Πέμπτη, Νοέμβριος 14, 2019
More
    Αρχική Άρθρα Συνεργατών Το Halloween που είχαμε και στο χωριό μας

    Το Halloween που είχαμε και στο χωριό μας

    -

    Γράφει η Αναστασία Νεραϊδόνη-Σταθοπούλου

    Το Halloween είναι ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στο Κέλτικο Samhain ή Samhuinn και σημαίνει το Τέλος του Καλοκαιριού. Στην Ουαλία, η μέρα αυτή λεγόταν Calan Gaeaf, δηλαδή η πρώτη μέρα του Χειμώνα, ενώ στην Βρετανία Kala Goanv, που σημαίνει ‘αρχή του Νοεμβρίου’. Τα σπαρτά έχουν θεριστεί, η συγκομιδή έχει πραγματοποιηθεί, και ουσιαστικά η αλλαγή της 31ης Οκτωβρίου σε ξημερώματα 1ης Νοεμβρίου σηματοδοτεί την αλλαγή των εποχών και το ξεκίνημα του νέου έτους.

    Kι εφόσον οι μέρες μικραίνουν και το σκοτάδι καταλαμβάνει περισσότερες ώρες, ήταν γι’ αυτούς μια περίοδος μετάβασης. Πίστευαν ότι το πέπλο που χωρίζει τον κόσμο μας από τον άλλο κόσμο εκείνη την βραδιά λεπταίνει, κι έτσι τα πνεύματα των προγόνων τους μπορούσαν να περάσουν την αραχνοΰφαντη κουρτίνα και να τους επισκεφτούν. Γι’ αυτό και άναβαν κεριά, προσέφεραν καρπούς έξω απ’ την πόρτα, και σκάλιζαν πατάτες και κολοκύθες για προστασία. Καθώς μαζί με τις καλοκάγαθες ψυχές, μπορούσαν να περάσουν την κουρτίνα και άλλα, μοχθηρά πνεύματα, ψυχές που σκοτώθηκαν βίαια ή πέθαναν έχοντας μίσος, καταραμένα φαντάσματα και δαιμόνια.

    Μασκαρεύονταν λοιπόν με τρομακτικές φορεσιές (κυρίως από άχυρο), άναβαν μεγάλες φωτιές για να ξεγελάσουν τα κακοποιά στοιχειά και να τα αποτρέψουν απ’ το να εισέλθουν στο σπιτικό τους, και χάραζαν τα ονόματά τους σε πέτρες που ρίχνονταν στην φωτιά. Απ’ την κατάσταση της κάθε πέτρας, προέβλεπαν και το μέλλον του καθενός για την επερχόμενη χρονιά (αν είχε αρπάξει πολύ δηλαδή, το μέλλον του προσώπου ήταν μαύρο κι άραχνο). Με τις στάχτες απ’ την φωτιά της προηγούμενης, ράντιζαν τα σπαρτά για να ευλογήσουν την γη.

    Ήταν επίσης μια θαυμάσια ευκαιρία για να μαζευτούν γύρω απ’ τη φωτιά τη νύχτα και να μοιραστούν ιστορίες που σκοπό είχαν να περάσουν διδάγματα απ’ τη μία γενιά στην άλλη.

    Oι Ρωμαίοι γιόρταζαν την συγκομιδή μ’ ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στην θεά Pomona και, όταν κατέλαβαν τους Κέλτες, ανέμειξαν τα δύο έθιμα βάζοντας και τα μήλα στο μενού. Συνέχιζαν να γιορτάζουν το Τέλος του Καλοκαιριού ακόμα και τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους.

    Τον 7ο αιώνα μ.Χ, ο Πάπας Βονιφάτιος IV, θέλοντας να απομακρύνει το ποίμνιό του απ’ τα παγανιστικά έθιμα, υιοθέτησε την γιορτή των Αγίων Πάντων (All Saints Day). Τον 8ο αιώνα, ο Πάπας Γρηγόριος III μετέφερε την γιορτή στην πρώτη μέρα του Νοέμβρη, και μέχρι τον 9ο αιώνα, ο εορτασμός αυτός είχε εξαπλωθεί σε όλα τα χριστιανικά εδάφη, απορροφώντας τα παλαιότερα έθιμα. Το βράδυ πριν την γιορτή ονομαζόταν All Hallows Eve, το οποίο, με το πέρασμα του χρόνου και την εξέλιξη της καθομιλουμένης, έγινε Halloween.

    Το έθιμο “φάρσα ή κέρασμα” (trick or treat) έχει πιθανώς τις ρίζες του στις Κέλτικες παραδόσεις. Οι άνθρωποι, υποδυόμενοι τα πνεύματα με τις τρομακτικές φορεσιές τους, πήγαιναν από πόρτα σε πόρτα, δίνοντας στους κατοίκους του κάθε σπιτιού μία επιλογή: είτε να τους εξευμενίσουν προσφέροντάς τους φαγητό (treat), είτε να υποστούν κακοτυχία για την επόμενη χρονιά (trick). Τουλάχιστον από τον 15ο αιώνα μ.Χ κι έπειτα, στην χριστιανοποιημένη πλέον μορφή της γιορτής, υπάρχει καταγεγραμμένο το έθιμο των soul cakes (γλυκάκι για τις ψυχές). Οι πιστοί πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και τους δίνονταν αυτά τα γλυκάκια σε αντάλλαγμα για τις προσευχές τους για τις ψυχές των νεκρών.

    H αλήθεια είναι ότι εμείς εδώ στην Ελλάδα δεν φορέσαμε ποτέ στολές και μαύρα ρούχα για να ξορκίσουμε τα κακοποιά πνεύματα το βράδυ της 31ης Οκτώβριου. Μάλλον λόγω Τουρκοκρατίας ακολουθήσαμε ανατολίτικα έθιμα όσο η υπόλοιπη Ευρώπη στρεφόταν προς τη Δύση.

    Όμως, όπως το Samhain ήταν ένα απ’ τα τέσσερα Sabbats των Κελτών, έτσι κι η Χριστιανική Εκκλησία υιοθέτησε τέσσερα Ψυχοσάββατα κατά την διάρκεια κάθε έτους. Μια φορά το Φλεβάρη λίγο πριν αρχίσει η νηστεία της Τεσσαρακοστής, το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Αποκριάς, το Σάββατο πριν από τη μεγάλη γιορτή της Πεντηκοστής, και το Σάββατο που προηγείται της Εβδομάδας του Αγίου Δημητρίου.

    Όχι, η γιαγιά μου δεν φόραγε τρομακτικές στολές, αλλά τη θυμάμαι να βράζει στάρι και ν’ ανάβει κεριά στο σπίτι για κάθε αποβιώσαντα. Κι όταν πηγαίναμε στο χωριό κι ήταν Οκτώβρης, μας θυμάμαι να καθόμαστε το βράδυ γύρω απ’ τη φουφού. Εκείνη μαζί με την αδερφή της, δυο γερόντισσες με σπινθηροβόλο πνεύμα κι έτοιμες για πείραγμα, άρχιζαν τα παραμύθια και τις ιστορίες. Τις περισσότερες φορές κόπιαζαν κι άλλοι στην εστία μας και ψήναμε λουκάνικα (αυτά τα χειροποίητα της Καλαμάτας). Δεν χαράσσαμε κολοκύθες αλλά σίγουρα τις στολίζαμε στην αυλή αφού με το περιεχόμενο φτιάχναμε κολοκυθόπιτα με πασπαλισμένη κανελίτσα.

    Γιατί λοιπόν πολλοί από μας θέλουμε σώνει και ντε να υιοθετήσουμε την «αμερικανιά»; Πρόκειται για κάποια μυστική συνωμοσία να αλλοιώσουμε τον περίφημο ελληνικό πολιτισμό; Αυτόν που εδώ και δύο αιώνες υιοθέτησε το παγανιστικό έθιμο των Χριστουγέννων; (Ναι, κι όμως: ο Άγιος Βασίλης πριν γίνει κόκκινος για να ταιριάζει με το λογότυπο της Coca Cola, ήταν ο Grey Wanderer, ο Γκρίζος Περιηγητής Όντιν, που έφερνε δώρα και καρπούς στους καλόψυχους ανθρώπους).

    Αρχικά διότι ο Οκτώβριος είναι ένας τέλειος μήνας για να κάθεσαι στην βεράντα και να λες ιστορίες χωρίς να ζεσταίνεσαι και να σε τσιμπάνε τα κουνούπια. Η ψυχρούλα του Φθινοπώρου και οι βροχερές μέρες είναι θαυμάσια ευκαιρία για ζεστές αγκαλιές με τους αγαπημένους μας, για εσωτερική ενδοσκόπηση μιας που είναι περίοδος μετάβασης απ’ τη μια εποχή στην άλλη, και για μνημόνευση των όσων μας δίδαξαν άνθρωποι που έφυγαν απ’ τη ζωή.

    Διότι όλοι κρύβουμε ένα παιδί μέσα μας που έχει ξεχάσει να παίζει. Κι όπως τα Χριστούγεννα είναι μεγάλη χαρά για τα παιδιά γιατί να μην προσθέσουμε άλλο ένα έθιμο-πρόσχημα για να μασκαρευτούμε, να παίξουμε φάρσες, να κεράσουμε ζαχαρωτά, και να πούμε ιστορίες γύρω απ’ την φωτιά; Ειδικά το τελευταίο που έχει αρχίσει να φθίνει επικίνδυνα. Μας λείπουν πολύ οι γιαγιάδες του χωριού που με διάθεση πειραχτική αφηγούνται παραμύθια για μάγισσες και στοιχειά, λυκοκάτζαρους και βουρβούλακες. Ήδη η επόμενη γενιά γιαγιάδων και παππούδων θα είναι αυτή με τα τάμπλετ αντί για σκουπόξυλα.

    Διότι βρε αδερφέ, αποζητούμε την μαγεία που το στρες της οικονομικής κρίσης έχει εξαφανίσει από παντού.

    Οι ψυχολογικοί κίνδυνοι τους οποίους οι πρόγονοί μας αντιμετώπιζαν μέσα από τα σύμβολα και τις πνευματικές ασκήσεις της μυθολογίας και της θρησκευτικής τους παράδοσης, στις σύγχρονες κοινωνίες οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να τους αντιμετωπίζουν μόνοι. Και όχι με πολύ αποτελεσματική καθοδήγηση.

    Δεν είναι προτιμότερο λοιπόν, επί τη ευκαιρία του Halloween, να μαζευόμαστε όλοι μαζί και μέσα από τρομακτικές ιστορίες, ταινίες, ενδυμασίες, να ξορκίζουμε τους φόβους μας; Αυτούς που μας πνίγουν καθημερινά και τους κρύβουμε στα βεβιασμένα χαμόγελα και τους τύπους;

    Είχες και στο χωριό σου Halloween, κουκλίτσα μου;

    Όχι, αλλά είχα όλη την υπόλοιπη ατμόσφαιρα και πιστεύω θα συμφωνήσετε οι περισσότεροι ότι την χρειαζόμαστε απεγνωσμένα πίσω.

    Απάντηση