Κυριακή, 17 Ιανουαρίου, 2021
More
    Αρχική Ελληνική Λογοτεχνία Ο Πίνακας - Έλενα Στανιού

    Ο Πίνακας – Έλενα Στανιού

    -

    Ο Πίνακας, το νέο μυθιστόρημα της Έλενας Στανιού.

    Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι. Είχα διαβάσει πριν εκδοθεί και κυκλοφορήσει στα βιβλιοπωλεία το μυθιστόρημα της Έλενας Στανιού  Ο ΠΙΝΑΚΑΣ (εκδ. Αέναον, Αθήνα 2018, σελ.163) και με είχε συγκινήσει (μέχρι δακρύων) τότε, αρκετές φορές. Το ξαναδιάβασα τις ημέρες των Χριστουγέννων για τις ανάγκες της αποψινής εκδήλωσης και σας βεβαιώ ότι την ίδια συναισθηματική φόρτιση ένιωσα και τώρα, τα ίδια ηδύαλγα συναισθήματα (για να χρησιμοποιήσω μια χαρακτηριστική λέξη μιας φίλης μου). Χάρηκα όχι μόνο το θέμα αλλά και την πλοκή της υπόθεσης, την εσωτερική πρόοδο της ιστορίας, το ύφος, τους χαρακτήρες, τη γλώσσα, στοιχεία που θα μας απασχολήσουν στη συνέχεια.

    Κατ΄ αρχάς θα μπορούσα να πω πως η ιστορία, όπως εξελίσσεται ως τη σελ. 122, θα έλεγε κανείς ότι είναι ολοκληρωμένη, πλήρης και με πολλή συγκίνηση και διάχυτη από ποικίλα συναισθήματα. Εδώ είναι το εύρημα της συγγραφέως. Καταφέρνει να ξεγελάσει τον αναγνώστη με τόση αληθοφάνεια, ώστε να τον περιμένει η μεγάλη ανατροπή της αφήγησης στις παρακάτω σελίδες 122- 163, από το 15ο κεφάλαιο ως το τέλος. Αυτά σαν μια πρόγευση για όσα θα αναπτύξουμε συνοπτικά στη συνέχεια.

    Ας πλησιάσουμε, λοιπόν, τα γεγονότα:

    Ο καμβάς της αφήγησης είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα διαπλοκή ονείρου και πραγματικότητας. Στην ουσία δηλαδή το όνειρο είναι η βάση αλλά και η επιφάνεια όλων των περιστατικών, η πραγματικότητα έρχεται αργότερα να συγκρουστεί και ταυτόχρονα να ξεδιαλύνει το μπέρδεμα των εντυπώσεων και των συναισθημάτων της ηρωίδας αλλά και τις εύλογες απορίες του αναγνώστη.

    Ο ΠίνακαςΗ κ. Ανδρέου, διαζευγμένη, μετά από τις φορτικές πιέσεις της μητέρας της επισκέπτεται τον καθηγητή της Ψυχοθεραπείας κ. Παπαποστόλου. Η κύρια αιτία είναι η απώλεια σε τροχαίο ατύχημα του γιου της. Χρειαζόταν μια ψυχολογική στήριξη. Εκεί στο γραφείο του γιατρού βλέπει στον τοίχο έναν παράξενο πίνακα με έντονα χρώματα, που την ταράζει και της εντείνει το άγχος. Στον πίνακα αυτόν αναφέρεται κατά την αφήγηση των γεγονότων πολλές φορές, για να αποκαλυφθεί ο ρόλος που έπαιξε στην ψυχολογική της κατάσταση στο τέλος του βιβλίου, δίνοντας και μία λύση, μια απάντηση σε όλα τα δρώμενα. Ο πίνακας συνδέεται με τον πρώην άνδρα της, τον Γεράσιμο, καθηγητή πανεπιστημίου που τον ερωτεύτηκε όταν ήταν φοιτήτρια στην Αθήνα. Αποδείχτηκε όμως ότι ο άντρας της έκανε σε παράλληλο χρόνο διπλή ζωή, δημιουργώντας δεύτερη οικογένεια στη Θεσσαλονίκη, γεγονός που οδήγησε σε διάλυση το γάμο τους… Είναι εξαιρετική η πλοκή της ιστορίας και τα γεγονότα συνδέονται με τόση αληθοφάνεια ώστε να προκαλούν στον αναγνώστη ρίγη συγκίνησης, σκέψεις αλληλεγγύης και ενσυναίσθησης.

    Όμως, έτσι έχουν τα πράγματα ή είναι παιχνίδια της ψυχής, όταν βρίσκεται σε ονειρική κατάσταση; Και τότε ποια είναι η πραγματικότητα; Και πώς συνδέεται η απατηλή εικόνα του ονείρου με το ρεαλισμό της ζωής; Και τα όρια αυτών των περιοχών τέμνονται; Έχουμε δηλαδή εισπήδηση της μιας περιοχής στην άλλη, παράλληλη λειτουργία, αλληλεπίδραση; Υπάρχουν προφητικά όνειρα; Από εδώ και πέρα, όπως γίνεται κατανοητό σε όλους, καταφεύγουμε στην ψυχιατρική, που έχει πλούσια βιβλιογραφία σχετικά με τα όνειρα και την ερμηνεία τους. Η συγγραφέας αναφέρει τον Φρόυντ, που πρώτος άνοιξε δρόμο στον σκοτεινό χώρο της ψυχής και των ονείρων. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ακόμη και πολλούς άλλους, όπως τον Γιουνγκ ή τον σύγχρονό μας Γιάλομ κ.ά.

    Ο Πίνακας

    Η ψυχανάλυση και η ψυχοθεραπεία συνδέονται ως ένα βαθμό και με την ερμηνεία ονειρικών καταστάσεων και φυσικά έχουν αξιοποιηθεί από τη λογοτεχνία και τους συγγραφείς, ήδη από την εποχή του Ομήρου. Η ανάμειξη της επιστήμης, της Ψυχολογίας, με την τέχνη του λόγου, τη Λογοτεχνία, είναι ένα ρίσκο για τον συγγραφέα, γιατί εύκολα μπορεί να διολισθήσει σε χώρους πέραν των στόχων του και της τέχνης του. Στην προκειμένη όμως περίπτωση έχουμε επιτυχημένο συγκερασμό. Η συγγραφέας σημειώνει προλογικά: «Η ιδέα γι΄αυτό το βιβλίο μου ήρθε, όταν σκέφτηκα να εμπλέξω τη λογοτεχνία με την Ψυχολογία και μάλιστα, με κάποια στοιχεία από την Ψυχανάλυση». Η Στανιού έπαιξε και κέρδισε. Πατώντας σε δυο βάρκες κατόρθωσε να οδηγήσει την ιστορία της σε υπήνεμο και νόμιμο λιμάνι στην ανοιχτή θάλασσα της Λογοτεχνίας.

    Ο ΠίνακαςΓια τη συγγραφική ικανότητα και γενικά για το ταλέντο της Έλενας έχω μιλήσει και άλλες φορές, αλλά νιώθω την ανάγκη να ξαναπώ πως αναμένω (και αναμένουμε όλοι πιστεύω) και άλλες υψηλότερες κατακτήσεις και άλλα υψηλότερα πετάγματα, ο χρόνος δουλεύει με το μέρος της. Ξέρει να βηματίζει, να ονειρεύεται και να επιχειρεί με σιγουριά. Ξεκίνησε από τα μικρά  για να φτάσει τα μεγάλα. Έχει μια επιτυχημένη  συγγραφική ανιούσα διαδρομή δέκα χρόνων και πλέον με τα παιδικά βιβλία της: Από τον Ψυχογιό κυκλοφορούν Το Πρωτοχρονιάτικο δώρο του Άρη (2009), Το μικρό ρυμουλκό (2011), Πολίν (2013), Το μπαούλο στη σοφίτα (2013), Τα γενέθλια της Κυβέλης (2014), Το μυστικό της ριγέ βαλίτσας (2016), το οποίο μεταφράστηκε και στην τουρκική γλώσσα, Το μικρό ρυμουλκό σε νέο λιμάνι (2017). Από την Ήρα εκδοτική κυκλοφορούν Το μπαούλο στη σοφίτα (2013) και Τα γενέθλια της Κυβέλης (2014) και τώρα από τις εκδόσεις Αέναον ακολουθεί Ο Πίνακας (2018), λογοτεχνία για ενήλικους αναγνώστες.

    Οι αρετές της λογοτεχνικής γραφής του βιβλίου είναι πολλές.

    Α. Ο τρόπος με τον οποίο αφηγείται τα γεγονότα, η αφηγηματικότητα, ασκημένη προφανώς και μέσα στην εκπαιδευτική της πορεία. Γιατί το να αφηγείσαι ιστορίες και παραμύθια σε μικρά παιδιά είναι γοητευτική τέχνη, αλλά και δύσκολη, χρειάζεται πολυχρόνια προπόνηση. Η λογοτεχνική αφήγηση προϋποθέτει, λοιπόν, πλούσια εμπειρία, φαντασία και γνώση της τεχνικής. Έτσι, αρχίζει την αφήγηση του συγκεκριμένου μυθιστορήματος in medias res, από το μέσον των επεισοδίων, ξεσκεπάζοντας και βαθμηδόν ολοκληρώνοντας το σώμα της μυθιστορίας, εξιστορώντας τα πριν γεγονότα, αρχίζοντας από το παρελθόν φωτίζεται και σταδιακά ερμηνεύεται το παρόν. Γι΄ αυτό η αφήγηση τυλίγεται και με ένα πέπλο μυστηρίου και με το άρωμα της εσωτερικής αναδίφησης. Στο σημείο αυτό έρχεται αρωγός η Ψυχανάλυση.

    Β. Το ενδιαφέρον του αναγνώστη, η συνάφεια των επεισοδίων, ο εγκιβωτισμός μικρότερων ιστοριών και πληροφοριών, η αιφνίδια τροπή των πραγμάτων και η ολική ανατροπή. Αυτό το τελευταίο στοιχείο απογειώνει την αφήγηση και ο αναγνώστης αναθεωρεί πολλά από όσα πίστευε πριν και διαπιστώνει την αμοιβαιότητα ονείρου και πραγματικότητας. Γίνεται τρόπον τινά μια αποκατάσταση της τάξης των πραγμάτων. 

    Γ. Η γλώσσα ρέουσα, διαυγής και ποικίλη, μακριά από σκοτεινές περιγραφές και θολούς στοχασμούς δημιουργεί ένα ύφος οικείο, προσιτό στον αναγνώστη, παρότι μιλάει ερμηνευτικά για έννοιες όπως το όνειρο, η απώλεια, ο πόνος, η κατάθλιψη, η ψυχανάλυση κ.ά. Θα έλεγα πως η Έλενα τα δύσκολα τα κάνει να φαίνονται εύκολα και καθημερινά, γεγονός που φανερώνει το ταλέντο της και σ΄ αυτό το σημείο. 

    Ο Πίνακας

    Δ. Οι βασικοί χαρακτήρες της διήγησης είναι δύο: η Ανδρέου και ο ψυχίατρος Παπαποστόλου. Γύρω κυκλούνται και άλλα πρόσωπα, όπως ο Γεράσιμος, ο φοιτητικός έρωτας και ακολούθως σύζυγος της Ανδρέου, η μητέρα της Ελπινίκη και βέβαια τα παιδιά και των τριών οικογενειών. Για την Ανδρέου θα έλεγα πως είναι δυναμική γυναίκα, ερωτική, πεισματάρα. Σηκώνει το σταυρό της συζυγικής απιστίας με αξιοπρέπεια και αρνείται κάθε συμβιβασμό. Αλλά και με καθαρό μυαλό βλέπει μια χαραμάδα από φως που διανοίγεται στη γνωριμία της με τον Παπαποστόλου, το γιατρό. Κι εδώ  έχουμε μια διάδραση θεραπευτική, γιατί και ο ψυχίατρος, πληγωμένος ως άνθρωπος στη ζωή του -έχει χάσει τη γυναίκα του, ζει μόνος του με μια κόρη στο εξωτερικό- ανακαλύπτει στα γαλάζια μάτια της κ. Ανδρέου κάποιες φωτεινές αναλαμπές που ξυπνούν την ενσυναίσθηση και βαθμηδόν συναισθήματα αγάπης και έρωτα. 

    Ε. Η λογοτεχνία είναι ένα παιχνίδι με όρους και κανόνες, γραπτούς και άγραφους, μια συνθήκη ανάμεσα στο συγγραφέα και τον αναγνώστη, όπως συμβαίνει με την προφορική αφήγηση στο παραμύθι ή την ιστορία, ανάμεσα στον αφηγητή, τον παραμυθά και το ακροατήριο. Κι ένα βασικό στοιχείο γοητείας είναι η αληθοφάνεια, να ζωντανεύουν οι παραισθήσεις και οι αυταπάτες στο όνειρο. Διαβάζοντας το βιβλίο έχεις την αίσθηση ότι ταυτίζεσαι με την ηρωίδα, την Ανδρέου, και συμμετέχεις στα δρώμενα της ιστορίας. Πλημμυρίζεις από συναισθήματα, κυρίως από δίκαιη αγανάκτηση και λύπη για τα όσα ανθρώπινα συμβαίνουν στη διήγηση μεταξύ των προσώπων. Και πράγματι με την ανατροπή έρχεται η κάθαρση, η εξιλέωση και η ισορροπία της ζωής. Δεν αποκαλύπτω το περιεχόμενο της ανατροπής, γιατί προφανώς έτσι θα αφαιρέσω το στοιχείο της έκπληξης και του αιφνιδιασμού. Αυτό μένει για τον αναγνώστη!

    Γενικά, Ο ΠΙΝΑΚΑΣ γραμματολογικά δε θα έλεγα ότι ανήκει στην κατηγορία του μυθιστορήματος, αλλά ότι πρόκειται για μια ψυχολογική νουβέλα, όπου εκδιπλώνεται  με πολλή τέχνη ο εσωτερικός κόσμος μιας γυναίκας που βάλλεται από δύο κυρίαρχα φαρμακερά βέλη στη ζωή της, από ένα διαζύγιο και μια απώλεια παιδιού. Έχουμε μια ονειρική κατάσταση μέσα σε μια δεινή πραγματικότητα και σύγκρουση των δύο κόσμων. Παλεύει, αγωνίζεται, θυμώνει, σκοτεινιάζει, αλλά βρίσκει τελικά το θάρρος να ξανακάνει τη ζωή της. Ο Παπαποστόλου, εξάλλου, έρχεται και αποκαθιστά την καλή περσόνα, την καλή εικόνα του άντρα, σε αντίθεση με τον Γεράσιμο, που την αμαυρώνει με τη διπλή συζυγική ζωή που κάνει.

    Τελικά, πιστεύω πως Ο ΠΙΝΑΚΑΣ είναι ένα έξυπνα γραμμένο βιβλίο, σύγχρονο και  υγιές φεμινιστικό ανάγνωσμα, ένας ύμνος στη Γυναίκα!

    Συγχαρητήρια, Έλενα, για το βιβλίο σου! Εύχομαι καλή επιτυχία να έχει και να ΄ναι καλοτάξιδο.

    Ο Πίνακας

    Ευχαριστώ

    2/2/2019

    Β. Δ. Αναγνωστόπουλος,

    Ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

    Επεξεργασία εικόνας: Νάγια Γ. Μητροπούλου

    ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    Mια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία – Ευαγγελία Γκιώνη

    Το βιβλίο της ψυχολόγου και συγγραφέως Ευαγγελίας Γκιώνη «Μια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέγας Σείριος...

    Ο Πιλοτίμος – Μανταλένα Οικονόμου

    Η συγγραφέας Μανταλένα Οικονόμου συστήνεται στο αναγνωστικό κοινό με το βιβλίο της για παιδιά «Ο Πιλοτίμος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις iWrite. Η εικονογράφηση...

    Το κρυμμένο χαμόγελο – Φωτεινή Κωνσταντοπούλου

    Το βιβλίο της συγγραφέως Φωτεινής Κωνσταντοπούλου «Το κρυμμένο χαμόγελο» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Γράφημα, με μια υπέροχη εικονογράφηση της Μαριάννας Φραγκούλη. Προσωπική άποψη: Αγγελίνα Παπαθανασίου Δεν...

    Η κατάσκοπος των βιβλίων – Λίνα Μουσιώνη

    Από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο κυκλοφορεί το νέο βιβλίο της συγγραφέως Λίνας Μουσιώνη «Η κατάσκοπος των βιβλίων», σε εικονογράφηση του Βασίλη Γρίβα. Απευθύνεται σε ηλικίες...

    Quiz 69 – Ελληνική γλώσσα

    Quiz 69 - Πόσο καλά γνωρίζεις την ελληνική γλώσσα; Υπάρχουν λέξεις που τις συναντάμε σε βιβλία που διαβάζουμε. Γνωρίζουμε όμως τη σημασία τους; Πόσες σωστές...

    Το πάθος του λόρδου Μακένζι – Jennifer Ashley

    Έχω αδυναμία στους έρωτες, ακόμα και σε αυτούς που ζουν στις σελίδες ενός βιβλίου. Το συγκεκριμένο βιβλίο δίσταζα να το διαβάσω αν και έχει...

    Mια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία – Ευαγγελία Γκιώνη

    Το βιβλίο της ψυχολόγου και συγγραφέως Ευαγγελίας Γκιώνη «Μια γραμμή και μια τελεία κι είναι θαύμα η ιστορία» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μέγας Σείριος...

    Ως το τέλος του κόσμου (απόσπασμα) – Μαίρη Μαγουλά

    Ως το τέλος του κόσμου (απόσπασμα) - Μαίρη Μαγουλά Ακολουθήστε τη νεαρή πρωταγωνίστρια σε ένα ταξίδι γεωγραφικό, ιστορικό, πνευματικό, σ’ ένα υπαρξιακό ταξίδι αυτογνωσίας ως...