Πέμπτη, Οκτώβριος 24, 2019
More
    Αρχική Ελληνική Λογοτεχνία Η ζωή εν τάφω - Στρατής Μυριβήλης

    Η ζωή εν τάφω – Στρατής Μυριβήλης

    -

    Η ζωή εν τάφω

    Προσωπική άποψη: Χαρά Ξένου

    Η Ζωή εν Τάφω, με τον υπότιτλο «το βιβλίο του πολέμου», είναι το ημερολόγιο ενός  στρατιώτη της πρώτης γραμμής, είναι τα χειρόγραφα του λοχία Αντώνη Κωστούλα. Τα χειρόγραφα  αυτά, είναι  τα γράμματα  που έγραψε στην αγαπημένη του, στην Λέσβο, με σκοπό να της τα δώσει, όταν θα τελείωνε ο πόλεμος.

    Το πρώτο μυθιστόρημα που έγραψε ο λογοτέχνης Στράτης Μυριβήλης, και ένα από τα πιο δημοφιλή και εμβληματικά μυθιστορήματα της ελληνικής λογοτεχνίας του 20ού αιώνα.

    Ο συγγραφέας, υπαξιωματικός και αυτός, τα βρήκε στο γυλιό του Κωστούλα, τα φύλαξε, τα ανασύρει τυχαία και αποφασίζει να τα τυπώσει, σαν χρέος στον Κωστούλα, σαν χρέος σε όλες τις τυραννισμένες ψυχές του πολέμου.

    Λέσβος 1918. Η απόφαση για Επανάσταση, για απελευθέρωση των σκλαβωμένων της Ανατολής και της Θράκης. Οι νέοι θέλουν την Επανάσταση «Στα νιάτα οι λέξεις είναι γιομάτες από ψίχα, από χυμό και φωτιά». Ξεκινάει η πορεία για το χαράκωμα, περπατάνε μέρες ολόκληρες  και επιτέλους  φθάνουν και αρχίζει η ζωή στο χαράκωμα.

    Μοναστήρι Σερβίας 1918. Στο χαράκωμα, ο πόλεμος  τσακίζει σιγά σιγά την ψυχή. Θυμάται τα γεγονότα που τον έφεραν στο νησί, Εκεί δημιουργείται η νησιώτικη Μεραρχία, με στρατηγό τον Μπαλαφάρα, έναν χονδρό, ψηλό, άτρωτο και άξεστο  άνθρωπο. Έξι μεγάλα φορτηγά βαπόρια θα μεταφέρουν το φορτίο τους, τους στρατιώτες στην Θεσσαλονίκη. Μια πόλη, απέραντο στρατόπεδο, βρώμικο, όπου συναντιούνται όλες οι φυλές του Ισραήλ.

    Από  εκεί με τον εξοπλισμό τους, περπατάνε βδομάδες μέχρι να ακουσθεί το «αλτ»   για να σταματήσουν. Περπατάνε κάτω από τον καυτό ήλιο, τη βροχή, δρόμος χωρίς τελειωμό με τα παγούρια άδεια «ας ήτανε να πεθάνω, να τελειώσει  αυτό» σκέφτεται. Και οι πορείες συνεχίζονται πάντα νύχτα, μέχρι που φθάνουν στο Μοναστήρι, στο Μέτωπο. Μια πολιτεία σέρβικη, που κατοικούν  Έλληνες, φοβισμένοι, στις τρύπες  που άνοιξαν κάτω από τα σπίτια τους «τα αμπριά». Είναι πια στο δικό τους χαράκωμα, απέναντι από το βουνό Περιστέρι, που βρίσκονται οι εχθροί.

    Μια καματερή μέρα περπατήσαμε πολύ. Τα πόδια μας ήτανε πρησμένα, οι μέσες ξεκλειδωμένες αδειανά τα παγούρια. Κι ο ήλιος  να βαρά απ’ όλες τις μεριές. Θαρρείς κι από το χώμα το σκασμένο έβγαινε λόχη. Η γλώσσα τραβιότανε στο λαρύγγι ξερή  σαν μεντσεσόλα κ’ η  δίψα άρχισε το μαρτύριο της το τρομερό, τ’ ανυπόφερτο. Μπροστά στα μάτια πετάνε μύγες φωτεινές. Κόκκινες και γαλάζιες. Η ζωή εξατμίζεται απ’ το κορμί σαν αιθέρας μες από το ανοιχτό μπουκάλι.

    Ο πόλεμος είναι υπόγειος, η ζωή στο χαράκωμα είναι πάντα ίδια. Μια νέα διαταγή θα αλλάξει την καθημερινότητα τους, αυτή τη νύχτα δεν θα σκάψουν, θα φύγουν για την δεύτερη γραμμή, πιο κοντά στον πόλεμο, πιο κοντά στο θάνατο. Μια σπουδαία είδηση, αναπτερώνει το ηθικό τους. Θα πάνε σε «στρατόπεδο ανάπαυσης». Τι καλοτυχία! Θα μείνει σε ένα σπίτι χωρικών, «επιτέλους κάτω από στέγη» μια φιλόξενη σπιτονοικοκυρά, που τον φροντίζει σαν γιο της, έχει και αυτή δύο παιδιά στο μέτωπο.

    Είναι  πια στην πρώτη γραμμή, η θλίψη της υπόγειας ζωής «έρχεται μια μέρα που η λέρα, η ψείρα, ο βαριεστισμός μπαίνουν από παντού και σε κουρσεύουν». Και έρχεται η ώρα της μεγάλης επιχείρησης. Ο ουρανός βρέχει μολύβι και σίδερο. Η μεγάλη νύχτα  ήρθε για  να πάρουν το φρούριο του εχθρού. Ο  λοχαγός τον καλεί, «θα πολεμήσω με την ψυχή στο στόμα…. όσο και αν τρέμει το  τσιγάρο στα δάχτυλα είναι βέβαιο πως θα τα βγάλουμε πέρα είναι όλοι βέβαιοι, το βλέπω στα μάτια τους. Είναι κάτι που το λέμε Ελληνικά   φ ι λ ό τ ι μ ο» «Είς αύριον ….Αγαπημένη  γειά σου» Είναι οι τελευταίες γραμμές του τελευταίου γράμματος του Κωστούλα στην αγαπημένη του!

    Ποτές μου πριν έμπω στο χαράκωμα δεν είχα υποψιασθεί την πραγματική αξία της ζωής. Όμως τώρα και μπρος τη χαίρουμε στιγμή προς στιγμή .Έγινα τσιγκούνης που την ξοδεύει μια-μια πεντάρα .Γιατί ο καιρός είναι μετρημένος αυστηρά ,σαν του στρατιώτη που παίρνει άδεια για το χωριό του .Είμαι μια σαΐτα που τινάχθηκε από τη χορδή του δοξαριού σου Ζωή ,και τρέχει πάνω στην καμπύλη του πεσιμού της.

    Αυτό το βιβλίο δεν μιλάει μόνο για τον πόλεμο, τον πόλεμο στο χαράκωμα, αλλά κυρίως μιλάει για την ομορφιά της φύσης, των ανθρωπίνων σχέσεων, μιλάει για την μάνα του εχθρού που πονάει το ίδιο με την μάνα του Έλληνα, μιλάει  για όλα τα όμορφα πράγματα που βρίσκονται γύρω μας, αρκεί να τα προσέξουμε. «Η ζωή είναι αχόρταστα όμορφη»

    Ο συγγραφέας, μέσα από τα γράμματα του Κωστούλα στην αγαπημένη του, περιγράφει και αποτυπώνει τόσο αριστοτεχνικά και λεπτομερειακά τα στοιχεία της Φύσης όπως τα λουλούδια, τα δένδρα, το δάσος και το ίδιο αριστοτεχνικά περιγράφει και τα στοιχεία του πολέμου όπως τις οβίδες, τα πολυβόλα, τις ρουκέτες, τους βομβαρδισμούς, όπως  και την υπόγεια ζωή στα χαρακώματα, μια ζωή υγρή, βρώμικη, απελπιστικά μονότονη «ανάλλαγη».

    Όμως  δεν  περιγράφει μόνο, στολίζει τις προτάσεις, τις φράσεις με όμορφες λέξεις, μεταφορές και παρομοιώσεις, που όλες αυτές συνθέτουν μια εικόνα που εκτοξεύει το συναίσθημα και τα γεγονότα.  Ο αναγνώστης παρακολουθεί, θαρρείς, ζωντανά, αυτά να εκτυλίσσονται  και να διαδραματίζονται.

    Στοιχεία βιβλίου: Το “Η ζωή εν τάφω” άρχισε να σχεδιάζεται μέσα στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, στην προκάλυψη του Μοναστηριού της Σερβίας. Ένα κεφάλαιο κιόλας δημοσιεύτηκε από τότε στην εφημερίδα Νέα Ελλάδα, που ‘βγαινε στη Θεσσαλονίκη το 1917. Mετά από τη Μικρασιατική Καταστροφή, το πρώτο σύνολο μπήκε σαν επιφυλλίδα στη βδομαδιάτικη Καμπάνα της Μυτιλήνης. Το ανάτυπο από κείνη την επιφυλλίδα (1924) στάθηκε η πρώτη έκδοση του βιβλίου. Από τότε το “Η ζωή εν τάφω” σημειώνει μια σταθερή πορεία ως τις μέρες μας, ανάμεσα σε πολλές και τρικυμιώδεις πολιτικές περιπέτειες, ενθουσιασμούς και παρεξηγήσεις. Η κυκλοφορία του βιβλίου είχε απαγορευτεί τα τέσσερα χρόνια της μεταξικής δικτατορίας και τα κατοπινά τέσσερα της Κατοχής.

    Πρώτη δημοσίευση, στην επιφυλλίδα της εφημερίδας Καμπάνα, και στα πρώτα φύλλα της (αρ. 3 Απρίλιος 1923, έως αρ. 46 Ιανουάριος 1924)

    Η δεύτερη έκδοση, στην οποία ο συγγραφέα προσέθεσε ακόμα 16 κεφάλαια, κυκλοφόρησε με τίτλο «Η Ζωή εν τάφω (ιστορίες του πολέμου)» και εκδόθηκε από τον τυπογραφικό και εκδοτικό οίκο του Ν. Θεοφανίδη – Σ. Λαμπαδαρίδη, σε 1000 αντίτυπα, τον Απρίλιο του 1930. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 1932 το βιβλίο επανατυπώθηκε και είχαν εξαντληθεί τα πρώτα 3.000 αντίτυπα.

    Η τρίτη έκδοση έγινε τον Δεκέμβριο του 1932, από τις εκδόσεις «Πυρσός», σε 5.100 αντίτυπα. Η έκδοση έγινε με έξοδα του συγγραφέα, και το περιεχόμενο έχει αυξηθεί κατά 2 κεφάλαια. Από τον Αύγουστο του 1936 και μέχρι το 1944, απαγορεύτηκε οποιαδήποτε ανατύπωση του βιβλίου.

    Η τέταρτη έκδοση έγινε την άνοιξη του 1946 από τις εκδόσεις «Φίλοι του Βιβλίου», σε 4.000 αντίτυπα, εκ των οποίων τα 1.950 βγήκαν σε χαρτί πολυτελείας και 50 από αυτά αριθμημένα και με μία ιδιόγραφη σελίδα. Στο έργο έχει προστεθεί ακόμα ένα κεφάλαιο, συνολικά δηλαδή 58.

    Η πέμπτη έκδοση έγινε τον Δεκέμβριο του 1949 και πάλι από τις εκδόσεις «Φίλοι του βιβλίου», σε 4.000 αντίτυπα, ενώ το εξώφυλλο το φιλοτέχνησε ο Γιάννης Τσαρούχης.

    Η έκτη έκδοση κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 1954 από τις εκδόσεις «Βιβλιοπωλείο της Εστίας» σε 4.100 αντίτυπα, με εξώφυλλο και εικονογράφηση του Σπύρου Βασιλείου.

    Η έβδομη έκδοση και η οριστική, κυκλοφόρησε το καλοκαίρι του 1955 σε 5.000 αντίτυπα από «Βιβλιοπωλείο της Εστίας», που έκτοτε συνέχισε τις επανεκδόσεις.

    Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών
    Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που αγαπάμε τις λέξεις σε όποια τους μορφή κι αν τυπώνονται: άρθρα, ειδήσεις, λογοτεχνία, ποίηση και δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο. Σας ενημερώνουμε για δραστηριότητες παλιές και καινούριες. Ελάτε μαζί μας να παίξουμε με τα λόγια που γράφονται!

    Απάντηση