Τρίτη, 2 Ιουνίου, 2020
More
    Αρχική Άρθρα Συνεργατών Η Γιορτή των Λουλουδιών και της Φωτιάς

    Η Γιορτή των Λουλουδιών και της Φωτιάς

    -

    Η Γιορτή των Λουλουδιών και της Φωτιάς

    Γράφει η Ζωή Τσούρα

    Η Πρωτομαγιά είναι μία ιδιαίτερη και ξεχωριστή ημέρα στη χώρα μας, αλλά και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες και παγκοσμίως. Στην Ελλάδα, όπου οι αργίες μας σηματοδοτούν μεγάλες χριστιανικές γιορτές κατά τις οποίες τιμούμε θρησκευτικά γεγονότα υψίστης σημασίας και σημαντικούς αγίους της Ορθοδοξίας, η Πρωτομαγιά… μπερδεύει λίγο, κι αυτό γιατί έχουμε συνηθίσει να τη διαβάζουμε στα ημερολόγια και να αναφερόμαστε σε αυτήν ως «αργία», ενώ δεν είναι, με την έννοια που είναι οι υπόλοιπες. Η καθιέρωση της Πρωτομαγιάς ως ημέρα που απέχουμε από την εργασία μας οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στον χαρακτήρα της ως απεργία, ετήσια και ισχύουσα στις περισσότερες δυτικές χώρες, ορισμένη την ημέρα επετείου των γεγονότων που έλαβαν χώρα στο Σικάγο το 1886. Τα έθιμα και οι παραδόσεις της 1ης Μαΐου ωστόσο υπάρχουν, είναι παγανιστικής προέλευσης και έρχονται από τα βάθη της αρχαιότητας.

    Οι παλαιότεροι εορτασμοί του Μάη έχουν καταγραφεί στην αρχαία Ρώμη. Τα Φλοράλια, οι εορτασμοί προς τιμήν της θεάς Φλώρα, της ρωμαϊκής θεότητας των λουλουδιών, λάμβαναν χώρα από τις 27 Απριλίου έως τις 3 Μαΐου την εποχή της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας. Τα Maiouma ή Maiuma, ένας άλλος εορτασμός που αναφέρεται σε λιγότερες πηγές, ήταν ένα φεστιβάλ που διοργανωνόταν κάθε τρία χρόνια τον μήνα Μάιο, λάμβανε χώρα νυχτερινές ώρες και σχετιζόταν με τα μυστήρια του Διονύσου και της Αφροδίτης.

    Τα Φλοράλια ξεκινούσαν με θεατρικές παραστάσεις. Σύμφωνα με τον Οβίδιο, στη διάρκεια των εορτασμών ελευθέρωναν λαγούς και κατσίκες. Κατά τον Πέρσιο, τα πλήθη ραίνονταν με λαθούρι, φασόλια και λούπινο. Τα ζώα και τα φυτά αυτά ήταν σύμβολα γονιμότητας και αφθονίας. Οι εορτασμοί έκλειναν με αγώνες, θεάματα και μία θυσία στη θεά Φλώρα.

    Ένα άλλο φεστιβάλ στην αρχαία Ρώμη που επίσης διεξαγόταν τον μήνα Μάιο ήταν τα Ροζάλια, συνδεδεμένα με τη θεά Μαία και τον γιο της, τον θεό Ερμή. Τα Ροζάλια ήταν η γιορτή των τριαντάφυλλων, αλλά εορτάζονταν επίσης και με βιολέτες. Τα λουλούδια ήταν σύμβολα αναγέννησης και μνήμης, με το κόκκινο του τριαντάφυλλου και το μοβ της βιολέτας να φέρνουν στον νου το χρώμα του αίματος. Η περίοδος άνθησης αυτών των δύο λουλουδιών οριοθετεί την άνοιξη: οι βιολέτες ανθίζουν πρώτες και τα τριαντάφυλλα τελευταία. Κατά τη διάρκειά τους, έφτιαχναν στεφάνια και γιρλάντες και στόλιζαν αγάλματα και τόπους ταφής ως ένδειξη σεβασμού και μνήμης προς τους νεκρούς τους. Οι πρώτοι Χριστιανοί μετέφεραν αυτήν την πρακτική στις δικές τους δοξασίες και στόλιζαν με στεφάνια και λουλούδια τους δικούς τους αγίους.

    Στην αρχαία Ελλάδα συναντούμε αντίστοιχους εορτασμούς, πρακτικές και συνήθειες στα Αδώνια μυστήρια, όπου ο θάνατος και η ανάσταση του θεού Άδωνι συμβολίζουν την αναγέννηση της φύσης. Ένα τέτοιο θεατρικό, μάλιστα, επιβίωνε για χρόνια ως έθιμο, όπου ένας χορός από κορίτσια θρηνούσε έναν «νεκρό» νέο ξαπλωμένο στο έδαφος. Κατάλοιπο αυτού και των αρχαίων ύμνων των μυστηρίων αυτών λέγεται ότι είναι ο “Ζαφείρης”, παιχνίδι και τραγούδι στο Ζαγόρι της Ηπείρου την Πρωτομαγιά, ένα έθιμο για την ανάσταση της φύσης και τη γονιμότητα των χωραφιών. Το έπαιζαν τα κορίτσια την Πρωτομαγιά κι όλες τις Κυριακές του Μάη. Ένα αγόρι προσποιούνταν ότι πέθανε και τότε τα κορίτσια το στόλιζαν με άνθη μοιρολογώντας το. Ξαφνικά όμως ο «Ζαφείρης» σηκωνόταν. Τον «Ζαφείρη» τον παριστούσαν επίσης με μια κούκλα.

    Λίγο πιο μακριά, συναντάμε το Μπελτέιν (Beltane), την αρχαία γαελική γιορτή που λάμβανε χώρα στην Ιρλανδία, τη Σκωτία και το νησί Μαν, και το Calan Mai, την αντίστοιχη γιορτή στην Ουαλία. Το Μπελτέιν ήταν μία από τις δύο σημαντικότερες ημέρες του χρόνου για τις περιοχές αυτές και τους λαούς τους: σηματοδοτούσε το ξεκίνημα του καλοκαιριού, την ημερομηνία όπου τα κοπάδια οδηγούνταν στα λιβάδια για βοσκή, καθώς και σημαντικά γεγονότα της κέλτικης μυθολογίας. Κατά τη διάρκειά του λάμβαναν χώρα τελετές που θα χάριζαν προστασία στα ζώα, τα σπαρτά και τους ανθρώπους και ανάβονταν τεράστιες φωτιές των οποίων οι στάχτες θεωρούνταν ιερές. Όλες οι φωτιές των σπιτιών έσβηναν και άναβαν ξανά από την ευλογημένη φωτιά του Μπελτέιν. Οι πόρτες, τα παράθυρα και οι αχυρώνες στολίζονταν με στεφάνια από κίτρινα λουλούδια, και φαγητό και ποτό αφηνόταν στα κατώφλια ως προσφορά στους aos sí, δηλαδή τις νεράιδες και τα ξωτικά, για να τους εξευμενίσουν. Παρόμοια έθιμα και εορτασμούς συναντάμε και στην Ιβηρική χερσόνησο, με τα λουλούδια και την προστασία από κακόβουλα πνεύματα να βρίσκονται στο κέντρο των εθίμων.

    Πιο βόρεια, έχουμε μία άλλη γιορτή: τη Νύχτα της Αγίας Βαλπούργας ή Βαλπουργία Νύχτα (Walpurgis Night). Είναι το βράδυ του εορτασμού της Αγίας Βαλπούργας, μίας ηγουμένης του 8ου αιώνα στη Φραγκία, και γιορτάζεται τη νύχτα της 30ης Απριλίου και την ημέρα της 1ης Μαΐου, μνημονεύοντας την ανακήρυξή της σε Αγία την Πρωτομαγιά του 870 μ.Χ. Στην Αγία Βαλπούργα προσεύχονταν οι Γερμανοί χριστιανοί για προστασία από διάφορες ασθένειες, αλλά κυρίως από τη μαγεία, καθώς εκείνη ήταν που εκχριστιάνισε τους ντόπιους παγανιστικούς πληθυσμούς. Σε κάποιες περιοχές εξακολουθούν να ανάβουν μεγάλες φωτιές εκείνη τη νύχτα, για να διώξουν τα κακά πνεύματα. Παραλλαγές της γιορτής αυτής λαμβάνουν χώρα σε όλη τη βόρεια και την κεντρική Ευρώπη: Ολλανδία, Γερμανία, Τσεχία, Σλοβενία, Σουηδία, Λιθουανία, Λετονία, Φινλανδία και Εσθονία.

    Σε όλη την Ευρώπη, λοιπόν, παρατηρούμε έθιμα που έχουν επιβιώσει εδώ και αιώνες και μοιράζονται κοινά βασικά στοιχεία: λουλούδια, φωτιά, αναγέννηση. Πλέκουμε στεφάνια και τα κρεμάμε στις πόρτες μας για καλή τύχη, μαζεύουμε λουλούδια και νιώθουμε ευγνώμονες για το ότι επιβιώσαμε άλλον έναν δύσκολο χειμώνα. Και η φετινή Πρωτομαγιά, μετά την καραντίνα, μας δίνει την αίσθηση της αναγέννησης και της καινούργιας αρχής περισσότερο από ποτέ.

    Μετά τις παραδόσεις και τα αρχαία έθιμα όμως, ήρθε η σύγχρονη Ιστορία για να διεκδικήσει το δικό της μερίδιο στην Πρωτομαγιά…

    (Διαβάστε το β’ μέρος του πρωτομαγιάτικου αφιερώματος, “Πρωτομαγιά και Ποίηση”, εδώ)

     

    Πηγές άρθρου και εικόνων:

    en.wikipedia.org

    Προηγούμενο άρθροCHANEL No 5 – Αστέρης Σχοινάς
    Επόμενο άρθροΠρωτομαγιά και Ποίηση

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here