Πέμπτη, Αύγουστος 22, 2019
More

    Ivan Aivazovsky

    -

    Ivan Aivazovsky

    Γράφει η Μαριάννα Τσαντίλη

    Ο Ρώσος θαλασσογράφος Αρμενικής καταγωγής Ιβάν Κωνσταντίνοβιτς Αϊβαζόφσκι (1817-1900), που  το πραγματικό του όνομα ήταν Αϊβαζιάν Οβανές Κωνσταντίνοβιτς, όπως αναφέρεται στα βιβλιογραφικά αρχεία της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας του Αγίου Σαρκίου, γεννήθηκε στις 29 Ιουλίου του 1817 στην Κριμαία, στην πόλη Θεοδοσία που ίδρυσαν οι Έλληνες Μιλήσσιοι το έτος 1817 και η οποία βρέθηκε διαδοχικά στα χέρια των Βυζαντινών και των Χαζάρων, των Μογγόλων, των Γενοβέζων και τέλος των Οθωμανών.  Το 1771 η Θεοδοσία και το 1783 όλη η Κριμαία ενσωματώθηκαν στη Ρωσία με το Διάταγμα της Μεγάλης Αικατερίνης.

    AivazovskyΗ μητέρα του, Ριπσίμ, ήταν αρμενικής καταγωγής καθώς και ο πατέρας του ο Κωνσταντίνος Γκαϊβαζόφσκι (1765-1840), αρχικά γνωστός ως Γκεβόργκ Αϊβαζιάν, γεννημένος στην πολωνική περιοχή της Γαλικίας. Μετά από διάφορες μετακινήσεις, πρώτα στη Μολδαβία και μετά στη Μπουκοβίνα (περιοχή στην Κεντρική Ευρώπη που σήμερα μοιράζεται μεταξύ της Ρουμανίας και της Ουκρανίας), η οικογένεια εγκαταστάθηκε το 1800 στη Θεοδοσία. Το ζευγάρι απέκτησε  πέντε παιδιά, τρεις κόρες και δύο γιους.

    Η τρικυμισμένη θάλασσα τη νύχτα, 1849, Αγία Πετρούπολη, Ανάκτορο PavlovskΟ μεγαλύτερος αδελφός του Αϊβαζόφσκι, ο Γαβριήλ, ήταν εξέχων ιστορικός και Αρμένιος Αποστολικός Αρχιεπίσκοπος. Ο πατέρας του ήταν έμπορος και ένας άνθρωπος με πολλές γνώσεις, που μιλούσε αρκετές ανατολίτικες γλώσσες κι είχε μια ορισμένη εξουσία στην εμπορική ζωή της πόλης. Η επιδημία της πανώλης που απλώθηκε το 1812 στη Θεοδοσία, τον οδήγησε σε πτώχευση κι έτσι, όταν ο μελλοντικός ζωγράφος ήρθε στον κόσμο, η οικογένεια του βρισκόταν ήδη σε μεγάλη οικονομική ανάγκη.

    Καίτοι ακόμα παιδί, ο Ιβάν για να βοηθήσει κι αυτός τα οικονομικά της οικογένειας, άρχισε να  εργάζεται στα διάφορα καφενεία της πόλης, όπου συγκεντρωνόταν ένα μεγάλο πλήθος, μιλώντας και τραγουδώντας στα ιταλικά, στα ελληνικά, στα τούρκικα, στ’ αρμένικα και στη γλώσσα των Τατάρων. (Οι Τάταροι της Κριμαίας ζούσαν στο Χανάτο της Κριμαίας από το 1449 έως το 1783.

    Το γηγενές όνομα ήταν Κριμαϊκή Γιούρτα. Το Χανάτο κατείχε σχεδόν ολοκληρωτικά τη χερσόνησο της Κριμαίας, πλην της νότιας και νοτιοδυτικής ακτής και των λιμένων που ελέγχονταν από τη Δημοκρατία της Γένοβας. Με τον όρο «χαν» εννοείται ένας τίτλος πολιτικής ή στρατιωτικής εξουσίας που προήλθε αρχικά από την κεντρική Ασία. Πρωτοχρησιμοποιήθηκε στις τουρκομογγολικές νομαδικές φυλές που ζούσαν βόρεια της Κίνας και εισέβαλαν μέσω του Καυκάσου στην Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη κατά τις πρώτες δεκαετίες του 13ου αιώνα).

    AivazovskyΜε το μουσικό του αυτί συνέθετε μικρές μελωδίες που τις τραγου-δούσε και τις συνόδευε με βιολί, μελωδίες που αργότερα τις έδωσε στον συνθέτη M. Glinka, ο οποίος τις χρησιμοποίησε στις δικές του συνθέσεις. Φυσικά, θα μπορούσε να ασχοληθεί μόνο με αυτό, αλλά του άρεσε ιδιαίτερα το σχέδιο και γι’ αυτό άρχισε να κρατά σημειώσεις και να κάνει σκίτσα, τα οποία αργότερα τα μετέφερε με κάρβουνο στους λευκούς τοίχους του σπιτιού του.

    Αυτά τα πρώτα του γκράφιτι σχολιάστηκαν κι εκτιμήθηκαν από τον Α. Καζνατσέγιεφ  (A. Κaznatcheiev), τον κυβερνήτη της πόλης, ο οποίος βοήθησε τον νεαρό Ιβάν να εισέλθει, μετά το σχολείο που πήγαινε στη Συμφερόπολη, στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Πετρούπολης, το 1833. Ο Ιβάν φοίτησε στην ακαδημία  με το όνομα Γκαϊβαζόφσκι, το οποίο διατήρησε μέχρι το 1840, που το άλλαξε σε Αϊβαζόφσκι, κατά την παραμονή του στην Ιταλία.

    AivazovskyΛίγοι άνθρωποι κατά τη διάρκεια της ζωής τους κατάφεραν να αποκτήσουν μια τέτοια εξαιρετική φήμη, ακόμα και από την αρχή της καριέρας τους, όπως ο Αϊβαζόφσκι, προκαλώντας τον θαυμασμό των συναδέλφων του ζωγράφων, των εμπόρων τέχνης και του κόσμου. Από νεαρή ηλικία, ήταν ήδη ευρέως γνωστός στη Ρωσία αλλά και εκτός των συνόρων, κάτι που του άξιζε, διότι τότε δεν υπήρχε κανένας άλλος τόσο ικανός να ζωγραφίζει με τόσο μεγάλη πεποίθηση και λαμπρότητα, αλλά και με μεγάλη ελευθερία, τις διάφορες καταστάσεις της θάλασσας, και αν κατά τη διάρκεια της μακράς καριέρας του έκανε και τοπία, ακόμη και πορτρέτα, ήταν μόνο μικρές αποκλίσεις.

    Μέχρι την τελευταία μέρα της ζωής του, παρέμεινε πιστός στο είδος που προτιμούσε, την απεικόνιση της θάλασσας. Η καλλιτεχνική του καριέρα ξεκίνησε τη στιγμή που στη Ρωσία αναπτύχθηκε το ρομαντικό κίνημα, το οποίο διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της τέχνης του τοπίου κατά το δεύτερο μισό του δέκατου ενάτου αιώνα. Ο ρομαντισμός δεν υπήρχε μόνο στα πρώιμα έργα του, αλλά και στους περισσότερους πίνακες της τελευταίας του περιόδου. Τα ναυάγια, οι άγριες ναυμαχίες, οι καταιγίδες ήταν πάντα τα αγαπημένα του θέματα.

    Παρόλο που παρέμεινε σε συμφωνία με τους μεγάλους Ρώσους καλλιτέχνες τοπίων των αρχών του δέκατου ένατου αιώνα, χωρίς ποτέ να μιμείται τίποτα ή κανέναν, ο Αϊβαζόφσκι δημιούργησε το δικό του σχολείο και τη δική του παράδοση που σηματοδότησε το μοναδικό είδος ναυτικών θεμάτων, όχι μόνο για την εποχή του αλλά και για τα  επόμενα χρόνια. Ο Αϊβαζόφσκι, σε κάθε του ταξίδι, ακόμα και σε κάθε θέα που αντίκριζε και ήθελε να αποδώσει, κρατούσε πάμπολλες ταξιδιωτικές σημειώσεις, αλλά συγχρόνως διέθετε και φωτογραφική μνήμη, γεγονός που τον βοηθούσε να αποδίδει με εξαιρετικές πινελιές ολοκάθαρα και την παραμικρή λεπτομέρεια των θεμάτων του.

    AivazovskyΌχι άδικα λοιπόν κατατάσσεται στους μεγαλύτερους θαλασσογράφους του 19ου αιώνα. Χαρακτηριστικό της τέχνης του, εκτός από την αληθοφανή απόδοση των κυμάτων, είναι η χρήση του φωτός πάνω στο νερό, τόσο σε πίνακες που απεικονίζουν την τρικυμία σε θύελλες αλλά και τη γαλήνη της θάλασσας σε νηνεμία. Από την άλλη πλευρά, μπορεί κανείς να σημειώσει στα χαρακτηριστικά του έργου του, αυτά που ανήκουν στις παραδόσεις του αρμενικού πολιτισμού, γιατί σε όλη του τη ζωή παρέμεινε πιστός στη χώρα του και στον λαό του.

    Ήταν επίσης άνθρωπος ευρείας κοινωνικής δραστηριότητας. Παρακολουθώντας προσεκτικά τις πολιτικές ειδήσεις στον κόσμο και συμπαθούσε  βαθύτατα τους λαούς που αγωνίζονταν για την ανεξαρτησία τους.

    AivazovskyΤα χρόνια σπουδών του στην πρωτεύουσα συμπίπτουν με μια περίπλοκη και αντιφατική περίοδο στην ιστορία της Ρωσίας. Δεν ήταν μόνο μια εποχή κατά την οποία αφαιρέθηκε η αντίδραση και καταργήθηκε ο δεσποτισμός του αυτοκράτορα Νικολάου του Α’, αλλά, λόγω  αυτής της εξέλιξης, σημειώθηκε και μια σημαντική ανάπτυξη του ρωσικού πολιτισμού που ήταν αποτέλεσμα του πατριωτικού πολέμου του 1812.

    Ήταν μέλος σε πολλές ξένες ακαδημίες και ο δεύτερος Ρώσος ζωγράφος, μετά τον Ορέστη Κιπρένσκι (Orest Adamovich Kiprensky 1782-1836, μεγάλος Ρώσος προσωπογράφος του ρομαντισμού) που είχε την τιμή να δει κρεμασμένη την προσωπογραφία του στη γκαλερί Πίττι στη Φλωρεντία. (Το Παλάτσο Πίττι, είναι μεγάλη κτιριακή κατασκευή στη Φλωρεντία. Βρίσκεται νότια του ποταμού Άρνου, σε μικρή απόσταση από την Παλαιά Γέφυρα, (Ponte Vecchio). Χρονολογείται από το 1458 και ήταν αρχικά η κατοικία του Λούκα Πίττι, ενός φιλόδοξου Φλωρεντινού τραπεζίτη).

    Aivazovsky

    Στην Ακαδημία Καλών Τεχνών, αν και οι πολιτικές και πατριωτικές ιδέες του κλασικισμού ήταν ακόμα πολύ δυνατές, άρχισε και η τάση του ρομαντισμού να αναπτύσσεται σταθερά. Καθηγητής του στη τάξη του ρομαντικού τοπίου ήταν ο καθηγητής Μαξίμ Βορομπιόφ (1787-1855).

    Ο Αϊβαζόφσκι αφομοίωσε πολύ γρήγορα την ιδέα του ρομαντισμού και παρέμεινε ένας πιστός οπαδός αυτού του κινήματος και μετά το τέλος των σπουδών του. To 1836, με τη συμβουλή του Αλεξάντερ Σαουερβάιντ (Γερμανού ζωγράφου1783-1844) που δίδασκε ζωγραφική σκηνών με ναυμαχίες, συμμετείχε σε εκπαιδευτική κρουαζιέρα της ρωσικής μοίρας του στόλου της Βαλτικής στον Κόλπο της Φινλανδίας και το φθινόπωρο της ιδίας χρονιάς έδειξε στην ετήσια έκθεση της ακαδημίας τα έργα του πάνω σε αυτό το θέμα. Καίτοι ήταν μόνο δύο χρόνια φοιτητής στην ακαδημία, κατάλαβαν όλοι το μεγάλο ταλέντο του από αυτούς τους πίνακες.

    «Οι πίνακες του Αϊβαζόφσκι δείχνουν χωρίς αμφιβολία ότι το ταλέντο αυτού του ζωγράφου θα τον οδηγήσει πολύ μακριά. Η μελέτη της φύσης θα του ανοίξει κι  άλλους θησαυρούς που το ταλέντο του αυτή τη στιγμή μόνο τους μαντεύει»,

    έγραψαν οι κριτικοί. Στον  πίνακα με τον τίτλο «Το μεγάλο λιμάνι της Κρονστάνδης» (νησιωτική πόλη της βορειοδυτικής Ρωσίας) βλέπουμε όλα τα στοιχεία να απεικονίζονται με τέτοιο τρόπο που θυμίζουν τους πίνακες των παλαιών Ολλανδών ζωγράφων, όπου η προοπτική δομείται  με ευρύτητα, τα σύννεφα που κατεβαίνουν προς τον ορίζοντα είναι γεμάτα με υγρασία και τα κύματα, ακόμα και τα ακίνητα σκάφη, αντικατοπτρίζουν απόλυτα τον ψυχρό χαρακτήρα της Βαλτικής.

    AivazovskyΤον Οκτώβριο του 1837 ο Αϊβαζόφσκι, τελειώνοντας τις σπουδές του στην ακαδημία, δύο χρόνια νωρίτερα από ό, τι θα ήταν η κανονική φοίτηση, βραβεύεται με το χρυσό μετάλλιο της ακαδημίας, ενώ την προηγούμενη χρονιά του είχε απονεμηθεί το αργυρό μετάλλιο.

    Αυτή η βράβευση του δίνει το δικαίωμα να παραμείνει περισσότερο εκεί. Το διοικητικό συμβούλιο όμως της ακαδημίας ψηφίζει να προτείνει στον ζωγράφο, να περάσει δύο χρόνια στην Κριμαία μόνος του, για να τελειοποιήσει  το στυλ που είχε επιλέξει, έχοντας εμπιστοσύνη στο ταλέντο του και στις ικανότητές του, για να ζωγραφίσει τις απόψεις των νότιων πόλεων παρουσιάζοντας κάθε χρόνο τα έργα του στην ακαδημία, και όταν τελειώσει αυτό το διάστημα, να πάει στην Ιταλία. Ο Αϊβαζόφσκι ρίχνεται αμέσως στη δουλειά. Επιστρέφει πρώτα στη Θεοδοσία το 1838 και περνά δύο χρόνια στην πατρίδα του, στην Κριμαία.

    Στήνει το ατελιέ του κι αρχίζει να ζωγραφίζει  την αγαπημένη του Μαύρη Θάλασσα. Ζωγραφίζει στην ύπαιθρο ή κάνει σχέδια με μολύβι, παρατηρώντας τις αλλαγές στα στοιχεία της φύσης, κυρίως του νερού και του φωτός, αλλά και την κατασκευή των πλοίων. Στο ατελιέ του προσθέτει τις πιο ουσιώδεις πινελιές  τελειοποιώντας το έργο. Οι διάφορες απόψεις της Κριμαίας εμφανίζονται η μια μετά την άλλη στο καβαλέτο του. Είδαμε ότι οι ναυμαχίες και η ομορφιά των ιστιοφόρων ήταν θέματα τα οποία είχε μελετήσει κοντά στον Σαουερβάιντ στην κρουαζιέρα. Στην Κριμαία είχε την ευκαιρία να επιστρέψει σε αυτά τα θέματα.

    Ο επικεφαλής της παράκτιας φρουράς του Καυκάσου, N. Ραγιέφσκι, του προτείνει να λάβει μέρος στους ελιγμούς της μοίρας στη Μαύρη Θάλασσα. Κατά τη διάρκεια του έτους 1839 πηγαίνει τρεις φορές στη θάλασσα για να παρακολουθήσει και να μελετήσει το θέαμα και παίρνει μέρος σε στρατιωτικές ασκήσεις στις ακτές της Κριμαίας, όπου  και συναντιέται με τους ναυάρχους Μιχαήλ Λαζάρεφ, Πάβελ Ναχίμοφ και ο Βλαντιμίρ Κορνίλοφ, με τους οποίους διατηρεί φιλικές σχέσεις μέχρι το τέλος της ζωής του. Οι ναυτικές αυτές ασκήσεις τον  εμπνέουν για μια σειρά έργων που απεικονίζουν τις ναυμαχίες και είναι τόσο εντυπωσιακές αλλά και τόσο πλήρεις των ακριβών λεπτομερειών που μπορούν να θεωρηθούν απεικονίσεις μιας πραγματικής ναυτικής τακτικής επίθεσης.

    AivazovskyΤο 1840, αρχίζει το ταξίδι του στην Ιταλία, με πρώτο σταθμό τη Βενετία και συγκεκριμένα την αρμενική καθολική εκκλησία του Αγίου Λαζάρου των Αρμενίων, όπου ζούσε ο αδελφός του Γαβριήλ. Εκεί μελετά τα αρμενικά χειρόγραφα και εξοικειώνεται με την αρμενική τέχνη. Στη Βενετία συναντά και τον συγγραφέα Νικολάι Γκόγκολ (Ουκρανός θεατρικός συγγραφέας, μυθιστοριογράφος και διηγηματο-γράφος, 1809-1852).

    Στη συνέχεια κατευθύνθηκε προς τη Φλωρεντία, όπου συναντά  τον Ρώσο ζωγράφο Αλέξανδρο Ιβάνοβ, (1806-1858) και μετά στο Αμάλφι και στο Σορέντο. Από το 1840 μέχρι και το 1842 πηγαινοέρχεται ανάμεσα στη Ρώμη και στη Νάπολη, όπου είναι τακτικός θαμώνας των πλουσίων μουσείων της Ιταλίας, τα οποία θεωρεί ως μια δεύτερη ακαδημία, κάνοντας εκθέσεις και καταπλήσσοντας  τους θεατές με την εξαιρετική του τέχνη.

    Ο Πάπας  Γρηγόριος ο XVI,  (1831-1846) του απονέμει το χρυσό μετάλλιο των τεχνών και αγοράζει «Το χάος», έργο που κρεμά στο Βατικανό, γεγονός που είναι υψίστη τιμή γιατί μόνο έργα παγκοσμίου φήμης ζωγράφων εκτίθενται εκεί. Τα νέα των επιτυχημένων εκθέσεων του στην Ιταλία φτάνουν στη Ρωσία και οι εφημερίδες δημοσιεύουν ενθουσιώδη άρθρα, στα οποία αναφέρονται «πως τα αριστοκρατικά σαλόνια, οι δημόσιες συγκεντρώσεις και τα στούντιο ζωγράφων αντηχούν τη νέα δόξα της ρωσικής χώρας γιατί κανείς πιο πριν δεν είχε εκπροσωπήσει με τόση αλήθεια και ζωή το φως, το νερό και τον αέρα».

    Οι μεγάλοι δάσκαλοι της ζωγραφικής εκτιμούν ιδιαίτερα τον Αϊβαζόφσκι και αρκετοί καλλιτέχνες προσπαθούν να τον μιμηθούν. Το 1842 σύμφωνα με την εξουσιοδό-τηση της ακαδημίας ο Αϊβαζόφσκι  πηγαίνει στο Παρίσι, όπου το έργο του συνεχίστηκε με τεράστια επιτυχία. Το συμβούλιο της ακαδημίας τον χρήζει Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής, μια διάκριση που σπάνια αποδίδεται σε έναν εκπαιδευόμενο.

    Στη συνέχεια, επιστρέφει στη Ρωσία και διορίζεται  ως ο κύριος ζωγράφος του ρωσικού Πολεμικού Ναυτικού, γεγονός που του επιτρέπει να παρακολουθεί εκ του συστάδην τις ρωσικές αποστολές έρευνας και επιστήμης στην Τουρκία, στην Ελλάδα, στην Αίγυπτο, στην Αμερική και στην Ασία. Από τα ταξίδια αυτά φέρνει πίσω στην πατρίδα του εκατοντάδες σκίτσα που αργότερα θα γίνουν από τα διασημότερα έργα του.

    O Αϊβαζόφσκι παρήγαγε πάνω από έξι χιλιάδες (6.000) έργα ζωγραφικής στη διάρκεια της ζωής του. Οι περισσότερες από τις εργασίες αυτές έγιναν στην Αυτοκρατορική Ρωσική έδρα του Ναυτικού, όπου εργάστηκε το μεγαλύτερη μέρος της ζωής του, από το 1840 έως το 1900. Την περίοδο του Κριμαϊκού πολέμου  (1853-1856), στην άμυνα της Σεβαστούπολης, στην πολιορκημένη πόλη από τους συμμάχους – Άγγλους, Γάλλους και Τούρκους και έδρα του Ρωσικού Στόλου της Μαύρης Θάλασσας, ο Αϊβαζόφσκι παίρνει και ο ίδιος μέρος και συγχρόνως ζωγραφίζει μανιωδώς, διοργανώνοντας εκθέσεις για να στηρίξει το ηθικό του στρατού και του στόλου, γεγονός που τον κάνει να κερδίσει τον θαυμασμό και τον σεβασμό όλων.

    Την ίδια περίοδο στη Σεβαστούπολη πολεμάει και ο 25χρονος Λέων Τολστόι. «Τα διηγήματα της Σεβαστούπολης», που θα εκδοθούν αμέσως μετά, θα σταθούν αφορμή για τη γνωριμία των δύο ανδρών.

    AivazovskyΣτη δεκαετία του 1860, ο καλλιτέχνης ζωγράφισε αρκετούς πίνακες εμπνευσμένους από την ελληνική επανάσταση και την ιταλική ενοποίηση. Το 1868 επισκέφθηκε και πάλι την Κωνσταντινούπολη κι έδωσε μια σειρά από έργα για την ελληνική αντίσταση στους Τούρκους, κατά τη Μεγάλη Κρητική Επανάσταση.

    Κερδίζοντας πολλά χρήματα, και όντας από τη φύση του φιλάνθρωπος, τα χρησιμοποίησε  για να βοηθήσει τους νέους καλλιτέχνες, στην αρχή της καριέρας τους. Κάνει επίσης πολλά για την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της πατρίδας του, όπως στο ίδρυμα του Πρώτου Σχολείου των Τεχνών και στη Στοά Τέχνης στην πόλη του.

    Ο τσάρος Νικόλαος Α΄, που αγαπούσε τον ζωγράφο και συχνά τον έπαιρνε στα ταξίδια του είχε πει: «Εγώ είμαι ο τσάρος της Γης και ο Αϊβαζόφσκι ο τσάρος της θάλασσας!»

    Κι ο σπουδαίος Ρώσος ζωγράφος Ιβάν Κραμσκόι έγραψε στον γκαλερίστα και μαικήνα Πάβελ Τρετιακόφ, ιδρυτή της περίφημης, ομώνυμης Πινακοθήκης της Μόσχας: «Πιθανόν, ο Αϊβαζόφσκι να  κατέχει κάποιο μυστικό για την κατασκευή των χρωμάτων: δεν έχω ξαναδεί τόσο καθαρές και φωτεινές αποχρώσεις!»

    Ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι συνέκρινε τους πίνακες του Αϊβαζόφσκι με τα μυθιστορήματα του Αλέξανδρου Δουμά, σημειώνοντας, ότι και «οι δυο τους απεχθάνονται την καθημερινότητα, τους εμπνέει η δράση, τους έλκει το ρίσκο, και το ακραίο», και συμπληρώνει:

    «Αυτή η καταιγίδα από τον Αϊβαζόφσκι είναι υπέροχη, όπως όλες οι πίνακες με τις καταιγίδας του, κι αυτός είναι ένας δημιουργός που δεν έχει κανέναν ανταγωνισμό. Στις καταιγίδες του υπάρχει ο θρύλος, η αιώνια ομορφιά που προκαλεί στον θεατή μια πραγματική θύελλα ζωής».

    Ο Τσέχοφ, που γνώρισε τον ηλικιωμένο Αϊβαζόφσκι το 1888 στο σπίτι του στην Κριμαία, έγραψε, ότι ο Αϊβαζόφσκι «κάνει τη ζωή τη δική του και των φίλων του να μοιάζει με παραμύθι».

    Και ο διάσημος Άγγλος ρομαντικός ζωγράφος τοπίων, Ουίλλιαμ Τέρνερ, του αφιερώνει ένα ποίημα γραμμένο στα ιταλικά, όταν έμεινε άφωνος μπροστά στον πίνακα «Ο κόλπος της Νάπολης τη φεγγαρόλουστη νύχτα», το 1842, που επισκέφτηκε την Ιταλία:  

    «Στον πίνακα βλέπω το φεγγάρι με το χρυσό και το ασήμι του να στέκει ψηλά πάνω από τη θάλασσα και να καθρεφτίζεται σ’ αυτήν… Η επιφάνειά της, που το ελαφρύ αεράκι τη γεμίζει με πάλλοντα κύματα, μοιάζει να είναι κεντημένη με μικροσκοπικές σπίθες ή μεταλλικές πούλιες, όπως ο μανδύας ενός βασιλιά.  Συγχώρα με, ω μεγάλε ζωγράφε, αν έσφαλα, πιστεύοντας, ότι βλέπω πραγματικότητα και όχι πίνακα! Αλλά το έργο σου με καταγοήτευσε, και με κυρίευσε η αγαλλίαση! Η τέχνη σου είναι υψηλή και ισχυρή, γιατί σε ενέπνευσε η μεγαλοφυΐα σου!»

    Ο Αϊβαζόφσκι εκείνη την εποχή ήταν 25 ετών και ο Ουίλλιαμ Τέρνερ 67.

    AivazovskyΣτην πραγματικότητα, η τεχνική του βασιζόταν κυρίως στη χρησιμοποίηση της λαζούρας που στα δικά του ευφυή χέρια άγγιζε το τέλειο. (Η λαζούρα είναι ένα λεπτό, διαφανές στρώμα χρώματος. Δημιουργείται προσθέτοντας διαφανή στρώματα χρωμάτων το ένα επάνω στο άλλο σε ένα στεγνό υπόστρωμα, κυρίως λευκού χρώματος ή κάποιου άλλου επίσης φωτεινού, ώστε να αντανακλά το φως μέσα από τις διαφάνειες.

    Οι ζωγράφοι του 17ου αι. των Κάτω Χωρών χρησιμοποιούσαν επτά στρώματα χρώματος). Το κύμα του Αϊβαζόφσκι είναι διαφανές, σαν να βλέπεις πραγματικό νερό, και παρόλο που δουλεύει με λάδι, τα κύματά του μοιάζουν με εκείνα της ακουαρέλας. Τα χρώματα δείχνουν ιδιαίτερα έντονα, αλλά όχι χάρη στην πυκνότητα της πινελιάς, αλλά χάρη στο βάθος και τη λεπτότητα του χρώματος.

    Λέγεται πως άρχιζε τον πίνακα ζωγραφίζοντας πρώτα τον ουρανό, τον οποίον τελείωνε την ίδια μέρα. Η θάλασσα του έπαιρνε κάμποσες μέρες, αλλά ποτέ περισσότερες από 10. Τόσες ημέρες του πήρε να τελειώσει τον «πίνακα όλης του της ζωής», όπως έλεγε ο ίδιος, «Ανάμεσα στα κύματα», τον μεγαλύτερο σε διάσταση πίνακά του, τον οποίον φιλοτέχνησε στα 81 του χρόνια.

    Ο Αϊβαζόφσκι δεν ήταν ένας απλός επαγγελματίας ζωγράφος ναυτικών θεμάτων. Γνώριζε τη θάλασσα και την αγαπούσε. Είχε αναπτύξει έναν μοναδικό τρόπο για να καταγράφει τις μεταβαλλόμενες διαθέσεις της. Αντί να αντιγράφει απευθείας από τη φύση, περιοριζόταν σε σκίτσα με μολύβι. Το ταλέντο του και η εκπληκτική οπτική μνήμη που διέθετε, του επέτρεψαν να αποδίδει τη δύναμη της μετάδοσης των αντιληπτών επιπτώσεων του ύδατος, αλλά ταυτόχρονα και την ατμόσφαιρα της θάλασσας, καθώς και  κάθε εναλλαγή της φύσης, στα κύματα, στον αέρα, στο φως.

    Ο ίδιος συγκρίνει συχνά το έργο του με εκείνο του ποιητή.

    «Ο καλλιτέχνης που αντιγράφει μόνο τη φύση γίνεται σκλάβος της φύσης. Οι κινήσεις των ζωντανών στοιχείων, η αστραπή, μια ριπή αέρα ή μια βουτιά ενός κύματος είναι ανεπαίσθητες. Το πινέλο δεν μπορεί να τις αποδώσει εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή. Ο καλλιτέχνης πρέπει να τις απομνημονεύσει. Έχω στη μνήμη μου όλη τη ζωγραφική παράσταση αυτών που βλέπω. Αφού κάνω ένα σκίτσο σε ένα χαρτί, αρχίζω να το δουλεύω και δεν αφήνω τον μουσαμά, παρά μόνο όταν τα έχω πει όλα με το πινέλο μου».

    Για τον Αϊβαζόφσκι έγραφαν οι μεγαλύτερες προσωπικότητες του ρωσικού πολιτισμού του 19ου αιώνα, οι ακαδημίες καλών τεχνών της Ευρώπης τον τίμησαν με μετάλλια και του απένειμαν διπλώματα και τον αναγόρευσαν σε μέλος τους.

    AivazovskyΤο 1848 ο Αϊβαζόφσκι παντρεύτηκε στην Πετρού-πολη την γκουβερνάντα, Γιούλια Γκρέϊβς. Έζησαν 18 χρόνια, και απέκτησαν τέσσερις κόρες, οι οποίες του έδωσαν μια εγγονή και επτά εγγονούς, τέσσερις από τους οποίους έγιναν ζωγράφοι. Οι δυο του κόρες, η Αλεξάνδρα, η τρίτη στη σειρά, παντρεύτηκε τον Μιχαήλ Λάμψη, Έλληνα της Οδησσού.

    Η Ελένη, η μεγαλύτερη,  παντρεύτηκε  επίσης έναν Έλληνα της Οδησσού, τον  γιατρό του δημόσιου νοσοκομείου Πελοπίδα Λάτρη, με τον οποίον απέκτησε τρία παιδιά, το μεγαλύτερο των οποίων, ο Μιχαήλ Λάτρης, όχι μόνο μετανάστευσε στην Ελλάδα το 1920 και  έζησε τέσσερα χρόνια, αλλά έγινε και διευθυντής της Βασιλικής Κεραμοποιίας -μια και εκτός της ζωγραφικής ειδικευόταν στην τέχνη του πηλού- αλλά και εργάστηκε ως ζωγράφος στις ανασκαφές της Δήλου και της Μυκόνου, αφήνοντας πάμπολλα σχέδια, που βρίσκονται σήμερα στην Πινακοθήκη της Θεοδοσίας.

    Το 1924 ο Μιχαήλ Λάτρης μετανάστευσε στη Γαλλία, όπου ασχολήθηκε περισσότερο με την κεραμική, και πέθανε το Φεβρουάριο του 1941, όταν οι ναζιστές είχαν ήδη μπει στο Παρίσι. Ο αδερφός τού Μιχαήλ Λάτρη, ο Αλεξάντερ, δεν έγινε ζωγράφος.

    Ήταν ο μοναδικός από τα εγγόνια του μεγάλου ζωγράφου, που πήρε το επίθετό του: ο τσάρος Νικόλαος Β΄ ικανοποίησε την επιθυμία του διάσημου υπερήλικα ζωγράφου, και υπέγραψε Διάταγμα, με το οποίο επέτρεπε στον Αλεξάντερ Λάτρη να λέγεται Αλεξάντερ Αϊβαζόφσκι. Η απόφαση αυτή δημοσιεύτηκε ένα μήνα μετά τον θάνατο του ζωγράφου. Μετά την Επανάσταση του 1917 μετανάστευσε στην Ελλάδα, όπου στην Αθήνα γεννήθηκε ο γιος του Πέτρος, του οποίου η βάπτιση είναι καταχωρημένη στα βιβλία βαπτίσεων της Ρωσικής εκκλησίας της Αγίας Τριάδας, στην οδό Φιλελλήνων.

    Aivazovsky34 χρόνια αργότερα, στα 65 του, ο Αϊβαζόφσκι, παντρεύεται για δεύτερη φορά, την 26χρονη Αρμένισα Άννα Σαρκισιάν, χήρα, την οποία είδε  στην κηδεία του άνδρα της. Μαζί έζησαν τα υπόλοιπα 12 χρόνια της ζωής του. Η Άννα πέθανε στη γερμανική κατοχή, το 1944.

    Ο Ιβάν Αϊβαζόφσκι πέθανε στις 2 Μαΐου του 1900, στον ύπνο του. Στο καβαλέτο του έμεινε ανολοκλήρωτος ο τελευταίος του πίνακας «Η ανατίναξη της τουρκικής Ναυαρχίδας από τον Ναύαρχο Κανάρη». Σύμφωνα με την επιθυμία του, θάφτηκε στην αυλή της Αρμενικής Εκκλησίας του Αγίου Σαρκίου.

    Μια λευκή μαρμάρινη σαρκοφάγος έγινε από τον Ιταλό γλύπτη L. Biogiolli το 1901. Ένα απόσπασμα από την Ιστορία της Αρμενίας του Μοβσές Χορενατσί (επιφανής Αρμένιος ιστορικός, φιλόλογος, συγγραφέας και μεταφραστής της ύστερης Αρχαιότητας και συγγραφέας της «Ιστορίας της Αρμενίας», 410- 490) είναι χαραγμένο στην επιφάνεια της: “Γεννήθηκε ως ένας θνητός αλλά άφησε μια αθάνατη κληρονομιά “

    AivazovskyΤιμήθηκε με χρυσά μετάλλια για τα έργα του και έγινε μέλος των Ακαδημιών Καλών Τεχνών της Πετρούπολης, του Άμστερνταμ, της Στουτγάρδης, του Παρισιού, της Ρώμης και της Φλωρεντίας.

    Στην Ελλάδα, στην Εθνική Πινακοθήκη,  υπάρχει ο πίνακας «Καταιγίδα κοντά στο Σούνιο», που ο ζωγράφος φιλοτέχνησε το 1856 και τον δώρισε στη Πινακοθήκη ο Έλληνας από την Οδησσό, Γρηγόριος Μαρασλής, καθώς και ο πίνακας «Η Πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδα από τον Κανάρη».(το τελευταίο ημιτελές έργο του). Στην ελληνική Βουλή, επίσης, υπάρχει ο πίνακας «Το σχολείο του Ομήρου».

    Το 1859 του απονεμήθηκε το ελληνικό παράσημο του Τάγματος του Σωτήρος.

    Διετέλεσε επίσης και τιμήθηκε ως:

    Ιππότης της Λεγεώνας της Τιμής
    Με τον 2ον Βαθμό του Τάγματος της Αγίας Άννας
    Μέλος του Τάγματος του Λευκού Αετού
    Με τον 2ον Βαθμό του Τάγματος του Αγίου Βλαδίμηρου
    Μέλος του Τάγματος του Αγίου Αλέξανδρου Νιέφσκι
    Μέλος της Λεγεώνα της Τιμής
    Μέλος του Τάγματος του Μετζιτιέ

    Πηγές: Ιβάν Αϊβαζόφσκι, έκδοση Taschen

    Ιβάν Αϊβαζόφσκι, έκδοση ArtBook

    Ευγενίας Κριτσέφσκαγια -Τα ελληνικά χρώματα του Ιβάν Αϊβαζόφσκι

     

    Avatar
    Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών
    Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που αγαπάμε τις λέξεις σε όποια τους μορφή κι αν τυπώνονται: άρθρα, ειδήσεις, λογοτεχνία, ποίηση και δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο. Σας ενημερώνουμε για δραστηριότητες παλιές και καινούριες. Ελάτε μαζί μας να παίξουμε με τα λόγια που γράφονται!

    Απάντηση