Τρίτη, Δεκέμβριος 10, 2019
More
    Αρχική Λόγω Τεχνών Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι: Νικηφόρος Λύτρας, «Ο γενάρχης της ελληνικής τέχνης»

    Μεγάλοι Έλληνες Ζωγράφοι: Νικηφόρος Λύτρας, «Ο γενάρχης της ελληνικής τέχνης»

    -

    Νικηφόρος Λύτρας

    Γράφει η Μαρία Σάντα

    Ο Νικηφόρος Λύτρας (1832 – 1904) ήταν ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες ζωγράφους και δασκάλους της ζωγραφικής κατά τον 19ο αιώνα. Θεωρείται από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Σχολής του Μονάχου και πρωτοπόρος στην διαμόρφωση της διδασκαλίας των Καλών Τεχνών στην Ελλάδα.

    Ο πατέρας του, γνωστός μαρμαρογλύπτης – ο οποίος του μετέδωσε την αγάπη του για την τέχνη – τον συνοδεύει στην Αθήνα, το 1850, όπου γράφεται στο Σχολείο των Τεχνών (μετέπειτα Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών). Εκεί σπουδάζει ζωγραφική με δασκάλους τον Γερμανό διευθυντή της Σχολής, Λουδοβίκο Θείρσιο, τους αδερφούς Μαργαρίτη και τον Ιταλό Ραφφαέλο Τσέκκολι. Το 1860, με υποτροφία του βασιλιά Όθωνα, πηγαίνει στο Μόναχο για να σπουδάσει στη Βασιλική Ακαδημία των Καλών Τεχνών με δάσκαλο τον Καρλ φον Πιλότυ, βασικό εκπρόσωπο της ιστορικής ρεαλιστικής ζωγραφικής στην Γερμανία.

    Νικηφόρος Λύτρας

    Κατά την περίοδο της μαθητείας του δίπλα στον Πιλότυ, ο Λύτρας ασχολείται με την λεγόμενη «ιστορική ζωγραφική» με θέματα από την ελληνική μυθολογία και την ελληνική ιστορία. Στην περίοδο του Μονάχου συγκαταλέγονται οι πίνακές του: ”Ο απαγχονισμός του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄”, ”Η Πηνελόπη διαλύει τον ιστό της”, ”Η Αντιγόνη εμπρός στο νεκρό Πολυνείκη”.

    Το 1862, με την έξωση του βασιλιά Όθωνα, το ελληνικό κράτος διακόπτει την υποτροφία του, αλλά ο εύπορος βαρώνος Σιμών Σίνας, πρέσβης της Ελλάδας στη Βιέννη, αναλαμβάνει τα έξοδα των σπουδών του. Το καλοκαίρι του 1865, λίγο πριν αναχωρήσει για την Ελλάδα, συναντά τον φίλο του Νικόλαο Γύζη, που μόλις είχε φθάσει στο Μόναχο για να σπουδάσει και αυτός κοντά στον Πιλότυ.

    Με την επιστροφή του στην Αθήνα, ο Λύτρας διορίζεται καθηγητής στο Σχολείο Καλών Τεχνών, στην έδρα της Ζωγραφικής, την οποία κατείχε για 38 ολόκληρα χρόνια. Το 1873, μαζί με τον Γύζη, επισκέπτεται την Σμύρνη. Τον επόμενο χρόνο πηγαίνει πάλι στο Μόναχο και επιστρέφει  στην Αθήνα τον Απρίλιο του 1875. Τον Σεπτέμβριο του 1876, μαζί με τον Γύζη πάλι, αναχωρεί για το Μόναχο και το Παρίσι. Το 1879 ταξιδεύει στην Αίγυπτο και τον χειμώνα του ίδιου έτους παντρεύεται την Ειρήνη Κυριακίδη, κόρη εμπόρου από τη Σμύρνη.

    Νικηφόρος ΛύτραςΜε τα ταξίδια του στο Μόναχο και το Παρίσι ανανεώνει τις εμπειρίες από τη δυτικοευρωπαϊκή τέχνη. Ο κύκλος του ζωγράφου Λαίμπλ επηρεάζει το έργο του υπέρ των Γάλλων ζωγράφων. Τα χρώματα ξανοίγουν κι άλλο, το φως γίνεται πιο αισθητό, τα περιγράμματα πιο καθαρά και ο ρεαλισμός ενισχύεται.

    Στην αφετηρία αυτών των επιδράσεων βρίσκονται τα έργα “Το φίλημα” και “Η προσμονή”. Το τελευταίο είναι ένα αντιπροσωπευτικό έργο του τέλους αυτής της περιόδου. Πρόκειται ουσιαστικά για την πιο λιτή και λυρική εκδοχή του παλιότερου πίνακα ”Το φίλημα”. Όμως εδώ ο Λύτρας ξεπερνά τα στενά όρια της ηθογραφίας. Το θέμα αναπλάθεται σύμφωνα με μια καθαρά προσωπική όραση, γίνεται μια ποιητική διατύπωση ενός οράματος εσωτερικού με ιδανική ομορφιά.

    Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, αρχίζει να ασχολείται με προσωπογραφίες. Ο καταξιωμένος Λύτρας ήταν από τα πιο δημοφιλή πρόσωπα στους αθηναϊκούς καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής του. Συμμετείχε και τιμήθηκε σε πάμπολλες εκθέσεις: στις πανελλήνιες εκθέσεις στο Ζάππειο, τις παγκόσμιες εκθέσεις του Παρισιού 1855, 1867, 1878, 1889 και 1900 και την παγκόσμια έκθεση της Βιέννης, το 1873.

    Ο Λύτρας εργάσθηκε ευσυνείδητα, ως ζωγράφος και ως καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών και γνώρισε νωρίς την αναγνώριση και την δόξα. Κοντά του μαθήτευσαν πολλοί ζωγράφοι, που αργότερα ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους και διακρίθηκαν, μεταξύ των οποίων ο Γεώργιος  Ιακωβίδης, ο Πολυχρόνης Λεμπέσης, ο Περικλής Πανταζής, ο Γεώργιος Ροϊλός και ο Νικόλαος Βώκος.

    Τα έργα των τελευταίων χρόνων του Λύτρα, όπου η αστείρευτη δημιουργική δύναμη της ψυχής μάχεται τη μελαγχολία των γηρατειών, είναι τα πιο συγκλονιστικά. Τα θέματα φορτίζονται με θρησκευτικούς απόηχους και μηνύματα θανάτου. Οι δροσερές λυγερόκορμες κοπέλες δίνουν τη θέση τους σε ασκητικές, μαυροντυμένες υπάρξεις με κέρινα πρόσωπα, όπως στα έργα “Τα άνθη του επιτάφιου”, “Καλόγρια στο Μαγκάλι”, “Θυμίασμα στον τάφο”. Ταυτόχρονα και αναπάντεχα βλέπουμε και έργα με ιμπρεσιονιστικό χαρακτήρα, έντονο φυσικό φως και ζωηρά χρώματα όπως στο έργο “Γυναίκα με κόκορα”.

    Στις προσωπογραφίες του γίνεται πιο συμβατικός, τα περιγράμματα θολώνουν, οι τόνοι χλωμιάζουν. Παρ’ όλα αυτά ξεχωρίζει η προσωπογραφία του Βάσου Μαυροβουνιώτη με τη φωτεινή της χρωματική κλίμακα, τελευταίο έργο του μεγάλου καλλιτέχνη.

     Η προσήλωση του Λύτρα στη Σχολή του Μονάχου παραμένει ως το τέλος.

    Πεθαίνει  σε ηλικία 72 ετών το καλοκαίρι του 1904, μετά από σύντομη ασθένεια που εικάζεται ότι οφειλόταν σε δηλητηρίαση από τις χημικές ουσίες των χρωμάτων. Λίγους μήνες αργότερα, την έδρα του στο Σχολείο Καλών Τεχνών, αναλαμβάνει ο μαθητής του Γεώργιος Ιακωβίδης.

    Νικηφόρος ΛύτραςΗ πολύχρονη θητεία του ως καθηγητή στη Σχολή Καλών Τεχνών έθεσε τα θεμέλια για την ανάπτυξη της σύγχρονης ελληνικής ζωγραφικής. Αν και προσκολλημένος πάντα στις αρχές του ακαδημαϊσμού της Σχολής του Μονάχου και ανεπηρέαστος από το ρεύμα των ιμπρεσι-ονιστών, προέτρεπε πάντα τους μαθητές του να είναι ανοιχτοί στις νέες τάσεις. Ως καλλιτέχνης και ως δάσκαλος, ο Λύτρας σημάδεψε την πορεία της νεοελληνικής ζωγραφικής. «Η αγάπη προς το ωραίον είναι η γέφυρα μεταξύ Θεού και ανθρώπου», έλεγε.

    Το 1903 παρασημοφορήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό του Σωτήρος και το 1909 – μετά τον θάνατό του – έργα του παρουσιάστηκαν στην έκθεση «Η σχολή του Πιλότυ 1885-1886» στην γκαλερί Heinemann του Μονάχου. Το 1933 πραγματοποιήθηκε μεγάλη αναδρομική έκθεση στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με 186 έργα του. Τα ελληνικά ταχυδρομεία τον τίμησαν με την έκδοση γραμματοσήμου.

    Ο Νικηφόρος Λύτρας επιχείρησε να συνδυάσει – μέσα από μια εκτενή εικονογραφία που περιλάμβανε θέματα από όλες τις μορφές του βίου – την ακαδημαϊκή του παιδεία με το αυθεντικό ενδιαφέρον για την ελληνική πραγματικότητα της εποχής του.

    Οι ηθογραφίες του, είδος στο οποίο θεωρείται εισηγητής, ανταποκρίνονται στην κυρίαρχη ιδεολογία της αστικής τάξης της εποχής και στο γενικό αίτημα για την απόδειξη της ιστορικής συνέχειας των Ελλήνων. Περιλαμβάνουν σκηνές από την ελληνική επαρχία και τον αστικό βίο, την ελληνική οικογένεια της εποχής, τον κόσμο του παιδιού, καθώς και θέματα από την Ανατολή. Πασίγνωστα έργα όπως το περίφημο “Φίλημα”, ο “Γαλατάς”, ή τα “Κάλαντα” καθιέρωσαν μια μοναδική αποτύπωση του σύγχρονου κοινωνικού χώρου με τη μορφή ενός εικονογραφημένου χρονικού, το οποίο, όμως, υπερβαίνει το απλό ντοκουμέντο. Χάρη στην αδρότητα και σαφήνεια του σχεδίου καθώς και στη χρωματική ευαισθησία και γνώση, οδηγεί συχνά σε αριστουργηματικά αποτελέσματα.

    Μέσα από το έργο του εκφράζει την αγάπη του για τους απλούς ανθρώπους, αποφεύγοντας τις βίαιες σκηνές και τις κραυγαλέες συνθέσεις. Οι πίνακές του περιλαμβάνουν κυρίως πορτραίτα και σκηνές από την καθημερινή ζωή, χρησιμοποιώντας λιτά μέσα, πλάθοντας συγχρόνως µια έντονα λυρική ατμόσφαιρα.

    Οι πίνακές του θαυμάζονται για την συμμετρική τοποθέτηση των αντικειμένων τους, για την απαλότητα και την αρμονία των χρωμάτων, για το συγκρατημένο ύφος τους και την αξιοπρεπή ηρεμία των μορφών. Τα θέματά του προέρχονται από την μυθολογία, την Ελληνική εθνική ιστορία, την κοινωνική και την θρησκευτική ζωή. Ιδιαίτερη χάρη έχουν οι σκηνές από την οικογενειακή ζωή και οι πίνακές του με παιδιά.

    Ο Λύτρας θεωρείται ανανεωτής και στον τομέα της προσωπογραφίας, όπου είναι φανερή η απόπειρα να υπερβεί τη νατουραλιστική εικόνα με την ψυχολογική καταγραφή του εικονιζόμενου προσώπου.

    Στην ζωγραφική του Λύτρα παρατηρείται μια διαρκή εξέλιξη. Συνεχώς ανεβαίνει, προσπαθώντας να φτάσει στην ιδανική τελειότητα. Το έργο του αποδεικνύει πως ο δημιουργός του είχε κατανοήσει την ανάγκη προσαρμογής των κλασικών προτύπων και παραδόσεων στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα και το έργο του, μαζί µε το έργο του Ν. Γύζη, θεωρείται το βάθρο της νεοελληνικής τέχνης. Νικηφόρος Λύτρας

    Πηγή: Pomegranates

    Νικηφόρος Λύτρας

    artmag

    Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών
    Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που αγαπάμε τις λέξεις σε όποια τους μορφή κι αν τυπώνονται: άρθρα, ειδήσεις, λογοτεχνία, ποίηση και δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο. Σας ενημερώνουμε για δραστηριότητες παλιές και καινούριες. Ελάτε μαζί μας να παίξουμε με τα λόγια που γράφονται!

    Απάντηση