Τρίτη, Δεκέμβριος 10, 2019
More
    Αρχική Λόγω Τεχνών Οι δεσποινίδες της Αβινιόν - Εμμανουέλα Αλεξάνδρου

    Οι δεσποινίδες της Αβινιόν – Εμμανουέλα Αλεξάνδρου

    -

    Οι δεσποινίδες της Αβινιόν

    Γράφει η Εμμανουέλα Αλεξάνδρου 

    Είτε ασχολείσαι ενεργά με τη ζωγραφική, είτε είσαι ένας αιώνιος λάτρης αυτής της τέχνης, είτε σε εμπνέει περισσότερο ο σουρεαλισμός, είτε σε μαγεύει η αναγεννησιακή τεχνοτροπία, αποκλείεται να μην έχεις ενδώσει ποτέ στην παρατήρηση ενός πίνακα του Πικάσο.

    Ίσως ξέρεις μερικά στοιχεία της ζωής του, έχεις ακουστά για την –αντικείμενο πολλών ψυχολογικών μελετών- σχέση του με τις γυναίκες, λέγοντας με περίσσιο θράσος ότι για τον ίδιο υπάρχουν δύο είδη γυναίκας, οι βασίλισσες και τα χαλάκια της πόρτας. Ίσως, κάποτε να διάβασες για την υπέρμετρη αγάπη που έτρεφε για την μητέρα του, για τις γυναίκες που αυτοκτόνησαν ή κατέρρευσαν ψυχολογικά λόγω των ακραίων αντιδράσεών του.

    Τέλος, ίσως έχεις αφιερώσει μερικά λεπτά από τη ζωή σου για να παρατηρήσεις κάποιον πίνακα αυτού του ανθρώπου και να αναρωτηθείς τι είναι αυτό που κίνησε την φαντασία του, έδωσε πνοή στα πινέλα του και τον μετέτρεψε σε ένα σημαντικό καλλιτέχνη, ενίοτε επαναστατικό, για την εποχή του.

    Δικαίως, θα σπεύσει κάποιος να αντιδράσει λέγοντας ότι, είναι τόσο δύσκολο να διεισδύσεις στο μυαλό ενός δημιουργού και να μετατρέψεις τον καλλιτεχνικό του κώδικα σε απλές εξηγήσεις του έργου του.

    Η απάντηση, λοιπόν, της αλλοπαρμένης αρθρογράφου είναι: και αν μπορούσες να καταλάβεις, ή έστω να συναισθανθείς έναν οποιονδήποτε πίνακα σε μερικά βήματα;

    Ας λάβουμε ως παράδειγμα τον «Les Demoiselles d’Avignon», το πρώτο έργο που εναρμονίζει τον κυβισμό με την μοντέρνα τέχνη και σκανδαλίζει τόσο καλλιτέχνες και φίλους του Πικάσο, όσο και κάθε απλό παρατηρητή της εποχής, σε σημείο να θεωρηθεί ανήθικο.

    Σε πρώτο στάδιο, απλώς κοίταζε. Περιέγραψε τα πρόσωπα, τα αντικείμενα, τον ευρύτερο χώρο – σκηνικό.

    Οι δεσποινίδες της Αβινιόν

    Πέντε γυναίκες με το βλέμμα στραμμένο προς εσένα, σχεδόν κρυσταλλωμένο, δίχως την παραμικρή έκφραση συναισθήματος, απελευθερωτικά γυμνές, χωρίς ντροπή. Πίσω γαλάζιες σκιές αγγίζουν τα σώματα δίνοντας την αίσθηση ενός σεντονιού. Ενδεχομένως, αν αλλάξεις οπτική θα διακρίνεις ότι η δεύτερη γυναίκα αριστερά είναι ξαπλωμένη. Δίνεται η αίσθηση της επαφής μιας και όλα τα πρόσωπα απέχουν ελάχιστα μεταξύ τους. Μερικά φρούτα βρίσκονται άθικτα στο κέντρο του χώρου, κατανοώντας πια ότι υπάρχει ένα δωμάτιο που περιμένει επισκέπτη.

    Δύο γυναίκες στα δεξιά φορούν μάσκες, θυμίζοντας αφρικανική τελετουργία. Το γυναικείο σώμα αποκτά μία πιο άγρια διάσταση. Το στήθος θυμίζει μια μορφή διαμαντιού, πολύτιμο τόσο για την γυναίκα όσο και για τον καλλιτέχνη. Ίσως ένα έργο στο οποίο φαίνεται ο διχασμός του Πικάσο για την γυναίκα. Το ακραίο μίσος, η ωμότητα στην παρουσίαση της σάρκας αλλά και η επιθυμία για απελευθέρωση της σεξουαλικότητας.

    Θαρρείς ότι το κάθε βλέμμα σε ακολουθεί παντού, το κάθε κοφτερό χαρακτηριστικό πάνω στο γυναικείο τους σώμα αγκαλιάζεται από ένα αέρινο σεντόνι, δημιουργώντας μια αίσθηση απρόκλητου και απρόσκοπτου ερωτισμού.

    Σε ένα επόμενο επίπεδο, θα μπορούσες να τοποθετήσεις το έργο σε κάποια ιστορική περίοδο. Το συγκεκριμένο έργο ανήκει σε μία περίοδο που επέρχεται και της γαλάζιας και της ροζ, που υπήρξαν καταλύτες τόσο στην ιδιοσυγκρασία του καλλιτέχνη όσο και στο περιεχόμενο των έργων του. Ενώ στα πρώιμα έργα του ζωγράφιζε ό,τι έβλεπε, περνώντας από την καταθλιπτική μπλε περίοδο στην ελπιδοφόρο ροζ, έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνει στον καμβά ό,τι νιώθει.

    Τα γήινα χρώματα, η θερμότητα του έργου αυτού, συνδυάζεται με μία ψυχρή πινελιά: το θαλασσί σεντόνι που τυλίγει τις κοπέλες. Μία απόπειρα του καλλιτέχνη να εκφράσει τον πόνο ή την μοναξιά που περιτυλίγει μία γυναίκα ή και τον ίδιο.

    Οι δεσποινίδες της ΑβινιόνΕίναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι το έργο αυτό δεν σκανδάλισε μόνο λόγω της αναπαράστασης του γυμνού, αλλά και λόγω της θεματικής που είχε: ο Πικάσο αναπαριστά έναν οίκο ανοχής. Αν μέχρι τώρα αυτή η ιδέα λάνθανε στα σοκάκια της σκέψης σου, ίσως θα έπρεπε να δεις την αρχική μορφή του πίνακα.

    Δύο ανδρικές μορφές, ένας ναύτης στο κέντρο των γυναικών και ένας φοιτητής ιατρικής να στέκεται στην αριστερή πλευρά.

    Μία φιγούρα αχόρταγης επιθυμίας στο κέντρο του πίνακα και ένας επιστήμονας – παρατηρητής, ή ακόμα και καλλιτέχνης μιας και ήταν σύνηθες τότε οι ζωγράφοι να παρακολουθούν τα ανθρώπινα σώματα για καλύτερη αναπαράστασή τους. Χαρακτηριστικό, εδώ, ότι ο παρατηρητής αυτός κρατάει ένα κρανίο, ένα σύμβολο θανάτου κάνοντας, ίσως, σαφές ότι όλες οι απολαύσεις κάποτε τελειώνουν.

    Θα μπορούσες να παρατηρήσεις αυτά αλλά και τόσα άλλα, όπως για παράδειγμα τις μάσκες που φορούν οι γυναίκες στα δεξιά τις οποίες αν τις εντάξεις σε ένα ιστορικό πλαίσιο θα σκεφτείς ότι τον 20ο αιώνα η Γαλλία, τόπος κατοικίας του Πικάσο, είχε ιδρύσει αποικίες σε πολλές αφρικανικές περιοχές, ανταλλάσσοντας όχι μόνο πληθυσμούς αλλά και στοιχεία πολιτισμού.

    Σε τελευταίο στάδιο όμως, αυτό το οποίο κρίνεται και σημαντικότερο, είναι να καταφέρεις να αγγίξεις με την δική σου ματιά τον πίνακα, να δημιουργήσεις ένα προσωπικό πλαίσιο στο οποίο θα ερμηνεύσεις σημαντικές και μη λεπτομέρειες.

    Δυστυχώς, δεν θα μπορέσεις μήτε εσύ, μήτε εγώ να παρακολουθήσουμε τον καλλιτεχνικό μονόλογο του Πικάσο με κάποιο έργο του. Ακόμα και αν μας δινόταν η ευκαιρία, υπάρχουν κάποια αόρατα νήματα που πάντα θα εμπερικλείουν το πραγματικό συναίσθημα, την ατόφια μορφή της σκέψης ενός καλλιτέχνη από την προσβάσιμη ύλη, την τελική εικόνα.

    Ας απεγκλωβίσουμε την λέξη τέχνη από τα διάφορα συναισθήματα άγχους σχετικά με την κατανόηση νοήματος. Η τέχνη προϋπήρχε της έμπνευσης, του νοήματος, αλλά σίγουρα δεν υπήρχε πριν τον άνθρωπο. Η αποκωδικοποίηση είναι καθαρά προσωπική και εκεί έγκειται ένα μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής απόλαυσης.  

    Οι δεσποινίδες της Αβινιόν

    Επεξεργασία εικόνας: Παναγιώτα Γκουτζουρέλα

    Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών
    Είμαστε μια ομάδα ανθρώπων που αγαπάμε τις λέξεις σε όποια τους μορφή κι αν τυπώνονται: άρθρα, ειδήσεις, λογοτεχνία, ποίηση και δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο. Σας ενημερώνουμε για δραστηριότητες παλιές και καινούριες. Ελάτε μαζί μας να παίξουμε με τα λόγια που γράφονται!

    Απάντηση