Τετάρτη, 21 Οκτωβρίου, 2020
More
    Αρχική Λόγω Τεχνών Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης, ο "άγνωστος" εκσυγχρονιστής ζωγράφος

    Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης, ο “άγνωστος” εκσυγχρονιστής ζωγράφος

    -

    Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης, ο ”άγνωστος’’ εκσυγχρονιστής ζωγράφος, η σημαντική συμβολή του οποίου αναγνωρίστηκε μετά θάνατον

    Ο Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης (1881–1955) ήταν πρωτοπόρος, αλλά άγνωστος στο ευρύ κοινό, Έλληνας ζωγράφος του πρώτου μισού του 20ού αιώνα.

    Γράφει η Μαρία Σάντα

    Θεόφραστος ΤριανταφυλλίδηςΓεννήθηκε στη Σμύρνη το 1881. Το γεγονός ότι ο πατέρας του ήταν ευκατάστατος έμπορος, επέτρεψε στον ζωγράφο να ασχοληθεί με την τέχνη του, χωρίς οικονομικούς περιορισμούς στα πρώτα χρόνια της καλλιτεχνικής του σταδιοδρομίας.

    Από το 1900 έως το 1907, ο Τριανταφυλλίδης σπουδάζει ζωγραφική στη Σχολή Καλών Τεχνών (τη μετέπειτα Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών) στην Αθήνα. Κατόπιν, με προτροπή του δασκάλου του Γ. Ιακωβίδη, συνεχίζει τις σπουδές του στο Μόναχο στο εργαστήριο του Ludwig von Löfftz. Το 1910 εγκαταλείπει το Μόναχο, για να συνεχίσει τις σπουδές του στο Παρίσι, στο εργαστήριο του Desires-Lucas. Η ολιγόχρονη παραμονή του ζωγράφου στο Παρίσι ήταν καθοριστική για τη μετέπειτα καλλιτεχνική του πορεία. Πριν ακόμη επιστρέψει στην Ελλάδα, αποφασίζει να εγκαταλείψει οριστικά τον ακαδημαϊσμό και να στραφεί προς τα σύγχρονα ρεύματα της εποχής του.

    Το 1912 κατατάσσεται στον Ελληνικό Στρατό και παίρνει μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους. Το 1913 εγκαθίσταται στην Αθήνα και αρχίζει να ζωγραφίζει στο ίδιο εργαστήριο με τον Κωνσταντίνο Μαλέα. Μαζί με τον Μαλέα, τον Νικόλαο Λύτρα κ.ά., υπήρξε ένας από τους ιδρυτές της Ομάδας Τέχνη”, η οποία αποτέλεσε την πρώτη οργανωμένη έκφραση του ρεύματος του μοντερνισμού στη σύγχρονη ελληνική τέχνη.

    Η Μικρασιατική Καταστροφή το 1922 σημαίνει το τέλος της οικονομικής άνεσης και την αρχή πολλών δεινών για τον νέο ζωγράφο. Χάνοντας το στήριγμα της πατρικής περιουσίας, υποχρεώνεται να ζει μόνο από τα έσοδα της δουλειάς του, απορρίπτοντας ταυτόχρονα πρόταση του αδελφού του να εγκατασταθεί μόνιμα στο Παρίσι.

    Εγκαθίσταται σε μία σοφίτα της οδού Αιόλου και το 1928 παντρεύεται, αλλά η σύζυγός του, Αριστέα, παθαίνει ολική παράλυση αμέσως μετά τον γάμο. Προκειμένου να αντιμετωπίσει τα έξοδα νοσηλείας, αναγκάζεται να πουλήσει το σπίτι του και να ζει, μαζί με την παράλυτη σύζυγό του, σε ένα δωμάτιο. Σε μια πλημμύρα του Κηφισού, στα χρόνια του Μεσοπολέμου, καταστρέφεται το εργαστήριό του στα Πατήσια, καθώς και τα περισσότερα έργα του. Δέκα χρόνια μετά τον γάμο του, η σύζυγός του πεθαίνει και ο ίδιος μετακομίζει σε ένα φτωχικό σπίτι, στον Άγιο Λουκά. Κατά την περίοδο της Κατοχής, κατορθώνει να επιβιώσει παραδίδοντας μαθήματα ζωγραφικής και πουλώντας σε εξευτελιστικές τιμές όσα έργα τού έχουν απομείνει.

    Το 1954 κλονίζεται σοβαρά η υγεία του. Πεθαίνει πάμφτωχος τον επόμενο χρόνο στην κλινική “Κυανούς Σταυρός”. Την επομένη του θανάτου του, μερικοί φίλοι του, μεταξύ των οποίων ο Περικλής Βυζάντιος, καταγράφουν τη μικρή κληρονομιά του καλλιτέχνη, που περιλαμβάνει 37 πίνακες μόνο.

    Ενδεικτικά, ο ζωγράφος Περικλής Βυζάντιος θα γράψει για τον φίλο του Θεόφραστο: «μια αφάνταστη ποιοτική εργασία έχει εξαϋλώσει το νεκρό υλικό κάθε μικρού έργου» (Η ζωή ενός ζωγράφου, εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ., 1994).

    Άγνωστος στο ευρύ κοινό, ο ζωγράφος Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης είναι απόλυτα σεβαστός από τους ομοτέχνους του, γιατί διέθετε όχι μόνο το ταλέντο, αλλά και το θάρρος να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο της υποκειμενικής έκφρασης. Γιατί διάλεξε να ζήσει στο περιθώριο για να ζωγραφίζει ελεύθερα.

    Προτιμούσε να ζει στη σκιά και ”να αφηγείται με ζωγραφικά μέσα τις μεταπτώσεις του φωτός και την επίδρασή του στην ανθρώπινη μορφή’’. Ιδιαίτερα μορφωμένος, υπήρξε στενός φίλος με ουσιαστικούς ανθρώπους των γραμμάτων και του πνεύματος της εποχής του. Ήταν άνθρωπος με βαθιά μόρφωση και παιδεία και δεν διεκδίκησε ποτέ κανένα προνόμιο για τον εαυτό του. Απέφευγε συστηματικά κάθε επισημότητα, κάθε είδους τίτλο και θεσμική αναγνώριση.

    Ο Τριανταφυλλίδης δεν επιχείρησε ν’ ασκήσει άλλο επάγγελμα από αυτό του ζωγράφου. Αν και πάμπτωχος, αντιμετώπισε τις δυσκολίες με γνήσια αρχοντιά και αξιοπρέπεια. Ήταν ο άνθρωπος της λιτότητας και των μικρών χαρών και για αυτό χαρακτηρίστηκε ως ο ”Παπαδιαμάντης της ζωγραφικής’’. Αγαπούσε τη μουσική, τις απλές χαρές του ερασιτέχνη ψαρά, τη ζωή και τη δουλειά στη σκιά του μικρού εργαστηρίου του, την οικειότητα και τη θέρμη που εκπέμπει η ανθρώπινη παρουσία. Συχνά επαναλάμβανε: «η μεγαλύτερή μου ευχαρίστηση είναι όταν ακούω να χτυπούν την πόρτα μου. Φυσικά δεν πιστεύω πως έρχεται κανείς για να αγοράσει –τέτοιες αυταπάτες δεν με βασανίζουν– αλλά να δει και να του εξηγήσω το έργο μου».

    Όλα αυτά τα στοιχεία είναι εμφανή και στα έργα του, όπου με την ίδια ελευθερία, ανεξαρτησία και γενναιοδωρία, παρατηρεί την καθημερινή πραγματικότητα και συμμετέχει ενεργά στην καθημερινή ζωή, χωρίς να αφεθεί ούτε στιγμή στην ευκολία της ωραιοποίησης των ανθρώπων και των πραγμάτων που τον περιβάλλουν.

    Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης
    Η κόκκινη τσαγιέρα

    Ο Τριανταφυλλίδης θεωρείται ένας από τους βασικότερους εκφραστές του ελληνικού Ιντιμισμού, (Intimisme, εικαστικό ρεύμα, στα τέλη του 19ου αιώνα, με κύριους εκπροσώπους τους ζωγράφους Édouard Vuillard and Pierre Bonnard, το οποίο απεικόνιζε σκηνές που διαδραματίζονται σε εσωτερικούς, ιδιωτικούς χώρους). Αρχικά ασχολήθηκε ζωγραφίζοντας σκηνές εσωτερικών χώρων. Από το 1930 και μετά διαμόρφωσε το δικό του ιδιαίτερο ύφος, το οποίο χαρακτηρίζεται από τη λιτή απόδοση της καθημερινής ζωής του μικροαστικού κόσμου και του κόσμου του μόχθου, εκφράζοντας έναν ολιγόχρωμο μοντερνισμό, με ιδιαίτερη σεμνότητα. Στους πίνακές του, οι μορφές είναι σχεδόν αφαιρετικές και χωρίς περιγράμματα.

    Πολλοί κατατάσσουν το έργο του στη “Γενιά του ‘30″ –ανάμεσα στον ιμπρεσιονισμό και τον εξπρεσιονισμό–, η οποία υποστήριζε την προσαρμογή του μοντερνισμού στην ελληνική παράδοση, προσπαθώντας να δημιουργήσει μοντέρνα τέχνη με ελληνική ταυτότητα. Αν και χρονολογικά ανήκε στη γενιά του ’30, ο Τριανταφυλλίδης ακολούθησε απλά τον δικό του δρόμο, ενός μοντέρνου ζωγράφου που αρνήθηκε να ενταχθεί σε κάποιον καλλιτεχνικό χώρο. Υποστήριξε μια τέχνη υποκειμενική, μέσα από την οποία κατόρθωσε να εκφράσει το προσωπικό του στυλ ζωγραφικής. Ο ίδιος έλεγε ότι: «ανήκουν σε σχολές όσοι δεν έχουν τη δύναμη να γίνουν οι ίδιοι δημιουργοί». Ο όρος “υποκειμενικός ζωγράφος” είναι αυτός που θα τον χαρακτήριζε καλύτερα.

    Ο Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης δεν άνοιξε καινούργιους δρόμους στη ζωγραφική. Αρνήθηκε να πραγματοποιήσει ατομικές εκθέσεις και συμμετείχε μόνον σε ομαδικές, γεγονός που λειτούργησε ανασταλτικά για την αναγνώριση της αξίας του. Αυτό ίσως οδήγησε στην περιθωριοποίησή του, καθώς το έργο του δεν είχε μεγάλη αποδοχή από τους σύγχρονούς του κριτικούς τέχνης, άλλα και από το ευρύτερο κοινό.

    Η θεματολογία του περιλαμβάνει μεγάλο εύρος θεματικών κατηγοριών. Ασχολείται με τοπία, προσωπογραφίες, θρησκευτικά θέματα, νεκρή φύση και εσωτερικά δωματίων, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της ζωγραφικής του αφιερώνεται στους ανθρώπους και τις μεταξύ τους σχέσεις. Απεικονίζει οικείους του ανθρώπους και καθημερινούς ανθρώπους της πόλης. Ωστόσο, επιλέγει να μην τους εντάξει σε αφηγηματικές σκηνές, αφού δεν αποδίδει λεπτομέρειες στον χώρο, ούτε στις ίδιες τις μορφές. Οι δημιουργίες του διακρίνονται από μια ιδιότυπη εσωτερικότητα, εμπλουτισμένη με μια μελαγχολική διάθεση.

    Κύρια χαρακτηριστικά της τέχνης του είναι οι αυστηρές και ολιγόχρωμες συνθέσεις και οι αφαιρετικές, χωρίς περιγράμματα μορφές. Τα έντονα χρώματα, που συχνά είναι αντι-ρεαλιστικά, οι χρωματικές ζώνες, καθώς και το απλουστευμένο ή επίπεδο σχέδιο, μαρτυρούν επιρροές από τον Paul Cézanne και την ομάδα των Φοβιστών (Fauves). Η τεχνική τοποθέτησης του χρώματος συχνά με μικρές κηλίδες ή με πιο χοντρά στρώματα, θυμίζει αυτή του Claude Monet, καθώς και των μετα-ιμπρεσιονιστών ζωγράφων. Η ιδεολογική και συναισθηματική ένταση, τα σκούρα (έντονα ή αδρά) περιγράμματα και η δραματικότητα ορισμένων έργων, έχουν στοιχεία εξπρεσιονιστικά.

    Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης
    Η Πλάκα

    Αξιοποιώντας στοιχεία των μοντέρνων καλλιτεχνικών ρευμάτων της εποχής του, δημιούργησε ένα ιδιαίτερο προσωπικό ζωγραφικό ιδίωμα. Ήταν ο πρώτος καλλιτέχνης που ζωγράφισε σειρές έργων στο σχήμα, θέμα και παραλλαγή. Χαρακτηριστική για τον Τριανταφυλλίδη είναι η ματιέρα (ο τρόπος τοποθέτησης του υλικού στον μουσαμά, στο ξύλο ή το χαρτόνι και η σύστασή του) που χρησιμοποιεί, καθώς κάνει τα έργα του να ξεχωρίζουν. Πειραματίστηκε με τις τεχνικές, ώστε να δημιουργήσει διαφορετικές υφές στο έργο του. Άνοιξε, με αυτόν τον τρόπο, τον δρόμο για την ανάμειξη ξένων υλών (άμμος, γυαλί κ.ά.) με το χρώμα, τεχνική που ακολούθησαν οι ζωγράφοι της Αφαίρεσης στα μεταπολεμικά χρόνια. Χαρακτηριστικό έργο αυτής της τεχνοτροπίας είναι το έργο “Η Πλάκα”.

    Ο Τριανταφυλλίδης δικαιώθηκε μετά θάνατον. Πολλές δεκαετίες μετά τον θάνατό του, ο καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης Αντώνης Κωτίδης εντόπισε και μελέτησε στη μονογραφία του 200 περίπου έργα του ζωγράφου, διάσπαρτα σε διάφορες συλλογές. Κατόρθωσε έτσι όχι μόνο να αποκαταστήσει το έργο του νεωτεριστή Έλληνα ζωγράφου, αλλά να τον προβάλει ως κύριο εκφραστή τού “Άλλου Τριάντα”, ισότιμο με τους κλασικούς.

    Το 2016, πραγματοποιήθηκε στην Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων η πρώτη ατομική έκθεση του Θεόφραστου Τριανταφυλλίδη, αποτίοντας φόρο τιμής σε έναν σπουδαίο δημιουργό.

    Όπως αναφέρει ο καλλιτεχνικός διευθυντής της Πινακοθήκης και επιμελητής της έκθεσης κ. Ντένης Ζαχαρόπουλος, «ο Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης είναι μια ιδιαίτερα χαρακτηριστική μορφή στην ιστορία της τέχνης και γενικότερα στην πνευματική ζωή της Ελλάδας του 20ού αιώνα… η έκθεση τιμά τον πιο θεληματικά άσημο από τους σημαίνοντες και τον πιο σημαίνοντα από όσους ακριβώς μία Ελλάδα της επισημότητας, του κομφορμισμού και των παρασημοφορήσεων, αγνόησε συστηματικά. Είναι αξιοπερίεργο παρ’ όλα αυτά, πως έργα του Τριανταφυλλίδη, όπως και του Μπουζιάνη, τιμούν με τρόπο εντυπωσιακό οι μεγαλύτερες ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές του τόπου. Με τον Τριανταφυλλίδη η τέχνη αποκτά όλο το κοινωνικό της περιεχόμενο, αποδυόμενη κάθε ηθογραφία, φλυαρία, σχόλιο, κουτσομπολιό ή διακόσμηση».

    Ο Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης υπήρξε ένας βαθύτατα εκσυγχρονιστής και πνευματικός άνθρωπος, μια ιδιαίτερη προσωπικότητα στην ιστορία της τέχνης του 20ού αιώνα στην Ελλάδα. Τόσο ως ζωγράφος όσο και ως άνθρωπος έζησε και έδρασε με απόλυτη αυτονομία, χωρίς να ταυτιστεί ή να ενταχθεί σε κάποιο καλλιτεχνικό ρεύμα της εποχής. Παρόλο που το έργο του δεν είχε ευρεία αποδοχή και αναγνώριση όσο ήταν εν ζωή, οι ομότεχνοί του τον αναγνώριζαν και τον εκτιμούσαν πολύ. Σήμερα, έχει αναγνωριστεί –έστω και καθυστερημένα– η σημαντικότατη συμβολή του στην ιστορία της νεοελληνικής τέχνης.

    Πηγές:
    el.wikipedia.org

    lifo.gr
    pemptousia.gr

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here