γεννήθηκε το 1849 στην Αθήνα και καταγόταν από την Ήπειρο. Από το 1864 έως το 1871 σπούδασε ζωγραφική στο Σχολείο των Τεχνών (μετέπειτα Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών) με δάσκαλο τον Νικηφόρο Λύτρα. Συνέχισε τις σπουδές του στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου, όπου παρέμεινε για ένα χρόνο. Αδυνατώντας να ενστερνιστεί τη νοοτροπία της Ακαδημίας, καθώς το συντηρητικό κλίμα που επικρατούσε εκεί δεν συμβάδιζε με τις προσωπικές του καλλιτεχνικές αναζητήσεις, την εγκατέλειψε το 1872 και επισκέφτηκε το μεγαλύτερο αδελφό του στη Μασσαλία για να καταλήξει τελικά στο Παρίσι, όπου και εγκαταστάθηκε.

    Στη γαλλική πρωτεύουσα ήρθε σε επαφή με το έργο των μεγάλων ζωγράφων της εποχής. Μαθήτευσε κοντά στον Gustave Courbet και τον Antoine Chintreuil, ενώ γνώρισε τις σύγχρονες δημιουργίες του Γάλλου υπαιθριστή Eugène Boudin, του Ολλανδού Johan Barthold Jongkind και των ιμπρεσιονιστών Edouard Manet, Edgar Degas και Camille Pissarro. Το 1873 εγκαταστάθηκε οριστικά στις Βρυξέλλες, πιθανόν κατόπιν σύστασης του Manet, όπου και παρέμεινε τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του. Λέγεται πως εγκαταστάθηκε στη βελγική πρωτεύουσα με πρόσκληση του πλούσιου Έλληνα οινεμπόρου Ιωάννη Οικονόμου, ο οποίος και παρήγγειλε πολλά έργα στο νέο ζωγράφο.

    Κυνήγι

    Στο Βέλγιο, ο Πανταζής έγινε μέλος του αντιακαδημαϊκού καλλιτεχνικού ομίλου «Circle de la pâte» (σε ελεύθερη μετάφραση «Κύκλος του χρώματος») και συνδέθηκε φιλικά με τον ζωγράφο Guillaume Vogels, και τον γλύπτη Auguste Philippette αλλά και με τα πρωτοποριακά κινήματα εκείνης της εποχής. Συμμετείχε σε πολλές εκθέσεις σε διάφορες πόλεις του Βελγίου, ενώ το 1878 πραγματοποίησε στις Βρυξέλλες την πρώτη του ατομική έκθεση. Το ίδιο έτος έλαβε μέρος στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού ως μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας, όπου τα έργα του έλαβαν θετικές κριτικές. Ταξίδεψε στην Ελλάδα όπου έλαβε μέρος σε έκθεση που πραγματοποιήθηκε στην οικία Μελά (Αθήνα) για την ενίσχυση του Ερυθρού Σταυρού. Ήταν ιδρυτικό μέλος διάφορων καλλιτεχνικών σχημάτων όπως ο Κύκλος της Χρυσαλίδας, ο Κύκλος υδατογράφων και χαρακτών και η Ομάδα των ΧΧ.

    Απεβίωσε στις 25 Ιανουαρίου του 1884 στις Βρυξέλλες, συνέπεια της χρόνιας φυματίωσης που τον ταλαιπωρούσε, πριν καλά-καλά κλείσει τα 35 του χρόνια. Ήταν παντρεμένος με την αδερφή του γλύπτη Auguste Philippette, με την οποία είχε αποκτήσει έναν γιο.

    Ο Περικλής Πανταζής ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους Έλληνες ζωγράφους της εποχής του, μιας και είναι ο πρώτος που ξέφυγε από τον ακαδημαϊσμό της Σχολής του Μονάχου και εντάχθηκε στο ανατρεπτικό για την εποχή του κίνημα του ιμπρεσιονισμού. Μαζί με τον Guillaume Vogels, θεωρείται ο θεμελιωτής του βελγικού ιμπρεσιονισμού. Το έργο του χαρακτηρίζεται ως πολύμορφο. Ασχολήθηκε κυρίως με την τοπιογραφία (με τα βελγικά τοπία να αποτελούν σημαντική πηγή έμπνευσης), τις προσωπογραφίες και σε μικρότερο βαθμό με τη νεκρή φύση και την ηθογραφία. Έχει γραφτεί πως «αν δεν πέθαινε νέος και σε ξένη γη, η πρωτοποριακή του επίδραση στην νεοελληνική ζωγραφική θα μπορούσε να ήταν αποφασιστική» (Α. Σ. Ιωάννου, Η ελληνική ζωγραφική, 19ος αι., Εκδ. Οίκος Μέλισσα, Αθήνα 1972).

    Περικλής Πανταζής
    Απρίλης

    Ο Περικλής Πανταζής – περισσότερο γνωστός στο εξωτερικό παρά στην πατρίδα του – ήταν από τους πρώτους Έλληνες ζωγράφους, ίσως και ο πρώτος, που αισθάνθηκε την ανάγκη να εγκαταλείψει τη νατουραλιστική αντικειμενική απεικόνιση της ακαδημαϊκής – ιδεαλιστικής ζωγραφικής της Σχολής του Μονάχου, η οποία από τα μέσα του 19ου αιώνα κυριαρχούσε στην ελληνική ζωγραφική, και τόλμησε να περάσει σε πιο ελεύθερη υποκειμενική έκφραση και απεικόνιση της πραγματικότητας με την αποδοχή της επιρροής του γαλλικού υπαιθρισμού και ιμπρεσιονισμού. Από αυτή την άποψη, έχει θεωρηθεί ένας από τους πρώτους Έλληνες ζωγράφους, το έργο του οποίου βαθμιαία κινείται προς την ατμόσφαιρα του ιμπρεσιονισμού και του μοντερνισμού.

    Το έργο του διακρίνεται για την αναζήτηση από τον δημιουργό του μιας πιο ελεύθερης και προσωπικής έκφρασης, αποτελεί ιδιότυπη περίπτωση και κατέχει ξεχωριστή θέση στην ελληνική ζωγραφική. Συνδυάζει στοιχεία ρεαλισμού των Γάλλων υπαιθριστών στην απεικόνιση της φύσης με την ελευθερία του ιμπρεσιονισμού στην απόδοση των χρωμάτων και των φωτοσκιάσεων.

    Η περίοδος των Βρυξελλών υπήρξε γόνιμη και δημιουργική, καθώς το φιλικό κλίμα και η σχέση του με την πρωτοπορία της τέχνης τον βοήθησαν να ωριμάσει καλλιτεχνικά και να ζωγραφίζει συνεχώς. Ακόμη, γνωρίστηκε με τους φιλότεχνους κύκλους της αστικής κοινωνίας, στην οποία πουλούσε τους πίνακες, κάτι καθόλου εύκολο εκείνη την εποχή.

    Περικλής Πανταζής
    Στην παραλία, 1879

    Έχοντας εγκαταλείψει τη θαμπή ατμόσφαιρα του εργαστηρίου του, βρίσκεται μπροστά στην υγρή διαφάνεια του Βελγικού τοπίου, λουσμένος στο πρωινό φως, εκτεθειμένος στη δροσερή αύρα της Άνοιξης. Το πέρασμά του από το Παρίσι μερικά χρόνια πριν, τον έχει ήδη εξοικειώσει με τη δουλειά των πρωτοπόρων Γάλλων υπαιθριστών της δεκαετίας του 1830 και ξέρει καλά ότι «τρεις πινελιές εκ του φυσικού αξίζουν δύο μέρες δουλειάς στο εργαστήριο», όπως έλεγε ο συνάδελφός του Eugène Boudin.

    Αυτό που ενδιαφέρει το νεαρό ζωγράφο δεν είναι να αποτυπώσει περιγραφικά το τοπίο. Αισθάνεται απελευθερωμένος από αυτήν την υποχρέωση μιας και η φωτογραφία, που ήδη μετράει μισόν αιώνα ζωής, φαίνεται ότι αναλαμβάνει αποφασιστικά πλέον αυτό το ρόλο.

    Εκείνο που πραγματικά τον ενδιαφέρει είναι να συλλάβει τον παλμό, τη ζωντάνια και -γιατί όχι- την εσωτερική ομορφιά και την αλήθεια του τοπίου. Αντιμετωπίζει το θέμα του με την ματιά κάποιου που εμπιστεύεται μόνο αυτό που βλέπει και όχι αυτό που ξέρει για τον κόσμο. Ένα φόρεμα ή ένα πρόσωπο υποδηλώνονται με μια-δύο γρήγορες πινελιές έστω κι αν όλοι ξέρουν ότι υπάρχουν σημαντικές λεπτομέρειες που εσκεμμένα παραλείπονται. Η υφή της ατμόσφαιρας και το φως εκείνης ακριβώς της ανοιξιάτικης μέρας προσδιορίζουν τις φόρμες, τους όγκους και τα χρώματα της σύνθεσης. Η προσήλωσή του στην ύπαιθρο και στον αέρα της θάλασσας ήταν ισομερής μ’ εκείνη για τις σκηνές των δρόμων αλλά και της απλής ζωής στα εσωτερικά των σπιτιών.

    «Μια πινελιά έξω στη φύση, αξίζει περισσότερο από δυο εβδομάδες στο εργαστήριο», συνήθιζε να λέει ο σπουδαίος αυτός Έλληνας ζωγράφος.

    Περικλής Πανταζής
    Μάγκας που τρώει καρπούζι Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ, Μέτσοβο

    Τα έργα του, που αναπαριστούν αγόρια με φτωχικά ρούχα να τρώνε στο δρόμο «Μάγκας που τρώει καρπούζι» ή στο σπίτι «Το παιδί με το λαδερό», κορίτσια με μαντήλες στο κεφάλι «Κορίτσι με Μαντήλα», μετουσιώνουν το ρεαλισμό της πιστής αναπαράστασης, σε μια απλούστερη ματιά που απλά προβάλλει τον άνθρωπο και το αντικείμενο που είναι ορατό. Η δύναμη της στιγμής του παρόντος, μέσα από την ανεπιτήδευτη, φρέσκια ματιά του ζωγράφου προς τα αντικείμενα του ενδιαφέροντος, του θαυμασμού και της δεξιοτεχνίας του χρωστήρα του.

    Ο Περικλής Πανταζής ασχολήθηκε με προσωπογραφίες, ηθογραφικές σκηνές, τοπία και νεκρές φύσεις. Η πλούσια αυτή θεματογραφία του και η συνεχής δοκιμή διαφορετικών τεχνικών, από τη λεία καλοδουλεμένη επιφάνεια μέχρι τη σε μικρές και γρήγορες πινελιές ή τη σε πλατιές παστώδεις επιφάνειες, και η εναπόθεση του χρώματος, μαρτυρούν μιαν ανήσυχη προσωπικότητα που αναζητά, επιλέγει και δημιουργεί, αφομοιώνοντας αρχές και κινήματα, ένα εντελώς προσωπικό ύφος. Ο ρεαλισμός του G. Courbet είναι εμφανής στην απόδοση των θεμάτων του, τόσο τεχνοτροπικά όσο και θεματογραφικά. Απαλλαγμένος από την προσήλωση στο νατουραλιστικό χρώμα, απελευθερωμένος από το γραμμικό σχέδιο και την παραδοσιακή φωτοσκίαση στην απόδοση της προοπτικής, δημιουργεί ένα έργο ζωντανό, μεστό, όλο δύναμη και παλμό. Στο πλαίσιο του ιμπρεσιονιστικού κινήματος, η φύση γίνεται πρόφαση για τη μελέτη των ανακλάσεων του φωτός και, ενώ δε φτάνει στην πλήρη διάλυση της φόρμας, η γενική εντύπωση δημιουργείται μέσα από χρωματικές φωτεινές πινελιές.

    Σήμερα έχουμε συνηθίσει αυτού του είδους την καλλιτεχνική αναπροσαρμογή της πραγματικότητας, που όπως πιστεύουν πολλοί πλησιάζει περισσότερο τη λειτουργία του ματιού που τείνει να σαρώνει το χώρο επιλέγοντας πληροφορίες παρά να εστιάζεται σ΄ένα συγκεκριμένο σημείο. Το 1879 όμως τέτοιου είδους ανησυχίες αμφισβητούσαν ευθέως την ευρωπαϊκή ακαδημαϊκή παράδοση που παρέμενε προσκολλημένη σε μία προσεκτική, ορθολογιστική, κλινικά μελετημένη αναδιάταξη του τοπίου και τον αποκλεισμό του αυθόρμητου, του απρόοπτου ή του τυχαίου. Ανάλογες ανησυχίες με αυτές του Πανταζή διατυπώνουν και οι Γάλλοι ιμπρεσιονιστές, που ήδη με την πρώτη τους έκθεση το 1874 έχουν θέσει δυναμικά το στίγμα της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο πρόωρος θάνατος του Πανταζή το 1884, όπως άλλωστε και αυτός του Ι. Αλταμούρα έξι χρόνια νωρίτερα, αφήνουν ερωτηματικά για το αν και κατά πόσο τα καινοτομικά στοιχεία του έργου τους θα μπορούσαν να συμβάλλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός ελληνικού μοντερνισμού ή τουλάχιστον να αξιοποιηθούν ευρύτερα προς αυτή την κατεύθυνση. Κατά τον Ε. Φραντζισκάκη «η συμβολή της ιδιοφυΐας του Π. Πανταζή στην εξέλιξη της νεοελληνικής ζωγραφικής θα ήταν αποφασιστική».

    Σήμερα ο Περικλής Πανταζής μαζί με τους G. Vogels και J. Ensor θεωρούνται ως οι πρωτοπόροι εκπρόσωποι του βελγικού ιμπρεσιονισμού.

    Αναδρομικές εκθέσεις του έργου του έχουν παρουσιαστεί στο Δημαρχείο του Saint Gilles των Βρυξελλών (1993), στη Namur (1994), στην Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ στο Μέτσοβο και στην Εθνική Πινακοθήκη (1996).

    Εν κατακλείδι αυτό που χαρακτηρίζει τον Περικλή Πανταζή είναι το ότι υπήρξε πρόδρομος του Ιμπρεσσιονισμού. Η σύντομη καλλιτεχνική δημιουργία του, αν και επηρεασμένη από το Φλαμανδικό περιβάλλον της Σχολής του Μονάχου, από τα διδάγματα του Ρεαλισμού των αυστηρών γραμμών του Gustav Courbet και από τα πρόωρα σκιρτήματα του Ιμπρεσσιονισμού, έχει ένα πολύ προσωπικό ύφος. Δεν εγκλωβίστηκε σ’ αυτά τα ρεύματα αλλά τα οικειοποιήθηκε, δημιουργώντας έργα όπου απεικονίζεται καθαρά το προσωπικό του ύφος.

    Φουρτουνιασμένη Θάλασσα

    Οι πίνακές του παίζουν με το φως και με τις σκιές δίχως να φυλακίζονται μέσα στους άκαμπτους κανόνες του ακαδημαϊκού σχεδίου και της παραδοσιακής προοπτικής. Πάλλονται με τις φυσικές τους πινελιές από ζεστασιά και ζωντάνια.

    Ο Περικλής Πανταζής θεωρείται ένας από τους κορυφαίους Έλληνες ζωγράφους του 19ου αιώνα. Πρόλαβε, ωστόσο, στη σύντομη ζωή του να αφήσει ως παρακαταθήκη ένα αξιόλογο και πολύμορφο έργο.

    Η καλλιτεχνική δραστηριότητα, που χαρακτηρίζεται από μια διαφοροποίηση τόσο σε θέματα τεχνικής όσο και σε θέματα μορφής και περιεχομένου, είναι χαρακτηριστικό δείγμα της συγκεκριμένης εποχής, όπου η διάσπαση, η ανησυχία, ο προβληματισμός γεννούν νέους τρόπους όρασης του κόσμου. Ο Πανταζής, στο έργο του οποίου αντανακλώνται και συμπυκνώνονται οι καλλιτεχνικές αναζητήσεις της εποχής, αφομοίωσε τις νεωτεριστικές απόψεις της εποχής του και αναδείχτηκε σε έναν από τους πρωταγωνιστές του μοντερνισμού στο τέλος του 19ου αιώνα.

    Πηγές
    wikipedia
    Εθνική Πινακοθήκη
    Άννα Αγγελοπούλου
    faros24
    IVOS 2
    PROSMO

    Απάντηση