«Η έξοδος των Θρακών» από τον Κωνσταντίνο Τριανταφυλλάκη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ιανός.
Προσωπική άποψη: Βίκυ Ζηλιασκοπούλου
Πρόκειται για ιστορικό μυθιστόρημα που αφορά τη μαύρη σελίδα της ανταλλαγής πληθυσμών της Θράκης, όταν μετά την ήττα της Ελλάδας στη Μικρά Ασία, η Ανατολική Θράκη παραχωρήθηκε στην Τουρκία και οι Έλληνες κάτοικοι της περιοχής διατάχθηκαν να μετακινηθούν εντός της σημερινής ελληνικής επικράτειας.
Το κύριο μέρος της ιστορίας εκτυλίσσεται στη Μακρά Γέφυρα (ή Ουζούν Κιοπρού), μια πόλη που τότε, στην αρχή της ιστορίας το 1890, είχε μεγάλο αριθμό Ελλήνων κατοίκων. Η καθημερινότητά τους (που προφανώς ήταν παρόμοια σε όλες τις αγροτικές περιοχές) περιγράφεται πολύ παραστατικά, όπως και οι μεταξύ τους σχέσεις και τα προβλήματα που είχαν με τους Τούρκους διοικητές της περιοχής. Οι τοπικές ενδυμασίες, οι αγροτικές εργασίες, οι συνήθειες, τα ήθη και τα έθιμα, τα τρόφιμα, όλα περιγράφονται και μάλιστα ενσωματωμένα με εξαιρετικό τρόπο στη ροή της ιστορίας, διάσπαρτα σε όλο το κείμενο μέχρι και το τέλος του βιβλίου. Ο συγγραφέας γράφει στον πρόλογό του ότι περιόρισε την ντοπιολαλιά στο ελάχιστο για να μην κουράσει τους αναγνώστες, εγώ εύχομαι να είχε πιο έντονη παρουσία στο κείμενο, θα ταίριαζε.
Βρήκα την ιστορία εξαιρετική. Οι χαρακτήρες είναι ολοζώντανοι, αυτός ο Αναστάσης σαν να ξεπροβάλλει από τις σελίδες. Συνήθως τους χαρακτήρες που είναι των άκρων (πολύ καλοί ή πολύ κακοί) δεν τους συμπαθώ, εδώ όμως ο συγκεκριμένος μίλησε στην καρδιά μου. Μάλλον επειδή ενσαρκώνει τον ιδανικό εκείνον Έλληνα που πάνω σε αυτόν (και σε άλλους σαν αυτόν) στηρίχτηκε η επανάσταση και η δημιουργία του ελληνικού κράτους. Και οι υπόλοιποι χαρακτήρες είναι εξαιρετικοί, με την καλοσύνη και τη δύναμή τους ή με την κακία τους, θα έλεγες ότι καθένας απ’ αυτούς θα μπορούσε να είναι αληθινό πρόσωπο. Αναμιγνύεται έξοχα η μυθοπλασία με την πραγματικότητα.
Η περιγραφή των ιστορικών γεγονότων έγινε με αριστοτεχνικό τρόπο. Αυτό που έψαχνα εγώ από το βιβλίο, αυτό που ήθελα, ήταν να υπάρχει σε μεγάλη έκταση καταγραφή της ιστορίας αλλά να είναι ενσωματωμένη στην πλοκή. Να μη με κουράσει, να μη μοιάζει με σχολικό βιβλίο ιστορίας, να είναι σωστά κατανεμημένα τα γεγονότα στο κείμενο ώστε να ξεκουράζεται το μυαλό μου. Αλλά ταυτόχρονα να μη λείπει κάτι. Να καταλάβω τι έγινε τότε (ίσως και το γιατί), πώς φτάσαμε στο σημείο το ίδιο το ελληνικό κράτος να διατάξει τους υπηκόους του να φύγουν από τα σπίτια τους και να περάσουν τον Έβρο για να ζήσουν σε άλλο τόπο.
Και το βρήκα τελικά αυτό που έψαχνα. Ελπίζω πως τα γεγονότα όπως καταγράφονται είναι σωστά και αντικειμενικά, έχει κάνει άλλωστε ο συγγραφέας έρευνα, φαίνεται και από τη βιβλιογραφία. Όλο το κείμενο το διάβασα πολύ εύκολα, μόνο σε κάποια ελάχιστα σημεία προς το τέλος, όταν τα ιστορικά γεγονότα πυκνώνουν και οι εξελίξεις είναι γρήγορες, μόνο τότε αντιλήφθηκα ότι χρειαζόταν να συγκεντρωθώ παραπάνω. Συγκεκριμένα: στην περιγραφή των γεγονότων που συνέβησαν ανάμεσα στον Βενιζέλο και στο Παλάτι, και στο κείμενο που παρατίθεται αυτούσιο από τα απομνημονεύματα του Μαζαράκη στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου (σύνολο περίπου τέσσερις σελίδες σε όλο το βιβλίο, για τόσο χρειάστηκε να συγκεντρωθώ πολύ). Καταγραφή των ιστορικών γεγονότων με τρόπο κατανοητό από όλους.
Συγκινήθηκα πολλές φορές, έζησα από μακριά την εποχή, κατάλαβα πολλά πράγματα. Μπράβο στον συγγραφέα που ένιωσε “την υποχρέωση να αποτίσει φόρο τιμής στη μνήμη των παππούδων του” και έγραψε αυτό το βιβλίο.
Υ.Γ. Το συγκεκριμένο μυθιστόρημα αναφέρεται σε μια μαύρη σελίδα της ελληνικής ιστορίας για την οποία φοβάμαι ότι ελάχιστοι γνωρίζουν. Ο ντόπιος πληθυσμός της Θράκης ξέρει: μεγάλος αριθμός από εμάς, μην πω οι περισσότεροι, είμαστε απόγονοι των Ελλήνων κατοίκων της Ανατολικής Θράκης που εκδιώχθηκαν από την περιοχή το 1922. Και μάλιστα χωρίς ιδιαίτερη αντίδραση από το ελληνικό κράτος, το οποίο φαίνεται να ενέδωσε στις απαιτήσεις των Δυνάμεων της εποχής και απλά παρέδωσε στην Τουρκία την περιοχή και διέταξε τους Έλληνες υπηκόους να περάσουν τον ποταμό Έβρο και να μετακινηθούν στην (τωρινή) Ελλάδα. “Τουρκόσποροι”, πρόσφυγες. Το φριχτό αυτό γεγονός του ξεριζωμού χιλιάδων κατοίκων επισκιάστηκε από την προηγηθείσα καταστροφή της Σμύρνης και φαντάζομαι αποτελεί και μια σελίδα της ιστορίας που δεν κάνει κανέναν περήφανο, οπότε δεν δόθηκε η έκταση που αρμόζει.
Ψάχνω χρόνια να βρω μυθιστορήματα που αφορούν την “ανταλλαγή πληθυσμών” της Θράκης. Και να πεις ότι δεν διαβάζω πολύ ή δεν παρακολουθώ τις νέες κυκλοφορίες; Έχω βρει μόνο τρία. Τα δύο από αυτά ιστορικά (το παρόν και το “Κυνηγημένοι από την Ιστορία”, και τα δύο γραμμένα από Εβρίτες), το άλλο μυθιστόρημα βασισμένο σε αληθινή ιστορία (Μερτζανή – το Δάκρυ της Θράκης). Και αυτό το γράφω ελπίζοντας να με βγάλετε λάθος και να μου γράψετε δεκάδες προτάσεις βιβλίων.
Διαβάστε αυτό το βιβλίο όσοι ενδιαφέρεστε για την ιστορία της χώρας μας. Για να δείτε πού μπορεί να οδηγήσει ο διχασμός, η έλλειψη συνεννόησης. Διαβάστε το και εσείς που θέλετε να μάθετε πέντε πράγματα παραπάνω για την ιστορία της χώρας μας, για τα λάθη που γίνονται και πληρώνονται με αίμα και δάκρυα. Αλλά και εσείς που απλά θέλετε να διαβάσετε ένα καλογραμμένο βιβλίο με ζωντανούς χαρακτήρες.
Περίληψη: Ένα βιβλίο «φόρος τιμής» στην εκατόχρονη επέτειο από τον βάναυσο ξεριζωμό του πληθυσμού της Ανατολικής Θράκης· ένα έργο ζωής, μία «υποχρέωση», όπως λέει ο ίδιος, στη μνήμη των παππούδων του, που δεν σταμάτησαν ποτέ να ατενίζουν με νοσταλγία και βαθύ πόνο τα πατρογονικά εδάφη τους, εκεί, πέρα, στην απέναντι μεριά του Έβρου…
Απόσπασμα από το βιβλίο: «Μαύρη πέτρα έριξες πίσω σου, καπετάνιο! Καλώς ήρθες στον τόπο σου!» είπε φωναχτά ο δεσπότης. Ο γέρος γέλασε πικρά. Ύστερα, με όση δύναμη είχε μέσα στη γέρικη ψυχή του, απάντησε δείχνοντας με το χέρι του: «Η πατρίδα μου είναι πέρα, δέσποτα! Πέρα! Η Ανατολική Θράκη. Εκεί είναι όλα· πατεράδες, μανάδες, αδέρφια, παιδιά, φίλοι, σπίτια, χωράφια… η ψυχή μας! Μας τα πήραν όλα, τίποτα δε μας αφήσαν· μόνο λίγες ρίζες… Εδώ είμαι μουσαφίρης, δέσποτα, πρόσφυγας· πάει να πει ξένος!» Απόλυτη σιγή επικράτησε. Ο γέρος πήρε ακόμα μια βαθιά ανάσα και συνέχισε: «Σήμερα είναι 19 του Οκτώβρη. Πάνε τριάντα χρόνια, δέσποτα, από τη μέρα που αφήσαμε τα σπίτια μας και περάσαμε το ποτάμι! Ακόμη θαρρώ πως είναι ψέμα. Σαν σήμερα ήταν, 19 του Οκτώβρη του 1922…» Ο γέροντας σωριάστηκε στο κρύο πλακόστρωτο, με το βλέμμα πέρα, στην Ανατολική Θράκη. Τα μαυροπούλια χαμηλοπέταξαν, πήραν την ψυχούλα του και έφυγαν για πέρα… στη μόνη πατρίδα που αγάπησε όλη του τη ζωή. Εκεί που τον περίμενε η μανούλα του, ο πατέρας του, ο φημισμένος καπετάν Κρυωνάς, κι ο γιος του.
Στοιχεία του βιβλίου
Τίτλος: Η έξοδος των Θρακών
Συγγραφέας: Κωνσταντίνος Τριανταφυλλάκης
Εκδόσεις: Ιανός
Σελίδες: 584
Έκδοση: 24 Απριλίου 2023
ISBN: 978-618-5646-17-2
Επιμέλεια κειμένου: Ζωή Τσούρα
Δημιουργία κεντρικής εικόνας: Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
