Ο Ξενόπουλος Γρηγόριος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 9 Δεκεμβρίου 1867. Ο πατέρας του, Διονύσιος, καταγόταν από τη Ζάκυνθο. Ο Γρηγόριος έζησε τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια στη Ζάκυνθο, μέχρι το 1883. Όταν γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για να σπουδάσει Φυσικομαθηματικά.
Από το 1892 εγκαταστάθηκε μόνιμα πλέον στην Αθήνα και το 1894 παντρεύτηκε την Ευφροσύνη Διογενίδη. Το ζευγάρι χώρισε ενάμιση χρόνο μετά, ενώ είχαν ήδη αποκτήσει μια κόρη και ο συγγραφέας παντρεύτηκε ξανά το 1901 την Χριστίνα Κανελλοπούλου, με την οποία απέκτησε άλλες δύο κόρες. Το 1894 ανέλαβε τη διεύθυνση της Εικονογραφημένης Εστίας, το 1896 έγινε αρχισυντάκτης του περιοδικού Η Διάπλασις των Παίδων, του οποίου ήταν και συνδρομητής κατά τα παιδικά του χρόνια. Είναι χαρακτηριστική η υπογραφή του «Σας ασπάζομαι, Φαίδων», που χρησιμοποιούσε στις επιστολές που υποτίθεται έστελνε στο περιοδικό. Ήταν ο ιδρυτής και εκδότης του περιοδικού Νέα Εστία.
Το 1931 έγινε ακαδημαϊκός.
Μαζί με τους Παλαμά, Σικελιανό και Καζαντζάκη ίδρυσε την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών.
Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος ήταν πολυγραφότατατος. Στράφηκε στην έμπνευση από την πατρίδα του και έγραψε κάποια από τα καλύτερά του έργα, “Μαργαρίτα Στέφα” (1893), “Κόκκινος βράχος” (1905). Ακολούθησαν έργα “αθηναϊκά”, τα σημαντικότερα από τα οποία είναι “Ο πόλεμος” (1914) και ” οι μυστικοί αρραβώνες” (1915) και το “ζακυνθινό” “Λάουρα” (1915), επίσης ένα από τα καλύτερά του. Η πιο φιλόδοξη συγγραφική του απόπειρα ήταν η κοινωνική τριλογία “Πλούσιοι και φτωχοί” (1919), “Τίμιοι και άτιμοι” (1921), “Τυχεροί και άτυχοι” (1924). Τα δύο πρώτα αναγνωρίζονται ως τα καλύτερα και πιο ώριμα έργα του. Άλλα αξιόλογα έργα του που ακολούθησαν είναι τα: “Αναδυομένη” (1923), “Ισαβέλλα” (1923), “Τερέζα Βάρμα-Δακόστα” (1925) κ.ά
Μετά το 1947 αντιμετώπισε έντονες οικονομικές δυσκολίες. Πέθανε στην Αθήνα στις 14 Ιανουαρίου 1951 και κηδεύτηκε δημοσία δαπάνη.