Πέμπτη, Δεκέμβριος 5, 2019
More
    Αρχική Βιογραφίες Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι - Μιχάλης Οικονόμου

    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι – Μιχάλης Οικονόμου

    -

    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι – Μιχάλης Οικονόμου 

    Γράφει η Μαρία Σάντα

    Μιχάλης Οικονόμου (1888 – 1933). Ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους της περιόδου του Μεσοπολέμου.

    Γεννήθηκε στον Πειραιά το 1888. Εκδηλώνοντας από νεαρή ηλικία το ταλέντο του στη ζωγραφική, πήρε μαθήματα ζωγραφικής από τα νεανικά του χρόνια από τον μεγάλο Έλληνα ζωγράφο Κωνσταντίνο Βολανάκη. Το 1906 πήγε στο Παρίσι με σκοπό να σπουδάσει ναυπηγική. Τον κέρδισε όμως ο χρωστήρας και σύντομα γράφτηκε στην Académie des Beaux-Arts.

    Η επαφή του με τα καλλιτεχνικά κινήματα και ρεύματα που κυριαρχούσαν την εποχή εκείνη στη γαλλική πρωτεύουσα, η επαφή του με έργα ζωγραφικής γνωστών μουσείων και εκθέσεων αλλά και με τους ίδιους τους δημιουργούς τους, και η γνωριμία του με τον Περικλή Βυζάντιο, τον Juan Gris και άλλους ζωγράφους, τον έκαναν να στραφεί στη Σχολή Καλών Τεχνών και να αφιερωθεί στη ζωγραφική.

    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι - Μιχάλης Οικονόμου
    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι – Μιχάλης Οικονόμου

    Το έργο του προκάλεσε από την αρχή ενδιαφέρον. Στο Παρίσι, όπου παρέμεινε ως το 1926, έκανε την πρώτη ατομική εμφάνιση στη γκαλερί Bernheim. Παράλληλα, συμμετείχε σε ομαδικές εκθέσεις στη γαλλική πρωτεύουσα, το Λονδίνο και την Αθήνα. Από το 1913 μέχρι το 1926 έκανε δύο ατομικές εκθέσεις στο Παρίσι και μία στο Λονδίνο, ενώ πήρε μέρος και σε πολλές ομαδικές εκθέσεις. Το 1926 γύρισε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου οργάνωσε την πρώτη ατομική του έκθεση  στον «Παρνασσό». Το 1929 εξέθεσε στο φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου του Πειραιά νεότερη έκθεσή του.

    Συνέχισε να παρουσιάζει έργα του ως το 1932, οπότε μπήκε στο Δρομοκαΐτειο, έχοντας πληγεί από προϊούσα εγκεφαλική παράλυση, κατάληξη σύφιλης από την οποία έπασχε. Τον Μάιο του επόμενου χρόνου, πέθανε στο Δρομοκαΐτειο.

    Η Γαλλία, η χώρα στην οποία παρέμεινε για είκοσι χρόνια, επηρέασε βαθιά το σύνολο της ζωγραφικής του Οικονόμου.

    Το έργο των Μανέ και Ματίς, καθώς και οι σύγχρονες θεωρίες περί σύνθεσης και χρώματος, λειτούργησαν ως θεωρητική βάση την οποία επεξεργάστηκε προκειμένου να αρθρώσει το δικό του καλλιτεχνικό όραμα. Ωστόσο, όπως έχει πει και η Δρ. Αφροδίτη Κούρια, συγγραφέας της μονογραφίας για τον Μιχάλη Οικονόμου, όποιες κι αν είναι οι καλλιτεχνικές συγγένειες του Οικονόμου με τις δυτικοευρωπαϊκές καλλιτεχνικές τάσεις, η βάση και τα ουσιώδη χαρακτηριστικά της τέχνης του είναι το έντονα προσωπικό του ύφος, η σφραγίδα ενός sui generis ταλέντου που επιδίωξε να μετατρέψει τον εξωτερικό κόσμο σε εικόνες μια εσωτερικής αλήθειας.

    Ο Οικονόμου αντλεί την πλειοψηφία των θεμάτων του από τη φύση. Εμπνέεται είτε από τα τοπία του νότου της Γαλλίας, είτε κυρίως από τα ελληνικά τοπία. Ταπεινά «σπίτια που ονειρεύονται» δίπλα στη θάλασσα, μύλοι, φάροι, παλιές γέφυρες και ακτές, γεμίζουν τους πίνακές του με γήινα χρώματα και ένα λεπταίσθητο φως, ενώ η ανθρώπινη παρουσία είναι διακριτική.

    Επίκεντρο της ζωγραφικής του αποτέλεσε το τοπίο. Τοπία που απεικονίζουν κυρίως μοναχικά, απομονωμένα, μάλλον φτωχικά ή και ερειπωμένα σπίτια που βρίσκονται χτισμένα στην άκρη της θάλασσας ή λίμνης, καθρεφτίζονται στα νερά και φωτίζονται από τον ήλιο. Αλλά και βάρκες και εκκλησάκια τριγυρισμένα από μια ρομαντική ατμόσφαιρα. Τα αχνά χρώματα και οι φωτοσκιάσεις δημιουργούν ονειρική, ποιητική ατμόσφαιρα, μία αίσθηση απόκοσμης γαλήνης, που μαγεύει και γοητεύει τον θεατή. Τον θεώρησαν ιμπρεσιονιστή και ασφαλώς αξιοποιεί τα διδάγματα του ιμπρεσιονισμού, το έργο του όμως κινείται πέρα από τον υπαιθρισμό του ιμπρεσιονισμού, είναι πραγματικά ιδιότυπο και κινείται συχνά στο χώρο του συμβολισμού. Τα σπίτια του είναι άυλες οπτασίες που δίνουν την εντύπωση ότι κινούνται στην αχλύ, αιωρούνται, “ταξιδεύουν” στο χωροχρόνο. Το δυνατό, σκληρό χρώμα του καλοκαιρινού ελληνικού ήλιου γίνεται απαλό, “μαλακώνει”, “χρυσίζει”, το επίσης σκληρό λευκό δεν είναι εκτυφλωτικό αλλά γλυκό, απόκοσμα ονειρικό. Στοιχεία που αναμφίβολα φανερώνουν τον ψυχικό κόσμο ενός ευαίσθητου καλλιτέχνη.

    Το ύφος του είναι επηρεασμένο από τη ζωγραφική των Nabis και των Συνθετιστών. Για να φτάσει δε στο επιθυμητό αποτέλεσμα, χρησιμοποιούσε όχι μόνο μουσαμά και χαρτόνι, αλλά και φανέλες, παλιά σεντόνια, ακόμα και μουσαμά κουζίνας.

    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι - Μιχάλης Οικονόμου
    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι – Μιχάλης Οικονόμου

    Μια χαρισματική επίδειξη της εξαιρετικής ικανότητας του καλλιτέχνη να μετατρέπει ένα απλό, συνηθισμένο θέμα σε μια εξαιρετικά υποβλητική εικόνα. “Ο Παλιός μύλος και σπίτια” είναι ένα όραμα ‘ταπεινού μνημείου’ που περιβάλλεται από έναν φευγαλέο ιριδισμό και σχεδόν ένα μουσικό αποτέλεσμα. Έχοντας αποδοθεί με εξαιρετικά τραχιά, καμπυλόγραμμα σχήματα, και όπως απολαυστικά αντανακλώνται σε ρηχά, ήρεμα νερά, αυτά τα λιτά, παραθαλάσσια, πλίνθινα κτίρια γίνονται εικόνες προσωπικής αλήθειας που βρίσκεται μεταξύ του πραγματικού χρόνου και της μνήμης.

    Το μοτίβο του σπιτιού που αντανακλάται στο νερό είναι ένα αγαπημένο και επαναλαμβανόμενο θέμα σε όλο το έργο του Οικονόμου, θυμίζοντας μακρινές μνήμες σημαδεμένες από τα πρώτα βιώματα και αναμνήσεις του Αιγαίου και της γενέτειράς του, του Πειραιά. Κατά τη διάρκεια της εικοσάχρονης παραμονής του στο Παρίσι (1906-1926), ο ζωγράφος ταξίδεψε σε όλη τη Βρετανία, Νορμανδία και νότια Γαλλία, ειδικά στην περιοχή γύρω από την πόλη Martigues, απεικονίζοντας τα γραφικά δρομάκια, τα παλαιά σπίτια και τους παλιούς μύλους, τα οποία συλλαμβάνονται σε ένα ευρύ φάσμα απαλών τονικοτήτων και δομούνται με μια αίσθηση γλυπτικής ισορροπίας και μονιμότητας. Πολλοί από αυτούς τους πίνακες περιλήφθηκαν στην πρώτη, προσωπική έκθεση του καλλιτέχνη στην Αθήνα (1926) και, όπως σημείωσε η ιστορικός τέχνης Α. Κούρια, “συγκαταλέγονται μεταξύ των καλύτερων παραδειγμάτων όχι μόνο από την αρχική περίοδο του καλλιτέχνη, αλλά από όλο το έργο του”.

    Όπως αναφέρει στη μονογραφία της για τον Μιχάλη Οικονόμου η Α. Κούρια, ”Η πρόθεσή του δεν ήταν να συλλάβει τον κόσμο με περιγραφική ακρίβεια, αλλά, μάλλον, να υπερβεί την εξωτερική πραγματικότητα για να διαμορφώσει μια προσωπική καλλιτεχνική όραση. Στην πραγματικότητα, σε μερικές περιπτώσεις δημιούργησε πρωτότυπες συνθέσεις. Ίσως τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι κάποιοι πίνακες από τα χρόνια του στη Γαλλία, που απεικονίζουν παλιούς μύλους, όπως και στον πίνακα “Παλιός μύλος και σπίτια”, τους οποίους τοποθετεί ομοιόμορφα κοντά στην ίσαλο γραμμή, έχοντας μόνιμα μια εμμονή για το διπλό σχήμα των παραθαλάσσιων κτιρίων και των αντανακλάσεών τους στο νερό.

    Όπως σημείωσε ο καθηγητής Α. Κωτίδης, “το στοιχείο της αντίστροφης συμμετρίας, το οποίο παρουσιάστηκε από την αντανάκλαση του στερεού στο υγρό, αυτή η συνύπαρξη του τεχνητού/στερεού με το φυσικό/υγρό, παρέχει στο ζωγράφο μια διπολικότητα που του επιτρέπει να εκφράσει την ψυχολογική του κατάσταση. Προσπαθεί να βρει μια ισορροπία μεταξύ της ασφάλειας και της αβεβαιότητας της προσωπικής του ζωής, με τον ίδιο τρόπο που επιδιώκει ισορροπία στον εικαστικό του κόσμο.

    Το έργο του αποτελείται στο μεγαλύτερο μέρος του από τοπιογραφίες από τη Νότιο Γαλλία, ειδικά την περιοχή γύρω από το Martigues, και χαρακτηρίζεται ως γνήσιο ιμπρεσιονιστικό. Εκεί απεικόνισε τις ξεπερασμένες παραθαλάσσιες κατασκευές αρθρωμένες με αίσθηση γλυπτικής σταθερότητας και μονιμότητας. Επανεξετάζοντας τη ζωγραφική του καλλιτέχνη το 1913 στο Παρίσι, ο κριτικός τέχνης Α. Σάλμον σημείωσε: «Ο Οικονόμου είναι ζωγράφος τοπίου μεγάλης αξίας».

    Το έργο του ”Από τον Ωρωπό” είναι ένα λαμπρό δείγμα των ποιητικών τοπίων του Μιχάλη Οικονόμου. Η λεπταίσθητη ατμόσφαιρα αποδίδεται μέσω μιας περιορισμένης παλέτας γήινων τόνων που φωτίζονται από το έντονο μπλε της θάλασσας και το γαλάζιο του ουρανού. Η τεχνική αυτή, μαζί με την ανάμειξη χρωμάτων και περιγραμμάτων, προσδίδει στον πίνακα αυτόν μία αιθέρια και συνάμα ασαφή ποιότητα. Συχνά, στις μονοχρωματικές συνθέσεις του καλλιτέχνη χρησιμοποιείται το χρώμα ως μέσο έκφρασης της έξαρσης, σαν ένα συναίσθημα που κυριαρχεί στο σύνολο. Ακόμα και τα στοιχεία που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως αφηγηματικά στοιχεία, επιτελούν έναν αμιγώς χρωματικό ρόλο. Εξ ου και οι ανθρώπινες φιγούρες, όπου αυτές εμφανίζονται, δεν ζωντανεύουν την εικόνα, αλλά αποτελούν απλά αφορμή για μια πιτσιλιά χρώματος ή ιδιαίτερης τεχνοτροπίας.

    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι - Μιχάλης Οικονόμου
    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι – Μιχάλης Οικονόμου

    Το ”Σπίτι που ονειρεύεται” αναδεικνύει το ταλέντο του Οικονόμου ως κολορίστα και χειριστή του φωτός, με τις έντονες και ποικίλες αποχρώσεις του πορτοκαλί και του κίτρινου, έξυπνα συνδυασμένες με ροζ και μπλε, να καθρεφτίζονται στα ήρεμα νερά της θάλασσας. Το σύνολο μοιάζει με όαση που αχνοφαίνεται στη βάση ενός ήπιου, γήινου λόφου.

    Ο Μιχάλης Οικονόμου, ιδωμένος στο πλαίσιο της ελληνικής ζωγραφικής του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση από διάφορες απόψεις. Ακολουθώντας μια μοναχική πορεία, δούλεψε με ένα έντονα προσωπικό ύφος, καταθέτοντας έναν σημαίνοντα λόγο για τη ζωγραφική και τη ζωγραφική πράξη αυτή καθαυτή, μέσα από ένα καθαρά ιδιοσυγκρασιακό έργο. Καλλιτέχνης με εμμονές, ασχολήθηκε αποκλειστικά με μια θεματική κατηγορία, το τοπίο. Για δεκαετίες μετά τον πρόωρο θάνατό του (το 1933) το έργο του παρέμεινε ελάχιστα γνωστό στο ευρύ κοινό (και όχι μόνο), πάντα ωστόσο κέντριζε το ενδιαφέρον. Δεν άφηνε αδιάφορο ακόμη και όποιον ερχόταν τυχαία, περιστασιακά και πολύ αποσπασματικά σε επαφή μαζί του.

    Η αναδρομική έκθεση 51 έργων του που οργανώθηκε από τον Όμιλο Καλλιτεχνών και Φιλότεχνων τον Απρίλιο – Μάιο του 1961 στην αίθουσα “Αρμός”, με την επιστημονική επιμέλεια της Έφης Ραυτοπούλου – Ανδρεάδη και με τη συμπαράσταση της χήρας του καλλιτέχνη, έδωσε στο μεταπολεμικό κοινό και στους κριτικούς τη δυνατότητα μιας πρώτης ουσιαστικής γνωριμίας με τη δουλειά του Μιχάλη Οικονόμου. Δέκα χρόνια αργότερα, το 1971, μια ακόμα αναδρομική έκθεση έργων του στο Κολλέγιο Αθηνών, με την οργανωτική φροντίδα του ζωγράφου Κώστα Μαλάμου (καθηγητή τότε στο Κολλέγιο), πρόσφερε μια δεύτερη ευκαιρία επαφής με τη ζωγραφική του.

    Αν και έχει μια ιδιοσυγκρασιακή δύναμη που αποδείχτηκε εντυπωσιακά ανθεκτική στα χρόνια, ο Οικονόμου δεν έγινε ποτέ ιδιαίτερα γνωστός. Το ζωγραφικό του έργο θαυμάστηκε και εκτιμήθηκε μετά το θάνατό του, όταν ορισμένοι συλλέκτες ενδιαφέρθηκαν για το έργο του. Τα τελευταία χρόνια, υπάρχει μια υπόκωφη κινητικότητα γύρω από το έργο του και αρκετά έργα του εμφανίζονται στις δημοπρασίες, πιάνοντας ιδιαίτερα υψηλές τιμές.

    Διακρίνεται για την αβρότητά του, το λεπτό συναισθηματισμό και την ονειρική ατμόσφαιρα που περικλείει. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ζωγράφους της περιόδου του Μεσοπολέμου.

    Η κόκκινη τέντα (1925-1927) Εθνική Πινακοθήκη

    Το σπίτι του ψαρά. Εθνική Πινακοθήκη

    Σπίτια με βάρκα. Ιδιωτική Συλλογή

    Μαρτίγκ – Νότια Γαλλία – Συλλογή Ιδρύματος Ε.Κουτλίδη

    Σπίτι που ονειρεύεται (1929-1930) Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ

    Παλιό σπίτι ψαράδων δίπλα στο νερό – 1912

    Πηγές: el.wikipedia.org

    lifo.gr

    nationalgallery.gr

    annagelopoulou.blogspot.com

    nikias.gr

    Απάντηση