Πέμπτη, 21 Ιανουαρίου, 2021
More

    Bauhaus

    -

    Bauhaus. Αφορμή για το παρακάτω άρθρο στάθηκε μια εξαιρετική ταινία που τυχαία παρακολούθησα λίγες μέρες πριν. Lotte am Bauhaus (2019)

    Γράφει η Χαρά Δελλή

    Δημιουργικότητα & περιέργεια

    Ενάντια στην επιθυμία των γονιών της, μια χαρισματική κοπέλα αποφασίζει να σπουδάσει στη σχολή Bauhaus στις αρχές της δεκαετίας του 1920… Η ταινία είναι εμπνευσμένη από τη ζωή της Γερμανίδας σχεδιάστριας Alma Siedhoff-Buscher.

    Το Bauhaus ήταν μια καλλιτεχνική και αρχιτεκτονική σχολή της Γερμανίας, την περίοδο 1919-1933, με ιδρυτή τον Walter Gropius, διάσημη για την προσέγγιση του σχεδιασμού που δημοσιοποίησε και δίδασκε.

    Το Bauhaus ένωνε όλα τα είδη των τεχνών. Αρχιτέκτονες, ζωγράφοι και γλύπτες έπρεπε να αναγνωρίσουν εκ νέου και να μάθουν να χειρίζονται τον σύνθετο χαρακτήρα ενός κτιρίου στην ενότητά του και στα διαφορετικά του μέρη.

    Το ύφος της σχολής υπήρξε καταλύτης στην εξέλιξη της σύγχρονης τέχνης, της αρχιτεκτονικής και του βιομηχανικού σχεδιασμού, ενώ τα έργα που παράχθηκαν μέσα από τα εργαστήριά της έγιναν αντικείμενα εκτεταμένης αναπαραγωγής και συλλογής.

    Λειτούργησε σε τρεις διαφορετικές πόλεις, στη Βαϊμάρη (1919-25), στο Ντεσάου (1925-32) και στο Βερολίνο (1932-33), υπό την διεύθυνση των Walter Gropius (1919-28), Hannes Meyer (1928-30) και Ludwig Mies van der Rohe (1930-33), αντίστοιχα. Οι αλλαγές στην έδρα και την ηγεσία της συνδέονταν με αντίστοιχες διαφοροποιήσεις στην πολιτική της, καθώς και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ύφους της. Ο αρχικός ενθουσιασμός και η όρεξη για θεωρία μετατράπηκε σε κοινωνική οικοδόμηση κατά τα 14 χρόνια λειτουργίας της σχολής την περίοδο του Μεσοπολέμου.

    H σχολή ιδρύθηκε το 1919 από τον Walter Gropius στη συντηρητική Βαϊμάρη, αρχικά σαν συγχώνευση της Ακαδημίας Καλών Τεχνών με την Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών/Καλλιτεχνικής Χειροτεχνίας της πόλης. Το όνομά της προήλθε από αντιστροφή της γερμανικής λέξης Hausbau (=οικοδόμηση).

    Ο απώτερος σκοπός του Bauhaus ήταν να αποτελέσει μια ενιαία σχολή, τόσο στην αρχιτεκτονική όσο και στις καλές τέχνες, σαν μεσαιωνική συντεχνία. Βασική αρχή της σχολής ήταν το ανοιχτό πνεύμα μπροστά στις νέες προκλήσεις της εποχής, αλλά και ειδικότερα, η προσέγγισή τους, περισσότερο από μια πρακτική άποψη και λιγότερο θεωρητικά. Ο ιδρυτής  της θεωρούσε αναγκαία την κατάργηση της διάκρισης μεταξύ σπουδαστών στην τέχνη και την τεχνική κατάρτιση, οραματιζόμενος τη δημιουργία ενός νέου τύπου κτιρίου του μέλλοντος, το οποίο θα συνδύαζε την αρχιτεκτονική, τη γλυπτική και τη ζωγραφική σε μία ενιαία μορφή/φόρμα.

    Βιομηχανική παραγωγή χειροτεχνιών

    Ανάμεσα στις κεντρικές ιδέες που προώθησε η σχολή, ήταν η χρήση της τεχνολογίας για καλλιτεχνικούς σκοπούς, η απουσία διάκρισης μεταξύ καλών και εφαρμοσμένων τεχνών, καθώς και η αναγκαιότητα της σφαιρικής διδασκαλίας όλων των μορφών τέχνης. Επανέφερε τη διδασκαλία σε εργαστήρια, σε αντίθεση με τον τρόπο λειτουργίας των ακαδημιών. Στη σχολή δίδαξαν επιφανείς καλλιτέχνες του 20ού αιώνα, όπως ο Wassily Kandinsky, ο Johannes Itten, ο Marcel Lajos Breuer και ο Paul Klee.

    Λιτός σχεδιασμός, απλότητα, λειτουργικότητα, χρηστικότητα με ιδιαίτερη έμφαση στις γεωμετρικές φόρμες και στο χρώμα… Δημιουργία μιας αίσθησης κοινότητας μέσω της εφαρμοσμένης τέχνης.

    Βασικά χαρακτηριστικά του Bauhaus ήταν η απλότητα, η λειτουργικότητα και η χρηστικότητα, με ιδιαίτερη έμφαση σε γεωμετρικές φόρμες και στο χρώμα. Απέρριπταν κάθε περιττό διακοσμητικό στοιχείο, θεωρώντας πως η ίδια η πρώτη ύλη περιέχει ένα είδος φυσικής και εγγενούς διακοσμητικής ικανότητας. Στόχος της σχολής Bauhaus ήταν η αναβάθμιση των προϊόντων μαζικής παραγωγής, όπως τα έπιπλα, αλλά και ολόκληρης της έννοιας της κατοικίας, αν και τάχθηκε απέναντι στην τάση πλήρους εμπορευματοποίησης, κρατώντας τους καθηγητές που δίδασκαν έξω από τα στενά πλαίσια της παραγωγής, προτρέποντάς τους να θεωρούν το έργο τους ως έκφραση δημιουργικότητας και τέχνης. Η βαθύτερη θεωρία πάνω στην οποία στηρίχθηκε και η εκπαιδευτική δομή της συγκεκριμένης σχολής ήταν πως ο τελικός στόχος είναι ένα ολοκληρωμένο και ενιαίο κτίσμα. Με αυτό τον τρόπο, το κίνημα του Bauhaus προσπάθησε να ενοποιήσει την έννοια της τέχνης με τη διαδικασία της παραγωγής, υποτάσσοντας, παράλληλα, τα τεχνικά μηχανικά μέσα στην ανθρώπινη δημιουργικότητα. Η σχολή αξιοποίησε την ανθρώπινη ατομική προσπάθεια στο πλαίσιο μιας βιομηχανικής παραγωγής, που στο παρελθόν ήταν απόλυτα τυποποιημένη.

    Συγκέντρωση όλης της καλλιτεχνικής δραστηριότητας σε μία ενότητα

    «Στόχος του Bauhaus είναι να μην υπάρξει ένα ύφος, ένα σύστημα, ένα δόγμα ή ένας κανόνας, μία συνταγή ή μία μόδα! Θα παραμείνει ζωντανό, όσο δεν εξαρτάται από τη μορφή, αλλά αναζητά πίσω από μια διαρκώς εναλλασσόμενη μορφή τη ρευστότητα της ίδιας της ζωής!»

    Η εκπαίδευση αποσκοπούσε στην απόκτηση, τόσο πρακτικών τεχνικών γνώσεων, όσο και καλλιτεχνικών δεξιοτήτων, με κύρια φιλοσοφία την μάθηση μέσα από την πράξη. Στα εργαστήρια, οι σπουδαστές διδάσκονταν ελεύθερο σχέδιο, μεταλλοτεχνία, υφαντουργική, ξυλοτεχνία, κεραμεική, τυπογραφία, βιβλιοδεσία και εν γένει τη χρήση διαφορετικών υλικών, όπως, γυαλί, ξύλο, μέταλλο…

    Απόρριψη κάθε περιττού διακοσμητικού στοιχείου, με τη θεωρία πως τα ίδια τα υλικά εμπεριέχουν ένα είδος φυσικής και εγγενούς διακοσμητικής αξίας και ικανότητας.

    Η σχολή της Βαϊμάρης επιχορηγήθηκε από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και, ως κρατική σχολή, βρισκόταν σε μεγάλη εξάρτηση από την κυβέρνηση. Από τα πρώτα χρόνια τής λειτουργίας της, υποβλήθηκε σε έντονη κριτική, προερχόμενη, κυρίως, από συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις, παρά την επιθυμία του Gropius να διαμορφωθεί μία απολιτική σχολή. Η άνοδος των συντηρητικών κομμάτων της δεξιάς -που επιθυμούσαν από νωρίς το κλείσιμό της- στις εκλογές του 1924, σηματοδότησαν την παύση της λειτουργίας της σχολής της Βαϊμάρης.

    Τότε η σχολή μεταφέρθηκε στο Ντεσάου, μια πόλη περισσότερο προοδευτική και βιομηχανική. Το κτίριο της σχολής στο Ντεσάου, καθώς και οι κατοικίες των δασκάλων που σχεδίασε ο Gropius, αποτέλεσαν την επιτομή της μοντέρνας αρχιτεκτονικής στη Γερμανία και κατατάσσονται στα σημαντικότερα κτίρια του 20ού αιώνα.

    Στις αρχές του 1928, ο Gropius υπέβαλε την παραίτησή του από διευθυντής της σχολής, για να εργαστεί ως αυτόνομος αρχιτέκτονας. Η διεύθυνση πέρασε στον αρχιτέκτονας Hannes Meyer, μέχρι τον Αύγουστο του 1930.

    Η προσήλωση του Meyer στις μαρξιστικές ιδέες κι ο ισχυρός πολιτικός χαρακτήρας που αποκτούσε σταδιακά η σχολή συνέβαλαν στην αποχώρησή του διευθυντή της, το 1930, και την αντικατάστασή του από τον Mies van der Rohe, επιφανές μέλος της γερμανικής avant-garde αρχιτεκτονικής. Ο τελευταίος επιχείρησε να συνδυάσει τον κοινωνικό χαρακτήρα του Bauhaus, τον οποίο παράλληλα περιόρισε, με υψηλά αισθητικά κριτήρια. Υπό τη διεύθυνσή του, απαγορεύτηκε κάθε είδους πολιτική δράση εκ μέρους των σπουδαστών, περιορίζοντας τους σκοπούς του προγράμματος σπουδών στη χειροτεχνική και καλλιτεχνική εκπαίδευση των μαθητών.

    Ρήξη με την παράδοση

    Έντονες πολιτικές πιέσεις οδήγησαν τη σχολή του Ντεσάου σε παύση το 1932. Λειτούργησε εκ νέου στο Βερολίνο, με πρωτοβουλία του van der Rohe, μέχρι το καλοκαίρι του 1933, αυτή τη φορά ως ιδιωτικό “Ανεξάρτητο Εκπαιδευτικό και Ερευνητικό Ινστιτούτο”. Μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Aδόλφο Χίτλερ, το 1933, η σχολή έπαψε τη λειτουργία της, άπαξ διά παντός. Το Ναζιστικό κόμμα είχε αντιταχθεί στο Bauhaus καθ’ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του ’20, καθώς, το εκλάμβανε ως ένα μέτωπο κομμουνιστών, ιδιαίτερα, επειδή πολλοί Ρώσοι καλλιτέχνες αναμίχθηκαν σε αυτό.

    «Το Bauhaus χρησιμοποιήθηκε ιδεολογικά την εποχή του Ψυχρού Πολέμου ως η κατ’ εξοχή δημοκρατική εκδοχή στις τέχνες σαν το αντίπαλο αισθητικό και καλλιτεχνικό παράδειγμα απέναντι στη Σοβιετική Ένωση και το ανατολικό μπλοκ -το σοσιαλιστικό ρεαλισμό.»

    Όταν το Bauhaus θέλησε να αλλάξει τη ζωή…

    Παρά την αδιαμφισβήτητη επιρροή που είχε στον κόσμο και τα εγγενώς προοδευτικά ιδανικά της, η σχολή του Bauhaus ήταν συγκλονιστικά αρχαϊκή όσο αφορούσε στις γυναίκες. Για τη νέα σχολή Καλών Τεχνών ενδιαφέρθηκαν εξίσου πολλές γυναίκες όσο και άντρες, γεγονός που εξέπληξε τον Gropius. Βάσει του νέου Συντάγματος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, που εξασφάλιζε απεριόριστη ελευθερία μάθησης στο γυναικείο φύλο, γίνονταν δεκτές και οι γυναίκες ως φοιτήτριες της Σχολής. Παρ’ όλα αυτά, τα πράγματα δεν ήταν εύκολα για εκείνες στο Bauhaus. Ει δυνατόν, οι φοιτήτριες έπρεπε να «ξεφορτώνονται» στο εργαστήριο υφαντουργίας…

    Σήμερα, η σχολή Bauhaus είναι σύμβολο του μοντερνισμού, με μεγάλη επίδραση στην εξέλιξη του λειτουργισμού/φονξιοναλισμoύ. Η σημαντικότερη συμβολή του βρίσκεται στον τομέα του σχεδιασμού βιομηχανικών προϊόντων και ειδικότερα επίπλων. Πολλά χαρακτηριστικά προϊόντα Bauhaus κυκλοφορούν απαράλλακτα ως σήμερα, όπως, οι ταπετσαρίες, τα υφάσματα, τα φωτιστικά και οι διάσημες μεταλλικές πολυθρόνες.

    Bauhaus Museum Weimar

    Stéphane-Hessel-Platz 1,

    99423,

     Weimar,

     Γερμανία

     

    Bauhaus Museum Dessau

    Mies-van-der-Rohe-Platz 1,

    06844,

    Dessau-Roßlau,

    Γερμανία

    Bauhaus Archive/Museum of Design

    Klingelhöferstraße 14,

    10785,

     Berlin,

    Γερμανία

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια – Shane Hegarty

    Από τις εκδόσεις Λιβάνη κυκλοφορεί το βιβλίο «Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια» του συγγραφέα Shane Hegarty, σε εικονογράφηση Ben Mantle. Προσωπική...

    Χεράκια καθαρά… Μικρόβια μακριά – Αθηνά Ντόκα

    Το βιβλίο της Αθηνάς Ντόκα «Χεράκια καθαρά... Μικρόβια μακριά» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μ. Σιδέρη σε εικονογράφηση Δέσποινας Ανδρέου. Προσωπική άποψη: Αγγελίνα Παπαθανασίου Η συγγραφέας, επηρεασμένη...

    Τα μουσικολούλουδα και ο παράφωνος κάκτος – Δήμητρης Κάσσαρης

    Το βιβλίο του μουσικού και συγγραφέα Δημήτρη Κάσσαρη «Τα μουσικολούλουδα και ο παράφωνος κάκτος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις 24 γράμματα. Υπέροχη είναι και η...

    Mια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία – Ευαγγελία Γκιώνη

    Το βιβλίο της ψυχολόγου και συγγραφέως Ευαγγελίας Γκιώνη «Μια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέγας Σείριος...

    Συνέντευξη – Ευαγγελία Γκιώνη

    Συνέντευξη - Ευαγγελία Γκιώνη Σήμερα στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, φιλοξενούμε την ψυχολόγο και συγγραφέα Ευαγγελία Γκιώνη, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Μια γραμμή...

    Οι Απαράφθορες – Στέλιος Χαλκίτης

    Οι Απαράφθορες  είναι το νέο μυθιστόρημα του συγγραφέα Στέλιου Χαλκίτη και κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ιανός.  Προσωπική άποψη: Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών «Νιώθω ότι ζω μ’ εσάς, για...

    Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια – Shane Hegarty

    Από τις εκδόσεις Λιβάνη κυκλοφορεί το βιβλίο «Ο Μπουτ: Το μικρό ρομπότ και η μεγάλη περιπέτεια» του συγγραφέα Shane Hegarty, σε εικονογράφηση Ben Mantle. Προσωπική...

    Quiz 10 – Γενικών γνώσεων

    Quiz 10 - Γενικών γνώσεων Πόσες σωστές απαντήσεις θα βρείτε στο quiz μας; Ανακαλύψτε τις γνώσεις σας μέσα από τις απαντήσεις!