Τετάρτη, 8 Ιουλίου, 2020
More
    Αρχική Βιογραφίες Σοφία Λασκαρίδου - Μία αντισυμβατική καλλιτέχνης, ένα ανυπότακτο πνεύμα

    Σοφία Λασκαρίδου – Μία αντισυμβατική καλλιτέχνης, ένα ανυπότακτο πνεύμα

    -

    Σοφία Λασκαρίδου – Μία αντισυμβατική καλλιτέχνης, ένα ανυπότακτο πνεύμα

    Γράφει η Μαρία Σάντα

    Η Σοφία Λασκαρίδου (1876 – 1965), γεννημένη στην Αθήνα, μεγάλωσε σε ένα οικογενειακό περιβάλλον που ενθάρρυνε από νωρίς τις καλλιτεχνικές της κλίσεις. Ο πατέρας της, Λάσκαρης Λασκαρίδης, ήταν πλούσιος έμπορος από την Τραπεζούντα. Η μητέρα της, Αικατερίνη Λασκαρίδου-Χρηστομάνου, υπήρξε πρωτοπόρος παιδαγωγός, η οποία το 1864 ίδρυσε το Ελληνικό Παρθεναγωγείο, στο οποίο έλαβαν την πρώτη τους μόρφωση χιλιάδες Ελληνίδες, και το 1897 το Πρότυπο Ελληνικό Παρθεναγωγείο στην Καλλιθέα.

    Η αδερφή της, Ειρήνη Λασκαρίδου, ίδρυσε το 1907 την πρώτη σχολή στην Ελλάδα του Οίκου Τυφλών και εισήγαγε στην Ελλάδα τη μέθοδο ανάγνωσης Braille.

    Σοφία Λασκαρίδου
    Σοφία Λασκαρίδου

    Από πολύ µικρή ηλικία, ακολουθώντας το πάθος της για τη ζωγραφική, παρακολουθεί ιδιωτικά μαθήματα ζωγραφικής και συμμετέχει σε όλες τις μεγάλες εκθέσεις των Αθηνών, από το 1897 και μετά. Το 1900, ταξιδεύει στην Ευρώπη για ένα εξάμηνο, για να επισκεφτεί πινακοθήκες διαφόρων πόλεων και να μελετήσει από κοντά έργα τέχνης. Στη συνέχεια πηγαίνει στο Παρίσι, για να σπουδάσει στην Académie Julian και στα ατελιέ των Benjamin Constant και Jean Paul Laurens.

    Επιστρέφοντας στην Αθήνα μετά το θάνατο του πατέρα της, ο οποίος δεν ενέκρινε την επιθυμία της για επαγγελματική εκπαίδευση, αρχίζει να αναζητάει τον τρόπο ώστε να κατορθώσει να γίνει δεκτή στη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών, που ως τότε απαγόρευε τη φοίτηση στις γυναίκες. Μετά από τη δική της δυναµική παρέµβαση προς τον βασιλιά Γεώργιο τον Α’ και έπειτα από βασιλικό διάταγμα, κατορθώνει το 1903 να εγγραφεί στη Σχολή, ανατρέποντας όσα μέχρι εκείνη τη στιγμή θεωρούνταν κοινώς αποδεκτά από μια ολόκληρη κοινωνία, που συστηματικά επέμενε να εθελοτυφλεί στα νέα δεδομένα.

    Η Σοφία Λασκαρίδου ήταν η πρώτη γυναίκα που έγινε δεκτή στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών Αθηνών το 1903 και διακρίθηκε για τον αγώνα της υπέρ των δικαιωμάτων των γυναικών. Το 1907 παίρνει το πτυχίο της, έχοντας ως καθηγητές της στη Σχολή τους Κ. Βολονάκη, Γ. Ροϊλό, Ν. Λύτρα, Γ. Ιακωβίδη και Οδ. Φωκά.

    Σοφία Λασκαρίδου
    Σοφία Λασκαρίδου

    Έναν χρόνο αργότερα, το 1908, και ενώ η φήµη της στην Ελλάδα έχει απογειωθεί χάρη σε δεκάδες συµµετοχές σε οµαδικές και ορισμένες ατομικές εκθέσεις, με υποτροφία του Μπόζειου Κληροδοτήµατος πηγαίνει στη Γερµανία για να συνεχίσει τις σπουδές της και φοιτά σε διάφορες σχολές ζωγραφικής (Dachau, Künstlerinnenverein). Κατορθώνει να διακριθεί συµµετέχοντας σε ευρωπαϊκές εκθέσεις, και λαµβάνει τιµητικά βραβεία και ευνοϊκές κριτικές από Ευρωπαίους τεχνοκριτικούς, οι οποίοι επαινούν κυρίως τη σύνθεση των έργων της, την ατμόσφαιρα και την ιδιαίτερη ευαισθησία στην απόδοση του χρώματος.

    Σοφία ΛασκαρίδουΟι ζωγράφοι με τους οποίους συναναστρεφόταν στη Γαλλία και τη Γερμανία -συμφοιτητές της κυρίως- φαίνεται ότι έβρισκαν το έργο της αρκετά προοδευτικό. Στα μάτια τους ήταν η “αναρχική”, γιατί διατηρούσε την ατομικότητά της. Έξω από τις καλλιτεχνικές σχολές όμως, η avant-garde του Μοντερνισμού προχωρούσε με πολύ μεγαλύτερα βήματα από εκείνα των προοδευτικότερων από τους σπουδαστές τους. Ωστόσο, το 1910 αισθάνεται ότι οι σπουδές της στο Μόναχο δεν έχουν πλέον να της προσφέρουν κάτι περισσότερο και, έπειτα από παρότρυνση καθηγητή της, ετοιµάζεται να φύγει για το Παρίσι. Τα σχέδιά της αναβάλλονται όµως για λίγους µήνες, όταν λαμβάνει ένα απελπισµένο γράµµα από τον αγαπηµένο της Περικλή Γιαννόπουλο, µε τον οποίο είχαν σχέση από το 1899, και γυρίζει στην Ελλάδα αποφασισµένη να µείνει µαζί του. Μόλις φτάνει στην Αθήνα πληροφορείται τα νέα της αυτοκτονίας του και, πάνω στη συντριβή της, επιχειρεί να αυτοκτονήσει, αλλά τελευταία στιγμή σώζεται από τη μητέρα της.

    Προσπαθώντας να γιατρέψει τα τραύµατά της, επιστρέφει και πάλι στο Μόναχο για λίγο και ξαναπηγαίνει στο Παρίσι σε αναζήτηση νέων εκφραστικών μέσων, όπου σπουδάζει στην Académie de la Grande Chaumière, στην πιο γνωστή καλλιτεχνική σχολή στο Παρίσι, όπου είχε φοιτήσει και ο Amedeo Modigliani, και κατόπιν στην Academie Colarossi για έναν χρόνο.

    Μετά τον θάνατο της µητέρας της το 1916, επιστρέφει στην Ελλάδα, μόνιμα πλέον, για να αναλάβει το Διδασκαλείο Νηπιαγωγών της Καλλιθέας και αφιερώνεται αποκλειστικά στην τέχνη της, διδάσκοντας ζωγραφική.

    Εξακολουθεί να ζωγραφίζει και να συµµετέχει σε εκθέσεις µέχρι το τέλος της ζωής της, αλλά µετά τη δεκαετία του 1930 πιο σπάνια, κυρίως µε έργα περασµένων ετών. Το 1953 βραβεύεται από την Ακαδηµία Αθηνών για το σύνολο της καλλιτεχνικής της δηµιουργίας.

    Σοφία Λασκαρίδου

    Το 1955 εκδίδει το αυτοβιογραφικό βιβλίο “Από το Ηµερολόγιό µου. Θύµησες και στοχασµοί”, όπου αφηγείται κυρίως τα χρόνια µαθητείας της στο Μόναχο και το Παρίσι. Αναφέρει μεταξύ άλλων ότι είχαν επισκεφτεί το ατελιέ της στο Παρίσι μεγάλες προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Ν. Επισκοπόπουλος, ο Ζ. Παπαντωνίου, ο Μ. Μαλακάσης, ο Κ. Ουράνης, αλλά και ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Πέντε χρόνια αργότερα ακολουθεί το “Από το ηµερολόγιό µου. Συµπλήρωµα: Μια αγάπη µεγάλη”, όπου µιλάει για τον έρωτά της µε τον Περικλή Γιαννόπουλο.

    Τα τελευταία χρόνια της ζωής της ζει αποτραβηγµένη στο σπίτι της στην Καλλιθέα με την ανάμνηση του αγαπημένου της και δέχεται περιορισμένες επισκέψεις. Πεθαίνει στο πατρικό της σπίτι το 1965.

    Το σπίτι όπου μεγάλωσε στην Καλλιθέα, το οποίο έχτισαν οι γονείς της με βάση τα σχέδια του γνωστού αρχιτέκτονα Έρνεστ Τσίλερ, στεγάζει σήμερα τη Δημοτική Πινακοθήκη Καλλιθέας. Εκεί μπορεί κανείς να δει φωτογραφίες της, έργα της και προσωπικά της αντικείμενα. Μεγάλος αριθμός έργων της βρίσκεται σε ιδιωτικές συλλογές, ενώ η Εθνική Πινακοθήκη έχει ορισμένα σημαντικά έργα της.

    Η ερωτική ιστορία της Σοφίας Λασκαρίδου και του Περικλή Γιαννόπουλου ενέπνευσε συγγραφείς και σκηνοθέτες, που δημιούργησαν βιβλία, ταινίες αλλά και θεατρικά έργα για την τραγική κατάληξη του ειδυλλίου τους.

    Η Σοφία Λασκαρίδου διατηρούσε επίσης στενή φιλία με τη συνάδελφό της Θάλεια Φλωρά Καραβία, και μάλιστα τις είχαν χαρακτηρίσει ως “η Κοτοπούλη και η Κυβέλη της ελληνικής ζωγραφικής”. Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος στα “Απομνημονεύματά του” αναφέρει ότι η Σοφία Λασκαρίδου αποτέλεσε το πρότυπό του για την ηρωίδα του, Στέλλα Βιολάντη.

    Παίρνοντας στοιχεία από τον ενθουσιώδη και αισιόδοξο χαρακτήρα της µητέρας της και το ερευνητικό, απαισιόδοξο πνεύµα του πατέρα της, η Σοφία Λασκαρίδου απέκτησε έναν ψυχισµό που ταλαντευόταν ανάµεσα στα δύο άκρα: συνήθως µελαγχολική και µε πίστη στο µοιραίο, είχε ωστόσο µια ανατρεπτική αίσθηση του χιούµορ και µεγάλο δυναµισµό, ώστε να παίρνει την τύχη στα χέρια της, κάτι που οφειλόταν στην ανατροφή της:

    «Ήµουν απόλυτα ελεύθερη. Μεγάλωσα µε την απέχθεια του ψεύδους και της υποκρισίας. Είχα πάντα το θάρρος και την ευθύνη των πράξεών µου. Αλλά ο ιδιόρρυθµος χαρακτήρας µου ήταν αδύνατο να συµµορφωθεί µε τις κοινωνικές συνθήκες της εποχής εκείνης, ώστε δεν ήταν δυνατόν να µην παρεξηγηθεί ο τρόπος ζωής µου», αναφέρει στο ημερολόγιό της.

    Σοφία ΛασκαρίδουΗ Λασκαρίδου συνήθιζε να βγαίνει από το ατελιέ της και να ζωγραφίζει στην ύπαιθρο μόνη της, έχοντας πάντα μαζί της ένα ρεβόλβερ για προστασία, το οποίο της είχε δώσει ο πατέρας της, πράγμα ασύμβατο για μια γυναίκα της εποχής της. Εκείνη την εποχή οι γυναίκες δεν επιτρεπόταν να κυκλοφορούν ασυνόδευτες. Η Λασκαρίδου ήταν γνωστή όχι μόνο σαν ζωγράφος, αλλά και σαν μια δυνατή προσωπικότητα που ήρθε σε ρήξη με τους κοινωνικούς κανόνες της εποχής της, γνωρίζοντας καλά τις συνέπειες της προσωπικής της επανάστασης.

    Όσον αφορά στο έργο της, η Σοφία Λασκαρίδου επηρεάστηκε από τον ρεαλισμό του J. Millet, τον ιμπρεσιονισμό των κύκλων του Honfleur και της Barbizon αλλά και των Ελλήνων δασκάλων, και άντλησε στοιχεία για τον εκφραστικό της προσανατολισμό από την προσωπική της επαφή με τη γαλλική τέχνη. Χαρακτηριστικά του έργου της αποτελούν επίσης το υποκειμενικό στοιχείο και η ρομαντική διάθεση. Το έργο της είναι κατά βάση τοπιογραφικό, ενώ περιλαμβάνει και συνθέσεις με σκηνές της καθημερινής ζωής και κάποιες προσωπογραφίες.

    Στην τέχνη της, όπως και στη ζωή της, παρέκκλινε από τους συμβατικούς κανόνες. Το βασικό χαρακτηριστικό της ζωγραφικής της ήταν η ρεαλιστική απόδοση. Μετά τις σπουδές της στο Παρίσι (από το 1910 και μετά), επηρεασμένη από τον ιμπρεσιονισμό, τελειοποίησε την τεχνική της και τον τρόπο που αποδίδεται το φως, το οποίο έχει τον πρωταρχικό ρόλο στις συνθέσεις της. Χρησιμοποίησε καθαρά χρώματα, μικρές και κοφτές πινελιές, πάντα όμως με γνώμονα τον ρομαντισμό και την ευαισθησία.

    Ενδιαφέρθηκε περισσότερο για το χρώμα και λιγότερο για το σχέδιο της σύνθεσης. Βασικός σκοπός της ήταν να αποδώσει το εκτυφλωτικό ελληνικό φως. Στα έργα της ενσωμάτωσε στοιχεία από διάφορα καλλιτεχνικά ρεύματα. Σε ορισμένα έργα της περιόδου 1910-18 παρατηρούμε κάποια αφαιρετικά στοιχεία, με έντονο πάντα το χρώμα. Σποραδικά βλέπουμε ακόμα και κάποια στοιχεία εξπρεσιονισμού. Σιγά σιγά, η πινελιά της γίνεται πιο συμβατική.

    Από το 1920 όμως και μετά, χάνει κάτι από την εκφραστική της δύναμη, και από το 1930 μειώνεται η ελευθερία της έκφρασης και η καλλιτεχνική της δραστηριότητα παραμένει στάσιμη.

    Σοφία Λασκαρίδου
    Σοφία Λασκαρίδου

    Σαν γυναίκα αλλά και σαν καλλιτέχνης, η Σοφία Λασκαρίδου διέφερε πάντοτε. Υπήρξε η ζωγράφος που κάθε άλλο παρά στα εικαστικά ρεύματα της εποχής της κινήθηκε, με ένα αρκετά εκτεταμένο έργο. Και παρόλο που γαλουχήθηκε σε δύσκολες από κάθε άποψη εποχές, παρέμεινε δυναμική, οραματίστρια και πρωτοπόρος.

    Η Λασκαρίδου ήταν μια δυνατή και ανεξάρτητη προσωπικότητα, που ακολούθησε το όνειρό της πέρα από προκαταλήψεις και συνθήκες. Αντισυμβατική ως άνθρωπος αλλά και ως καλλιτέχνης, υπήρξε ελεύθερο και ανυπότακτο πνεύμα που δεν δεχόταν να ενταχθεί στα κοινωνικά πρότυπα της εποχής, με αποτέλεσμα το όνομά της να γίνει συνώνυμο του προτύπου της σύγχρονης γυναίκας και της γυναικείας χειραφέτησης.

    Πηγές:
    el.wikipedia.org
    culturenow.gr
    paletaart
    interartive.org
    whoiswhogreece
    xartografos

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here