Πέμπτη, 21 Ιανουαρίου, 2021
More
    Αρχική Λόγω Τεχνών Τα κάλαντα - Νικηφόρος Λύτρας

    Τα κάλαντα – Νικηφόρος Λύτρας

    -

    Τα “Κάλαντα”, του Νικηφόρου Λύτρα, ένα από τα πιο διαχρονικά έργα της ελληνικής ζωγραφικής, που αποτυπώνει με ευαισθησία το χριστουγεννιάτικο εορταστικό πνεύμα.

    Τα κάλαντα

                                                                               Κάλαντα -1872- Λάδι σε μουσαμά -59×90 εκ.- Ιδιωτική συλλογή

    Γράφει η Μαρία Σάντα

    Τα “Κάλαντα” του Νικηφόρου Λύτρα (1872) αποτελούν έναν από τους ωραιότερους πίνακες στην ιστορία της ελληνικής ζωγραφικής.

    «Η αγάπη προς το ωραίον είναι η γέφυρα μεταξύ Θεού και ανθρώπου» είχε δηλώσει κάποτε ο σπουδαίος Έλληνας ζωγράφος από την Τήνο, στον οποίο έχει αποδοθεί και ο τίτλος «Ζωγράφος των Χριστουγέννων». Για πολλούς, τα “Κάλαντα” είναι το σημαντικότερο έργο της ελληνικής ηθογραφικής ζωγραφικής. Ένα έργο που έχει συζητηθεί όσο λίγα και σηματοδοτεί όσο κανένα άλλο το πνεύμα των Χριστουγέννων.

    Τα κάλανταΤο γνωστό έργο του Λύτρα είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα καλλιτεχνικά δείγματα που καθορίζουν όχι μόνο τον ίδιο τον καλλιτέχνη, αλλά και την ελληνική ηθογραφική ζωγραφική του 19ου αιώνα. Σκοπός της οποίας είναι να “μιλήσει” για την ελληνική πραγματικότητα της εποχής, τις δυσκολίες, την καθημερινή προσπάθεια επιβίωσης, προσδίδοντας όμως έντονα το συναισθηματικό στοιχείο. Το αποτέλεσμα είναι έργα όπου κυριαρχεί μια οπτικοποιημένη νατουραλιστική αφήγηση, μέσα από την ευαίσθητη ματιά του καλλιτέχνη.

    Ο πίνακας, μέσα από την οπτική του Λύτρα, μας ταξιδεύει στα χριστουγεννιάτικα ελληνικά έθιμα. Χρησιμοποιώντας λιτά μέσα, πλάθει µία ιδιαίτερα λυρική ατμόσφαιρα, αποτυπώνοντας μια ομάδα παιδιών που ψάλλουν τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα στην αυλή ενός αγροτικού σπιτιού.

    Αρχίζει να βραδιάζει. Το φως είναι ελάχιστο κι επιβλητικό και προέρχεται από το φεγγάρι, που σκαρφαλώνει στον ουρανό, και ένα μικρό φανάρι, που κρατάει ένα από τα παιδιά. Την εποχή που ζωγραφίστηκε ο πίνακας, τα παιδιά έψαλλαν τα κάλαντα μετά τη δύση του ηλίου –κάτι που επιβιώνει ακόμη και σήμερα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας– και η ανταμοιβή ήταν κυρίως ξηροί καρποί και φρούτα.

    Τα πέντε παιδιά, διαφόρων εθνικοτήτων, ντυμένα με παραδοσιακά ενδύματα, ψάλλουν τα κάλαντα με τη συνοδεία φλογέρας και τύμπανου, ενώ η σπιτονοικοκυρά με το μωρό στην αγκαλιά παρακολουθεί τα παιδιά, κρατώντας στα χέρια της ρόδια, για να τα φιλέψει. Ένα από τα παιδιά κρατάει ένα αναμμένο φανάρι, ενώ ένα άλλο ένα καλαθάκι για τα κεράσματα. Ένα μικρό αγόρι ξεπροβάλλει στο βάθος του ψηλού μαντρότοιχου –δείγμα της τοπικής αρχιτεκτονικής– κοιτάζοντας με περιέργεια τη σκηνή.

    Δεν πρόκειται όμως για μια απλή απεικόνιση ενός παραδοσιακού εθίμου, αλλά για ένα έργο με πολλούς συμβολισμούς. Τα ρόδια που κρατάει η νεαρή μητέρα και συμβολίζουν την αφθονία και την καλοτυχία, η ψάθινη σκούπα και το ξεραμένο δέντρο που συμβολίζουν τη φτώχεια, αλλά και το αρχαίο άγαλμα στο κάτω μέρος του πίνακα, όλα έχουν μια ξεχωριστή, ισορροπημένη θέση και ένα νόημα σε αυτό το μεγάλης αξίας έργο του σπουδαίου ζωγράφου.

    Η Μαριλένα Κασιμάτη, επιμελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης, παραθέτει με γλαφυρότητα αυτούς τους συμβολισμούς, τονίζοντας τη σημαντικότητα του έργου του Λύτρα: «Τα ποιητικότατα Κάλαντα διαφεύγουν με την εσωτερικότητα και την επινόηση του χρόνου στην ελληνικότατη ηθογραφική αυτή σκηνή, από κάθε κοινοτοπία. Τα σύμβολα που εισάγει, χωρίς τυμπανοκρουσίες – το μαρμάρινο θωράκιο της Νίκης, που δένει το σανδάλι της, αλλά ειρωνικά σχεδόν, βαλμένο δίπλα σε μια χορταρένια σκούπα, το γυάλινο ποτήρι με το νερό, που παραπέμπει στην κάθαρση που έρχεται από τα Ελληνόπουλα, που δεν εμφανίζονται ως γραφικά δείγματα μιας γνωστής τυπολογίας φορεσιών, το ξερό, άνυδρο δέντρο που δηλώνει την υφέρπουσα φτώχεια στο πρόσωπο της σκοτεινής μορφής, που μόλις φαίνεται πίσω από τον τοίχο».

    Οι διαφορετικές ενδυμασίες των παιδιών και τα διαφορετικά φυλετικά τους χαρακτηριστικά δίνουν μια πολυπολιτισμική χροιά στο έργο. Τα παιδιά, ενωμένα, τραγουδούν, γελούν και δείχνουν ιδιαίτερα χαρούμενα. Το τραγούδι και η γνήσια παιδική χαρά δεν έχουν διακρίσεις. Ο κοινός σκοπός και το γιορτινό πνεύμα λειτουργούν ενωτικά, στέλνοντας ένα πανανθρώπινο διαχρονικό μήνυμα ειρήνης. Αυτό που τονίζεται διάχυτα στο έργο είναι η παραμονή του γεγονότος που θα καταργήσει το παλιό και θα φέρει κάτι καινούργιο. Η γέννηση του Χριστού στέλνει μέσα από τον χρωστήρα του Λύτρα ένα μήνυμα χαράς και ελπίδας.

    Ο ζωγράφος “χτίζει” με καθαρό χρώμα και φως τη σύνθεσή του, με αξιοπρόσεκτη σχεδιαστική ακρίβεια σε κάθε λεπτομέρεια του θέματος, δίνοντας έμφαση στις εκφράσεις των μικρών πρωταγωνιστών, οι οποίες αποδίδουν με αριστοτεχνικό τρόπο τα συναισθήματά τους. Το έργο ακτινοβολεί τη θέρμη και την αγάπη του καλλιτέχνη για τη ζωή στην ελληνική επαρχία και το παραδοσιακό ελληνικό σπίτι. Η εικόνα είναι γεμάτη χαρά και σφύζει από ζωντάνια και φυσικότητα. Είναι σχεδόν σαν να ακούμε τις μελωδικές παιδικές φωνές να ψάλλουν τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα, την πιο χαρούμενη εποχή του χρόνου.

    Ο Νικηφόρος Λύτρας υπήρξε πρωτοπόρος στη διαμόρφωση της διδασκαλίας των Καλών Τεχνών στην Ελλάδα και θεωρείται ο “Γενάρχης” της νεοελληνικής ζωγραφικής. Ήταν ο πρώτος που παρουσίασε έργα εμπνευσμένα από τα έθιμα του τόπου, με ειλικρίνεια και απλότητα. Ως δημιουργός και ως δάσκαλος, με ακαδημαϊκή παιδεία και αυθεντικό ενδιαφέρον για την τέχνη, σημάδεψε την πορεία της ζωγραφικής στην Ελλάδα και θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους δασκάλους της.

    Τα “Κάλαντα”, με αφορμή το παραδοσιακό έθιμο που τηρείται ακόμη και σήμερα, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν, είναι ένα έργο διαχρονικό, που στέλνει το χαρμόσυνο μήνυμα της γέννησης, της αγάπης, αλλά και της αλληλεγγύης που μεταφέρουν τα Χριστούγεννα, με σκοπό να ενώσει όλους τους ανθρώπους, αψηφώντας περιορισμούς και διακρίσεις.

    Να τα πούμε;

    «Καλήν εσπέραν άρχοντες,
    κι αν είναι ορισμός σας,
    Χριστού τη θεία γέννηση
    να πω στ’ αρχοντικό σας.
    Χριστός γεννάται σήμερον
    εν Βηθλεέμ τη πόλει,
    οι ουρανοί αγάλλονται,
    χαίρει η φύσις όλη».

    Πηγές:
    el.wikipedia.org
    alltimeclassic.net
    artstart.gr
    pemptousia.gr
    i-rena.blogspot.com

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια – Shane Hegarty

    Από τις εκδόσεις Λιβάνη κυκλοφορεί το βιβλίο «Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια» του συγγραφέα Shane Hegarty, σε εικονογράφηση Ben Mantle. Προσωπική...

    Χεράκια καθαρά… Μικρόβια μακριά – Αθηνά Ντόκα

    Το βιβλίο της Αθηνάς Ντόκα «Χεράκια καθαρά... Μικρόβια μακριά» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μ. Σιδέρη σε εικονογράφηση Δέσποινας Ανδρέου. Προσωπική άποψη: Αγγελίνα Παπαθανασίου Η συγγραφέας, επηρεασμένη...

    Τα μουσικολούλουδα και ο παράφωνος κάκτος – Δήμητρης Κάσσαρης

    Το βιβλίο του μουσικού και συγγραφέα Δημήτρη Κάσσαρη «Τα μουσικολούλουδα και ο παράφωνος κάκτος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις 24 γράμματα. Υπέροχη είναι και η...

    Mια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία – Ευαγγελία Γκιώνη

    Το βιβλίο της ψυχολόγου και συγγραφέως Ευαγγελίας Γκιώνη «Μια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέγας Σείριος...

    Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια – Shane Hegarty

    Από τις εκδόσεις Λιβάνη κυκλοφορεί το βιβλίο «Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια» του συγγραφέα Shane Hegarty, σε εικονογράφηση Ben Mantle. Προσωπική...

    Quiz 10 – Γενικών γνώσεων

    Quiz 10 - Γενικών γνώσεων Πόσες σωστές απαντήσεις θα βρείτε στο quiz μας; Ανακαλύψτε τις γνώσεις σας μέσα από τις απαντήσεις!

    Βασίλης Αλεξάκης: Ο συγγραφέας που μπαινόβγαινε ανάμεσα στα ελληνικά και στα γαλλικά.

    Πολύ λίγοι συγγραφείς έχουν κάνει επιτυχία γράφοντας σε μια ξένη γλώσσα και ακόμα πιο λίγοι γράφοντας σε δυο γλώσσες, τη μητρική τους και μια...

    Θηράματα – Gabriel Bergmoser

    Θηράματα. Η Μάγκι πατάει το γκάζι τέρμα στον αυτοκινητόδρομο, προσπαθώντας να ξεφύγει. Πίσω της ακολουθεί ένα κομβόι αυτοκινήτων με ανθρώπους που την κυνηγούν. Είναι...