Το εξαιρετικό μυθιστόρημα Σταυραδέρφια περιγράφει τη ζωή τμήματος των κατοίκων του “άλλου” Βερολίνου, του ανατολικού, στις αρχές της δεκαετίας του 1930, μακριά από τις λαμπερές λεωφόρους και τους διάσημους χώρους της δυτικής πλευράς της πόλης.
Προσωπική άποψη: Βίκυ Ζηλιασκοπούλου
Πρωταγωνιστικό ρόλο έχει μια συμμορία ανηλίκων, τα μέλη της οποίας ζουν στους δρόμους. Κάποιοι το έσκασαν από τα σπίτια τους μην αντέχοντας τη ζωή με τους γονείς τους, οι περισσότεροι όμως είναι ορφανοί. Υπάρχει κρατική πρόνοια για αυτά τα παιδιά, φιλοξενούνται υποχρεωτικά μέχρι τα 21 τους σε ιδρύματα της Πρόνοιας, οι συνθήκες όμως εκεί είναι τέτοιες, που πολλοί δραπετεύουν, προτιμώντας τη ζωή στους δρόμους. Κι ας κρυώνουν τον χειμώνα, κι ας πεινάνε, κι ας αναγκάζονται να κάνουν επίπονα πράγματα για να βρουν φαγητό. Αρχικά ο συγγραφέας μιλά για όλη την ομάδα, για όλα τα μέλη της συμμορίας, στην πορεία όμως επικεντρώνεται στην ιστορία δύο νεαρών.
Άγριο βιβλίο. Σκεφτόμουν συνέχεια ότι τα παιδιά αυτά δεν μπορεί να έχουν υψηλό προσδόκιμο ζωής, όχι ζώντας μια τέτοια καθημερινότητα. Απόλυτη ένδεια, καθημερινή πείνα και ένας συνεχής αγώνας να βρουν κάτι να φάνε, ένα ασφαλές ζεστό μέρος να κοιμηθούν και αλκοόλ να πιουν. Και συνήθως, κάποιος να τους κυνηγά, είτε τα μέλη άλλων συμμοριών, είτε η αστυνομία, είτε οι γονείς τους. Χωρίς συμμάχους δεν επιβιώνεις σε αυτόν τον κόσμο, αυτό είναι σίγουρο. Ζόρικη ιστορία, μου σφίχτηκε η ψυχή.
Πληρώνει τον λογαριασμό. Ύστερα μετράει τα λεφτά του. Άλλα οχτώ μάρκα περίπου. Πού θα κοιμηθούν απόψε; Ο πιο φτηνός ξενώνας παίρνει πενήντα πφένιχ για ένα στρώμα γεμάτο κοριούς. Άρα τέσσερα μάρκα και πενήντα πφένιχ, δεν πρόκειται να τους φτάσουν για την άλλη μέρα. Προσπαθεί να σκεφτεί πού μπορούν να κοιμηθούν με λιγότερα λεφτά.
Όποιος επιλέξει να διαβάσει το βιβλίο θα διαπιστώσει πόσο σκληρή μπορεί να είναι η ζωή. Ο συγγραφέας, οι ήρωές του δηλαδή, δεν παραπονιούνται. Αντίθετα, αποφασίζουν γρήγορα, ενεργούν και κάνουν ό,τι χρειάζεται για να επιβιώσουν. Και όποιος αντέξει. Οι περιγραφές είναι πολύ έντονες, χωρίς μιζέρια όμως. Η διήγηση ρέει γρήγορα, η ιστορία κυλά χωρίς να κάνει κοιλιά και τα μικρά κεφάλαια βοηθούν ώστε να φεύγει εύκολα όλο το βιβλίο (πραγματικά, ούτε κατάλαβα πότε το διάβασα). Μιλά για μια εποχή και μια περιοχή για την οποία ξέρω ελάχιστα, τα χρόνια της ανόδου του Ναζισμού στη Γερμανία δεν είναι μια περίοδος με την οποία έχει ασχοληθεί η λογοτεχνία ιδιαίτερα, αλλά δεν είχα απορίες. Όσα έπρεπε να ξέρω για να κατανοήσω την πολιτική και την κοινωνική κατάσταση στην περιοχή (και σε ό,τι αφορά τη ροή της ιστορίας προφανώς) υπήρχε μέσα στη διήγηση.
Μπροστά στις εισόδους της αγοράς οι νεαροί στέκονται παρέες παρέες και περιμένουν να τους πάρει κανένας έμπορος για μια δυο ώρες. Οι πιθανότητες όμως μειώνονται συνεχώς. Τα ασημένια νομίσματα δεν κουδουνίζουν πια στα χέρια των εμπόρων όπως παλιότερα. Κάνουν τη δουλειά μόνοι τους, επειδή έχουν ανάγκη τα λεφτά που θα έπαιρναν οι εργάτες.
Γράφει στο οπισθόφυλλο ότι το βιβλίο Σταυραδέρφια κάηκε και απαγορεύτηκε από τους Ναζί. Ναι, εύκολα μπορώ να καταλάβω τον λόγο. Καμία κυβέρνηση δεν θέλει να μαθευτεί ότι υπάρχουν κάτοικοι που ζουν έτσι, ότι η προστασία που προσφέρει στους ορφανούς ανηλίκους είναι τόσο άθλια, που προτιμούν το ρίσκο της ζωής ενός άστεγου. Και κακά τα ψέματα, η διαδικασία του να διαβάζεις ένα βιβλίο που απαγορεύτηκε από τους Ναζί φέρνει από μόνο του μια περίεργη ευχαρίστηση, λίγο σαν να “κάνεις κάτι σωστό”. Εκτός από αυτό όμως, μιλάμε για ένα βιβλίο το οποίο είναι καλογραμμένο, με μια δυνατή ιστορία που δεν θα απορήσω καθόλου αν κάποια στιγμή μάθω ότι περιγράφει τη ζωή αληθινών προσώπων. Αλλά και έτσι να μην είναι, σίγουρα έχει βάσεις σε αληθινά περιστατικά, είναι γραμμένο με τέτοιο τρόπο το κείμενο, που δεν αμφιβάλλω για αυτό. Πολύ ωραίο βιβλίο, χαίρομαι πραγματικά που το διάβασα.
Περίληψη: Τα Σταυραδέρφια είναι η ιστορία μιας εφηβικής συμμορίας, ένα συναρπαστικό και σημαντικό μυθιστόρημα. Η ιστορία του Χάφνερ εμβαθύνει στον παράνομο υπόκοσμο του Βερολίνου τις παραμονές της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία, περιγράφοντας πώς αυτά τα παιδιά ζουν διαπράττοντας το ένα μικροέγκλημα μετά το άλλο, περνώντας τις νύχτες τους σε υπόγεια μπαρ και αυτοσχέδιους ξενώνες, αγωνιζόμενοι για να επιβιώσουν από τις σκληρές πραγματικότητες της ζωής των συμμοριών και να βρουν ο ένας στον άλλο τη νομιμότητα που τους αρνήθηκε η κοινωνία.
Το βιβλίο πρωτοεκδόθηκε το 1932 και απαγορεύτηκε και κάηκε από τους Ναζί ένα χρόνο αργότερα. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί: για ένα κόμμα που βασιζόταν στη γερμανική υπεροχή, αυτό το πορτρέτο της νεαρής κατώτερης τάξης του Βερολίνου πρέπει να έμοιαζε με την πιο βρόμικη προπαγάνδα και ακόμα χειρότερα. Το μοναδικό μυθιστόρημα του Χάφνερ είναι γεμάτο με συναρπαστικά σκηνικά και αληθινούς χαρακτήρες, ενώ η φασαρία της πόλης, ο ζοφερός και απελπισμένος κόσμος του Βερολίνου αποτυπώνονται έξοχα.
Στοιχεία βιβλίου
Τίτλος: Σταυραδέρφια (Blutsbrüder)
Συγγραφέας: Ernst Haffner
Μετάφραση: Γιώτα Λαγουδάκου
Εκδόσεις: Αρμός
Σελίδες: 288
Ημερομηνία έκδοσης: Νοέμβριος 2022
ISBN: 978-960-615-552-9
Επιμέλεια κειμένου: Ζωή Τσούρα
Φώτο: Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
