Στη σημερινή συνέντευξη στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, φιλοξενείται η συγγραφέας Ισμήνη Παφίτη, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Στον Πλανήτη Άλφα» από τις εκδόσεις Άνω Τελεία.
Συνέντευξη
- Ρωτάει η Αγγελίνα Παπαθανασίου
Ευχαριστούμε πολύ για τη συνέντευξη που μας παραχωρείτε.
Έχουν εκδοθεί τρία βιβλία σας, έχετε λάβει διακρίσεις σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς. Πώς προέκυψε η συγγραφή στη ζωή σας; Ήρθε τυχαία ή ήταν ένα όνειρο ζωής που έγινε πραγματικότητα;
Ι.Π. Σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση.
Δεν θα έλεγα ότι η συγγραφή ήταν ένα όνειρο ζωής. Από παιδί έγραφα, διάβαζα και παρατηρούσα τους ανθρώπους γύρω μου. Με γοήτευαν οι μικρές ιστορίες της καθημερινότητας, οι χαρακτήρες, οι αντιδράσεις, αλλά και η δυνατότητα της φαντασίας να μετακινεί την πραγματικότητα λίγο πιο πέρα.
Για πολλά χρόνια η συγγραφή ήταν μια προσωπική ανάγκη έκφρασης, χωρίς να σκέφτομαι την έκδοση. Η αφορμή ήρθε όταν μια φίλη μού έστειλε την προκήρυξη του διαγωνισμού του Κυπριακού Συνδέσμου Παιδικού και Νεανικού Βιβλίου (ΚΣΠΝΒ – Cyprus IBBY). Συμμετείχα σχεδόν αυθόρμητα με τον «Ιούνιο στο Κάστρο της Μέντας» (εκδόσεις Άνω Τελεία), το οποίο τιμήθηκε με το βραβείο και στη συνέχεια εκδόθηκε, φτάνοντας μέχρι τη βραχεία λίστα των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας Κύπρου.
Αυτή η εμπειρία μού έδωσε την ώθηση να συνεχίσω να γράφω και να δοκιμαστώ σε διαφορετικά είδη. Παραμύθια, διηγήματα, μυθιστορήματα, ποίηση, θεατρικά… Δεν με ενδιαφέρει τόσο η φόρμα όσο η ιστορία που ζητά να ειπωθεί.
Γράφω για τον ίδιο λόγο που ξεκίνησα: γιατί υπάρχουν ιστορίες που δεν με αφήνουν ήσυχη μέχρι να μπουν στο χαρτί. Και γιατί, όταν γράφω, νιώθω πραγματικά ελεύθερη.
Από τις εκδόσεις Άνω Τελεία κυκλοφορεί το νεανικό σας μυθιστόρημα με τίτλο «Στον Πλανήτη Άλφα». Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για να γεννηθεί η ιστορία που μας αφηγείστε;
Ι.Π. Ο «Πλανήτης Άλφα» γεννήθηκε από τη συνάντηση κόσμων που με συναρπάζουν: της επιστήμης, της ιστορίας και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Από τη μία με γοητεύουν η αστρονομία, η φυσική, η αρχαιολογία και τα μεγάλα αναπάντητα ερωτήματα. Από την άλλη, με απασχολεί το πώς αντιδρά ο άνθρωπος όταν αποκτά δύναμη, γνώση ή εξουσία. Ήθελα να γράψω μια ιστορία με περιπέτεια και μυστήριο, αλλά ταυτόχρονα να αφήνει χώρο για σκέψη. Να συνδέει γνώσεις από διαφορετικά πεδία, την αρχαία γνώση με το μέλλον, χωρίς όμως η πληροφορία να επισκιάζει την αφήγηση.
Κι έτσι, παρόλο που η ιστορία κινείται ανάμεσα στην κβαντική φυσική, την τεχνολογία και τα αρχαιολογικά μυστήρια, στον πυρήνα της παραμένει βαθιά οικολογική και ανθρωποκεντρική. Γιατί, τελικά, δεν μιλά μόνο για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει η επιστήμη, αλλά και για το μέχρι πού μπορεί να φτάσει ο ίδιος ο άνθρωπος.
Πολλά τα θέματα που θίγονται στο βιβλίο σας. Η εξάρτηση των εφήβων από το διαδίκτυο, οι προβληματικές οικογενειακές σχέσεις, η έλλειψη ηθικής, η υπέρμετρη φιλοδοξία κ.ά. Τι είναι αυτό που σας φοβίζει περισσότερο σήμερα;
Ι.Π. Με φοβίζει περισσότερο η απώλεια της κριτικής σκέψης και της ενσυναίσθησης.
Ζούμε σε μια εποχή υπερπληροφόρησης και παραπληροφόρησης. Απόψεις διατυπώνονται με απόλυτη βεβαιότητα και ο δημόσιος διάλογος γίνεται ολοένα πιο πολωμένος. Μέσα σε όλα αυτά υπάρχει ο κίνδυνος να σταματήσουμε να αμφισβητούμε, να ακούμε ή να προσπαθούμε να καταλάβουμε τον άλλον.
Με ανησυχούν τα πρότυπα που προβάλλονται σήμερα στους νέους, αλλά και η ευκολία με την οποία οι ακραίες ιδέες αποκτούν χώρο και κανονικοποιούνται. Ίσως γι’ αυτό επέλεξα να αφηγηθώ αυτή την ιστορία μέσα από τα μάτια εφήβων. Είναι μια ηλικία όπου διαμορφώνεται η κοσμοθεωρία τους, όπου τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο και όλα επαναπροσδιορίζονται.
Με προβληματίζει και η ευκολία με την οποία γίνονται αποδεκτές συμπεριφορές που πριν από λίγα χρόνια θα μας έβαζαν σε σκέψεις.
Πιστεύω ότι η λογοτεχνία μπορεί να καλλιεργήσει αξίες χωρίς να τις κηρύττει. Μέσα από τις επιλογές και τα λάθη των χαρακτήρων ανοίγει έναν χώρο σκέψης, χωρίς έτοιμες απαντήσεις και χωρίς διδακτισμό.
Διαβάστε την άποψή μας για το βιβλίο: Στον πλανήτη Άλφα
Φαντασία, δράση, ιστορικά στοιχεία, επιστήμη δένουν αρμονικά, δημιουργώντας ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που δίνει τροφή για σκέψη στους αναγνώστες του. Ποια είναι η σχέση του εφήβου με το βιβλίο στην Κύπρο;
Ι. Π. Σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια.
Η σχέση του εφήβου με το βιβλίο στην Κύπρο δεν διαφέρει ιδιαίτερα από ό,τι συμβαίνει στην Ελλάδα ή σε πολλές άλλες χώρες. Το βιβλίο έχει πλέον έναν πανίσχυρο αντίπαλο: την οθόνη.
Πιστεύω ότι δεν καλλιεργήθηκε όσο θα έπρεπε μια ουσιαστική σχέση με την ανάγνωση από μικρή ηλικία. Συχνά το βιβλίο συνδέθηκε περισσότερο με την υποχρέωση παρά με την απόλαυση ή την ανακάλυψη. Σε αυτό πιστεύω ότι έχει ευθύνη και το εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο εξακολουθεί να δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην αποστήθιση παρά στην αγάπη για το διάβασμα.
Κι όμως, οι σημερινοί έφηβοι έχουν τεράστιες δυνατότητες. Είναι περίεργοι, ενημερωμένοι και μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς. Αν βρουν βιβλία που συνομιλούν πραγματικά μαζί τους, που δεν τους κάνουν μάθημα αλλά τους εμπιστεύονται, μπορούν να γίνουν εξαιρετικοί αναγνώστες.
Η φιλαναγνωσία πρέπει να καλλιεργείται καθημερινά, μέσα στην οικογένεια και στο σχολείο. Η ανάγνωση πρέπει να πάψει να είναι αγγαρεία και να ξαναγίνει εμπειρία. Χρειάζεται κάθε νέος να ανακαλύψει εκείνο το βιβλίο που θα τον κάνει να πει: «Θέλω να ξαναζήσω αυτή την εμπειρία».
Έχουν προγραμματιστεί μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα παρουσιάσεις του βιβλίου σας;
Ι.Π. Ναι, προγραμματίζω παρουσιάσεις για το φθινόπωρο και τον χειμώνα στην Κύπρο. Μάλιστα μία από αυτές θα πραγματοποιηθεί σε έναν χώρο που συνδέεται άμεσα με το διάστημα. Σχεδιάζω επίσης να επισκεφθώ σχολεία, βιβλιοθήκες και λέσχες ανάγνωσης.
Οι παρουσιάσεις για μένα δεν είναι απλώς μια ευκαιρία να μιλήσω για το βιβλίο. Είναι κυρίως μια ευκαιρία να ακούσω τα παιδιά και να συζητήσω μαζί τους για ζητήματα που ανοίγει το βιβλίο και μας αφορούν όλους.
Πάντα με ενδιαφέρει να βλέπω ποιες σκηνές τους άγγιξαν, με ποιους χαρακτήρες ταυτίστηκαν και ποια ερωτήματα γεννήθηκαν μετά την ανάγνωση.
Αυτή την περίοδο υπάρχουν νέοι ήρωες που σας βασανίζουν γλυκά περιμένοντας υπομονετικά να πάρουν σάρκα και οστά;
Ι.Π. Υπάρχουν, και μάλιστα αρκετοί.
Κρατώ πάντα μαζί μου ένα σημειωματάριο, όπου σημειώνω μια εικόνα, μια φράση που άκουσα, έναν άνθρωπο που συνάντησα ή μια ιδέα που δεν θέλω να χαθεί.
Νομίζω πως οι συγγραφείς κουβαλούν διαρκώς τους ήρωές τους μαζί τους. Όταν γράφω, συνεχίζω να σκέφτομαι τους χαρακτήρες ακόμη κι όταν έχω κλείσει τον υπολογιστή. Με συνοδεύουν παντού: στις βόλτες, στη δουλειά, ακόμη και στα όνειρά μου. Ίσως γιατί, πριν αποκτήσουν σάρκα και οστά πάνω στο χαρτί, έχουν ήδη αποκτήσει ζωή μέσα στο μυαλό μου.
Λίγο πριν ολοκληρώσουμε τη συνέντευξη, θα θέλατε να μοιραστείτε κάτι με τους αναγνώστες μας;
Ι. Π. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όσους εξακολουθούν να αφιερώνουν χρόνο στα βιβλία, σε μια εποχή που όλα διεκδικούν την προσοχή μας.
Εύχομαι να μη σταματήσουν ποτέ να κάνουν ερωτήσεις. Να αμφισβητούν, να αναζητούν, να φαντάζονται και να διαβάζουν όχι μόνο για να βρουν απαντήσεις, αλλά και για να ανακαλύπτουν καινούργια ερωτήματα.
Πιστεύω πως η λογοτεχνία δεν υπάρχει για να δίνει έτοιμες απαντήσεις. Υπάρχει για να ανοίγει νέους δρόμους σκέψης. Και αυτό είναι, ίσως, το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να μας προσφέρει.
Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας. Καλή δημιουργική συνέχεια.
Ι.Π. Σας ευχαριστώ κι εγώ για την όμορφη συζήτηση. Εύχομαι καλή συνέχεια στο έργο σας.
Επιμέλεια κειμένου: Ζωή Τσούρα
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
