Στη σημερινή συνέντευξη στους Θεματοφύλακες Λόγω Τεχνών, φιλοξενείται η συγγραφέας Βασιλική Ζάλη Σηλ, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Η Ρόζι, ο Ζακ και η Μυρτώ. Το γοργονοχωριό» από τις εκδόσεις Φυλάτος.
Συνέντευξη
Ρωτάει η Αγγελίνα Παπαθανασίου
Ευχαριστούμε πολύ για τη συνέντευξη που μας παραχωρείτε.
Συστήνεστε στο αναγνωστικό κοινό με το βιβλίο σας «Η Ρόζι, ο Ζακ και η Μυρτώ. Το γοργονοχωριό». Πώς προέκυψε η συγγραφή στη ζωή σας; Ήρθε τυχαία ή ήταν ένα όνειρο ζωής που έγινε πραγματικότητα;
Β.Ζ.Σ. Εγώ σας ευχαριστώ από καρδιάς, Aγγελίνα μου, και εσένα και τους Θεματοφύλακες που μου δίνετε την ευκαιρία να μιλήσω για το πρώτο μου παιδικό βιβλίο. Η συγγραφή παιδικών βιβλίων ήταν, όντως, ένα όνειρο ζωής που έγινε πραγματικότητα. Ίσως ακουστεί λίγο τετριμμένο, αλλά πάντα μου άρεσε να γράφω τις σκέψεις μου κι από μικρή κρατούσα ημερολόγιο. Στο γυμνάσιο, λόγω μιας εξαιρετικής φιλολόγου, λάτρεψα κυριολεκτικά τη λογοτεχνία και τη γλώσσα. Η αγάπη αυτή με οδήγησε να σπουδάσω ελληνική φιλολογία, να ειδικευτώ στην κλασική φιλολογία και, κατόπιν, να κάνω διδακτορικό στον Ηρόδοτο, τον πατέρα της ιστορίας, που το έργο του αγκαλιάζει λαϊκές παραδόσεις, στοιχεία μυθολογίας και μυθοπλασίας. Με τον ίδιο συγγραφέα ασχολούμαι μέχρι σήμερα ως ακαδημαϊκός. Η ιστοριογραφία, οι ιστορίες, η τέχνη της αφήγησης και του λόγου είναι κομμάτι της ζωής μου και της ταυτότητάς μου. Με συναρπάζει η δυνατότητα που μας δίνουν οι ιστορίες, οι μύθοι, οι παραβολές, τα παραδείγματα να περάσουμε σημαντικά μηνύματα και μαθήματα ζωής για το παρόν και το μέλλον. Ως εκπαιδευτικός και ακαδημαϊκός, έχω βιώσει από πρώτο χέρι τη δύναμη που έχουν οι ιστορίες – και δη οι αρχαίοι ελληνικοί και ρωμαϊκοί μύθοι για τους θεούς και τους ήρωες – να εξάψουν τη φαντασία και το ενδιάφερον των μαθητών σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, να μεταμορφώσουν συνειδήσεις και συμπεριφορές. Επιπρόσθετα, με γοητεύει ο τρόπος με τον οποίο ένας συγγραφέας, όπως κι ένας ομιλητής, προσαρμόζουν τη γλώσσα και το είδος των επιχειρημάτων τους με γνώμονα το κοινό τους. Συν τοις άλλοις, οι ιστορίες δημιουργούν κοινά σημεία αναφοράς που φέρνουν τους ανθρώπους κοντά. Ειδικά από τότε που απέκτησα παιδιά, ήθελα πολύ να πειραματιστώ με τη λογοτεχνία πέρα από το ακαδημαϊκό επίπεδο. Έτσι, άρχισα να πλάθω τις δικές μου ιστορίες, μια εκ των οποίων είναι το Γοργονοχωριό. Μου πήρε χρόνια να το τελειοποιήσω και να πάρω την απόφαση να το αφήσω να ανοίξει τα φτερά του. Κι ήταν, ομολογουμένως, μεγάλη η συγκίνησή μου όταν επιτέλους κράτησα το πρώτο μου παραμύθι στα χέρια μου!
Ποια ήταν η πηγή έμπνευσης για να γεννηθεί η ιστορία που μας διηγείστε;
Β.Ζ.Σ. Η πηγή έμπνευσης για την ιστορία ήταν τα τρία μου παιδάκια κι η αγάπη μου για τη θάλασσα, τον ήλιο και το ελληνικό καλοκαίρι. Η εικόνα της θάλασσας, όπως λαμπυρίζει κάτω από το φως του ήλιου, με κάνει να ταξιδεύω νοερά σε μέρη μακρινά, πραγματικά και φανταστικά. Με συνεπαίρνει η μαγεία του νερού, που τα αλλάζει και τα μεταμορφώνει όλα. Τα παιδιά μου επίσης ενθουσιάζονται με τη θάλασσα και τον ήλιο, δε χορταίνουν τις βουτιές και κάθε φορά ανακαλύπτουν καινούριους θησαυρούς στον βυθό. Έτσι, έφτιαξα μια περιπέτεια που ήταν ακριβώς του γούστου μας, στο περιβάλλον που αγαπάμε, γεμάτη φαντασία, μαγεία και πλασματάκια που λατρεύουμε, όπως τα γοργονάκια και το μικρό καρχαριάκι. Βεβαίως, επεξεργάστηκα πολύ προσεκτικά και τους χαρακτήρες των τριών αδερφών έτσι ώστε να είναι αρκετά οικείοι και να μπορούν και τα παιδιά μου αλλά κι όλοι οι μικροί – και μεγάλοι –αναγνώστες να ταυτιστούν μαζί τους. Η ιστορία αυτή είναι μια από τις πολλές περιπέτειες της Ρόζι, του Ζακ και της Μυρτώς. Επέλεξα να την εκδώσω πρώτη γιατί είναι μακράν η πιο αγαπημένη ιστορία των παιδιών μου. Την ιδέα της δίγλωσσης ιστορίας την εμπνεύστηκα επίσης από τα παιδιά μου, που είναι δίγλωσσα και μιλούν και αγγλικά και ελληνικά. Όταν μεγάλωσαν λιγάκι, άρχισαν να μου ζητούν ιστορίες και στις δυο γλώσσες, που δεν ήταν εύκολο να βρούμε στην Αγγλία κι ούτε υπάρχουν πολλές. Αυτό με ώθησε να κάνω την ιστορία μου δίγλωσση για να είναι όπως ακριβώς τη θέλαμε: το ίδιο ευχάριστη, διασκεδαστική, ανάλαφρη και καλογραμμένη και στα ελληνικά και στα αγγλικά, με ύφος που να ρέει φυσικά και στις δυο γλώσσες και να περνά σημαντικά μηνύματα με τρόπο ανεπιτήδευτο.
Εικονογράφος του βιβλίου σας η Μιλιάνα Βλάχου. Κατάφερε με τις εικόνες της να αποτυπώσει τους ήρωες σας όπως τους είχατε πλάσει με τη φαντασία σας; Πείτε μας λίγα λόγια για τη συνεργασία σας.
Β.Ζ.Σ. Η Μιλιάνα είναι εξαιρετικά ταλαντούχα. Νιώθω ευγνώμων και πολύ τυχερή που συνεργαστήκαμε. Κάναμε μαζί το ντεμπούτο μας με το Γοργονοχωριό, εγώ ως συγγραφέας κι εκείνη ως εικονογράφος. Η συνεργασία μας ήταν άψογη και πάρα πολύ ευχάριστη. Μόλις είδα τη δουλειά της Μιλιάνας, αποφάσισα αμέσως ότι αυτό ήταν το στυλ εικονογράφησης που έψαχνα. Συζητήσαμε, ανταλλάξαμε ιδέες, δώσαμε μεγάλη προσοχή στις λεπτομέρειες, αλλάζαμε πράγματα μέχρι τελευταία στιγμή. Η Μιλιάνα επέλεξε με μεγάλη επιμέλεια τις κατάλληλες στιγμές της ιστορίας για εικονογράφηση κι επίσης δούλεψε πολύ το εξώφυλλο και το οπισθόφυλλο. Θέλαμε να είμαστε κι οι δυο απόλυτα ικανοποιημένες με το τελικό αποτέλεσμα. Όταν ήμασταν έτοιμες, τα παιδιά μου έδωσαν την τελική έγκριση, γιατί σαφώς ήθελα τη γνώμη τους μιας και αντιπροσωπεύουν ένα σημαντικό κομμάτι του κοινού στο οποίο απευθύνεται το βιβλίο. Το ενέκριναν πανηγυρικά! Χάρη στην έμπευση και την τέχνη της Μιλιάνας, το τελικό αποτέλεσμα είναι ήρωες και εικόνες που ξεπηδούν μέσα από τις σελίδες, σε παίρνουν από το χέρι και σε βάζουν μέσα στην ιστορία. Η Μιλιάνα αποτύπωσε με μεγάλη επιτυχία και τα συναισθήματα των χαρακτήρων, για να μη μιλήσω για τα εντυπωσιακά χρώματα που συνθέτουν μια μαγική κι ονειρεμένη εικόνα του βυθού. Είναι μια εικονογράφηση που μιλά στον αναγνώστη κι αφηγείται γλαφυρά κι αυτή την ιστορία. Εύχομαι ολόψυχα να νιώσουν έτσι κι όλοι οι αναγνώστες του βιβλίου, μικροί και μεγάλοι.
Διαβάστε την άποψή μας για το βιβλίο:
Η Ρόζι, ο Ζακ και η Μυρτώ. Το γοργονοχωριό
Ζείτε με την οικογένειά σας στην Αγγλία. Έχετε προγραμματίσει μέσα στο επόμενο χρονικό διάστημα να κάνετε παρουσίαση του βιβλίου σας στην Ελλάδα ή στην Αγγλία;
Β.Ζ.Σ. Πολλά έχουν προγραμματιστεί και προγραμματίζονται – όσα μπορώ βέβαια να χωρέσω στο πρόγραμμά μου λόγω επαγγελματικών και οικογενειακών υποχρεώσεων. Όσον αφορά στην Αγγλία, μέσα στους επόμενους μήνες, θα πραγματοποιηθούν παρουσιάσεις, δράσεις και εργαστήρια σε αγγλικά σχολεία, σε ελληνικά παροικιακά σχολεία, σε βιβλιοθήκες και βιβλιοπωλεία. Όσον αφορά στην Ελλάδα, έχουν πραγματοποιηθεί και θα πραγματοποιηθούν κι άλλες διαδικτυακές δράσεις σε συνεργασία με σχολεία και φροντιστήρια ξένων γλωσσών. Συζητάμε, επίσης, δια ζώσης εκδηλώσεις σε σχολεία και βιβλιοπωλεία για όταν θα βρίσκομαι στην Ελλάδα.
Στη χώρα μας, η σχέση των παιδιών με το βιβλίο δεν είναι πολύ στενή. Δυστυχώς ο ψηφιακός κόσμος ασκεί μεγαλύτερη έλξη στα παιδιά και το βιβλίο παραγκωνίζεται. Ποια είναι η σχέση των παιδιών με τη λογοτεχνία στην Αγγλία;
Β.Ζ.Σ. Αγγελίνα μου, θίγεις ένα πολύ σημαντικό θέμα που με απασχολεί και με προβληματίζει βαθύτατα εδώ και πολλά χρόνια, και ως μητέρα αλλά και ως εκπαιδευτικό. Δε μας φτάνει μια συνέντευξη για να το αναλύσουμε, αλλά θα εκφράσω μερικές σκέψεις εδώ όσο πιο συνοπτικά μπορώ – μακάρι να μας δοθεί η ευκαιρία να συζητήσουμε εκτενέστερα μελλοντικά.
Η κατάσταση στην Ελλάδα δεν είναι πρωτόγνωρη. Αντίστοιχη είναι η κατάσταση στην Αγγλία και σε πολλές άλλες χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο συγκεκριμένα, σύμφωνα με στοιχεία του National Literacy Trust, μόνο το ένα τρίτο των παιδιών και των νεών 8-18 ετών διαβάζουν στον ελεύθερο χρόνο τους. Αυτό είναι το χαμηλότερο ποσοστό που έχει σημειωθεί τα τελευταία είκοσι χρόνια (έχει παρατηρηθεί πτώση 36% από το 2005). Λιγότερο από έναν στους πέντε διαβάζουν καθημερινά, ενώ πτώση περί του 9% από το 2019 έχει σημειωθεί και στα ποσοστά των παιδιών ηλικίας 5-8 ετών που διαβάζουν καθημερινά. Αυτό έχει να κάνει και με αντίστοιχες συμπεριφορές ενηλίκων: περίπου το 50% των ενηλίκων δεν διαβάζουν συστηματικά, ενώ υπάρχουν κι αρκετοί γονείς που δεν διαβάζουν στα παιδιά τους.
Οπωσδήποτε ο ψηφιακός κόσμος ασκεί τη δική του μαγεία στα παιδιά και επηρεάζει τη στάση τους απέναντι στο βιβλίο. Τα τελευταία χρόνια, ακόμη και τα σχολεία ενθαρρύνουν τα παιδιά να χρησιμοποιούν εφαρμογές και παιγνίδια στις ηλεκτρονικές συσκευές για να εξασκήσουν τη γλώσσα ή τα μαθηματικά από πολύ νεαρή ηλικία. Τις συνέπειες όλης αυτής της κατάστασης και της επίδρασης του ψηφιακού κόσμου, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, του διαδικτύου, των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, τις βιώνουμε εδώ και καιρό και σε πανεπιστημιακό επίπεδο. Αυξάνεται σταδιακά ο αριθμός των φοιτητών που δυσκολεύονται να κοινωνικοποιηθούν, να εκφράσουν τις σκέψεις τους γραπτά και προφορικά, να διαλεχθούν, να επιχειρηματολογήσουν, να διαβάσουν/συνοψίσουν/αξιολογήσουν ένα βιβλίο ή ένα άρθρο, να ασκήσουν κριτική σκέψη – και δεν τους αρέσει να διαβάζουν, ούτε για τα μαθήματά τους ούτε για προσωπική ευχαρίστηση.
Σαφώς κι όλα ξεκινούν από την παιδική ηλικιά. Θα ήθελα να αναφέρω εδώ το σλόγκαν μιας διαφήμισης, σχετικής με χρήση ηλεκτρονικών συσκευών από τα παιδιά, που κυκλοφορούσε πριν από κάμποσο καιρό στην Αγγλία: «If you leave the children to their devices, they will never leave their devices». Πιστεύω ότι η τεχνολογία είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο που μπορεί να διευκολύνει και να εμπλουτίσει, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να γίνει το επίκεντρο και αυτοσκοπός. Θεωρώ ότι χρειαζόμαστε μια ισορροπία και πρέπει και μεις ως γονείς κι εκπαιδευτικοί να δώσουμε το σωστό παράδειγμα με τη δική μας συμπεριφορά – ειδικά στις μικρότερες ηλίκιες που είναι τόσο αθώες και ευάλωτες και παρασύρονται τόσο εύκολα από το χρώμα, την κίνηση και την εικόνα του ψηφιακού κόσμου.
Δεν είναι εύκολο, το ξέρω πολύ καλά. Δεν πρέπει να απελπίζομαστε, όμως, αλλά ούτε και να εφησυχάζουμε. Πρέπει όλοι μας να γίνουμε η αλλαγή που θέλουμε να δούμε στον κόσμο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο φέτος γίνονται συντονισμένες κινήσεις για την προώθηση της ανάγνωσης. Λόγω των χαμηλών ποσοστών που προανέφερα, το Ηνωμένο Βασίλειο ανακήρυξε το 2026 National Year of Reading. Αυτή η χρονιά θα αποτελέσει μια τεράστια γιορτή αφιερωμένη στο διάβασμα και τα οφέλη του. Κυβέρνηση, συγγραφείς, εκπαιδευτικοί, γονείς, σχολεία, βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία, μαθητές, εθελοντές, θα συνεργαστούν για να ανεβάσουν τα ποσοστά, για ένα καλύτερο σήμερα κι ένα ακόμη καλύτερο αύριο. Προγραμματίζονται δεκάδες εκδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα και θα μοιραστούν δεκάδες χιλιάδες βιβλία σε παιδιά που δεν έχουν πρόσβαση σε βιβλία. To κεντρικό σλόγκαν της εσκτρατείας είναι ‘If you’re into it, read into it!’ και σκοπός είναι να ενθαρρύνει τον κόσμο να διαβάσει οποιουδήποτε είδους βιβλίο σχετικό με τα ενδιαφέροντά του και τα πράγματα που τον ευχαριστούν.
Παρατηρώ, όμως, ότι γίνονται κι άλλες προσπάθειες στο χώρο του βιβλίου για να προωθηθεί η ανάγνωση. Τα αγγλικά βιβλιοπωλεία τα τελευταία χρόνια έχουν αρχίσει να μεταμορφώνονται σε social και cultural hubs, με πλούσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων, εβδομαδιαία storytime, εργαστήρια, κατασκευές, κουκλοθέατρα για μικρούς και μεγάλους. Προσπαθούν να προσφέρουν μια ολόκληρη εμπειρία που να τραβήξει το αναγνωστικό κοινό και να δείξει ότι η ανάγνωση είναι μια εμπειρία καθηλωτική και διαδραστική, που ξυπνά όλες τις αισθήσεις, και μας φέρνει όλους πιο κοντά. Ανάλογα βήματα έχουν γίνει και γίνονται και στην Ελλάδα, με πλούσια προγράμματα εκδηλώσεων σε βιβλιοπωλεία και μερικά πανέρμορφα book/art cafés που ξεπηδούν σε ολόκληρη τη χώρα. Υπάρχουν και κάποιες αξιέπαινες πρωτοβουλίες, όπως αυτή της Κόκκινης Αλεπούς για τη μεγαλόφωνη ανάγνωση. Υπάρχει κινητικότητα και κόσμος που ενδιαφέρεται, υπάρχουν συγγραφείς έτοιμοι να οργανώσουν και να συνδράμουν προσπάθειες. Θα ήταν ευχής έργον να διοργανώναμε και στην Ελλάδα κάτι αντίστοιχο του UK National Year of Reading 2026, μια τεράστια γιορτή φιλαναγνωσίας. Είναι σίγουρα ένας δυναμικός κι εμπνευσμένος τρόπος για να δείξουμε σε όλους ότι το διάβασμα είναι ευεργετικό, χαλαρωτικό, ελκυστικό και «πολύ κουλ» (δανείζομαι εδώ τον όρο από την εξαιρετικά εμπνευσμένη ελληνική σειρά βιβλίων με τίτλο («Η γεωγραφία είναι πολύ κουλ»)
Τα επόμενα συγγραφικά σας σχέδια είναι ανακοινώσιμα; Οι τρεις ήρωες σας θα μπουν σε νέες περιπέτειες; Εκτός από την παιδική λογοτεχνία υπάρχει κάποιο άλλο λογοτεχνικό είδος με το οποίο θα θέλατε να ασχοληθείτε στο μέλλον;
Β.Ζ.Σ. Τώρα που ξεκίνησα, θα προχωρήσω δυναμικά. Η Ρόζι, ο Ζακ και η Μυρτώ ασφαλώς και θα μπουν σε νέες περιπέτειες. Σκοπεύω να φτιάξω ολόκληρη σειρά βιβλίων, καθώς επίσης και συνοδευτικό υλικό με προτάσεις για την αξιοποίηση της ιστορίας από γονείς και εκπαιδευτικούς. Πέραν τούτου, έχω πολλές ιστορίες που χρόνια τις επεξεργάζομαι και νομίζω ότι τώρα, που έγινε η αρχή, είναι καιρός να ανοίξουν κι αυτές τα φτερά τους. Εκτός από την παιδική λογοτεχνία, έχω σκοπό να πειραματιστώ και με την εφηβική λογοτεχνία.
Λίγο πριν ολοκληρώσουμε τη συνέντευξη, θα θέλατε να μοιραστείτε κάτι με τους αναγνώστες μας;
Θα ήθελα να κλείσω με τρεις ευχές:
Εύχομαι να μη σταματήσουμε ποτέ να ονειρευόμαστε και να προσπαθούμε να κάνουμε τα όνειρά μας πραγματικότητα. Με καλοσύνη, θάρρος κι αγάπη, τα πάντα είναι δυνατά!
Εύχομαι να αγκαλιάσουμε όλοι μας την ενσυναίσθηση και να νιώσουμε τη δύναμή της να ανατρέψει στερεότυπα, να εξαλείψει τους φόβους μας και να φέρει τους ανθρώπους, κι όλα τα πλάσματα, πιο κοντά.
Εύχομαι να τολμάμε όλοι μας να δοκιμάζουμε καινούρια πράγματα. Η αλλαγή μας αναζωογονεί και μας δίνει φτερά. Αυτό ισχύει και για την εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας, και την ανάγνωση ενός δίγλωσσου/πολύγλωσσου βιβλίου!
Σας ευχαριστώ θερμά για την όμορφη συζήτηση!
Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας, Καλή και δημιουργική συνέχεια.
Υποστηρίξτε το blog μας με μία δωρεά, πατώντας εδώ
